Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Przed publikacją zbioru opowiadań Słoń, co miało miejsce w 1956 roku, Mrożek był znany w Polsce głównie za sprawą satyrycznych rysunków, jakie ukazywały się w krakowskich dziennikach. W roku 1953 wydał dwie pierwsze książki w swojej karierze: Opowiadanie z Trzmielowej Góry i Półpancerze praktyczne. Były one docenione w branży, ale nie przełożyły się na sukces komercyjny.

Jednak w 1957 roku, już po historycznej odwilży (zniesienie cenzury, większa swoboda twórcza, odejście od programowego socjalnego realizmu), ukazał się Słoń, zbiór opowiadań, który oficjalnie rozpoczął wielką karierę literacką Sławomira Mrożka. Wówczas to do potocznego obiegu weszło powiedzonko „Jak z Mrożka”, którym posługiwano się w opisywaniu sytuacji szczególnie absurdalnych. Autora Słonia zgodnie okrzyknięto głównym prześmiewcą PRL, a on sam wspominał po latach:
Wprawdzie śmiałem się na rozmaite sposoby, i głośno i cicho, i biologicznie i intelektualnie, niemniej jednak mój śmiech nie dochodził do samego środka. Należę do pokolenia, którego śmiech zawsze bywa zaprawiony ironią, goryczą, czy rozpaczą. – Zwyczajny śmiech, śmiech dla śmiechu, pogodny i bez problemów, pocieszna gra słów – to wydaje się nam jakby nieco staroświeckie i budzi zazdrość.


Dwa lata później, w 1959 roku, na półkach księgarń pojawił się nowy zbiór opowiadań Mrożka – Wesele w Atomicach. Utwory w nim zawarte umocniły silną pozycję Mrożka na polskiej scenie satyrycznej i literackiej. Jak pisze Bernadetta Żynis, autorka rozdziału Współczesność w pracy zbiorowej Ilustrowane Dzieje Literatury:
W 1959 r. ukazały się humoreski Wesele w Atomicach, gdzie pisarz sparodiował stereotyp walki starego, »ciemnoty«, »wiejskiego« z postępowym, naukowym, co zostało przedstawione w konwencji popularno-obiegowych frazesów, gazetowego stylu i parodii stylu »naukowego«.


Opowiadanie Szuler pochodzi ze zbioru Opowiadania, który ukazał się w 1964 roku.

Opowiadania Sławomira Mrożka - charakterystyka


Świat widziany oczami Mrożka



Świat z opowiadań Mrożka jest zniekształcony, odbieramy go zupełnie, jakby był przedstawiony w krzywym zwierciadle. W krótkich utworach spotykamy się z przeróżnymi absurdalnymi sytuacjami, które raczej nie mogłyby zajść w prawdziwym życiu. W opowiadaniu Lew widzimy lwa, który stanowczo odmawia pożarcia męczenników, w Na stacji widzimy pociąg, który ma tylko jednego pasażera, a w Sjeście napotykamy księdza, który został przyjęty do partii, w Słoniu dyrektor zastępuje prawdziwe zwierzę dmuchaną atrapą, a w Weselu w Atomicach wiejska bijatyka przeradza się w konflikt atomowy.

Opowiadania Mrożka cechują się niesłychaną obrazowością, która może pochodzić z faktu, iż ich autor jest również wybornym rysownikiem satyrycznym. Wydarzenia opisywane przez niego nie są jednak całkowicie nierealne (może z wyjątkiem Wesela w Atomicach), dzięki czemu wydają się jeszcze bardziej zabawne. Wizja ich prawdopodobieństwa służy jako czynnik ostrzegający. Przesłanie tych krótkich utworów najczęściej jest podobne: nie dopuśćmy, by taka sytuacja miała miejsce.

Ogólna charakterystyka opowiadań Mrożka



Opowiadania Mrożka charakteryzują się przede wszystkim groteskowością i karykaturalnością opisywanych wydarzeń lub zjawisk. Zbigniew Jarosiński charakteryzuje krótkie formy satyryczne autora Słonia:
Groteski jego miały czasem wymowę politycznej satyry, godzącej w świat doktrynerów, których pomysły, na siłę wprowadzane w życie, uzyskują tu postać absurdalnie odwrotną. Ale częściej były czystym żartem wyobraźni, poruszanej przez zmysł paradoksu: jakaś drobna sprzeczność logiczna, ambiwalencja pojęć tkwiąca w sprawach codzienności rozrastała się niespodziewanie i katastroficznie, wyzwalając utajone w świecie moce bezsensu i ludzkie bezinteresowne dziwactwa.


Tematyka, jaką posługiwał się Mrożek, była dość obszerna. Poczynając od obśmiewania absurdów życia codziennego wczesnego PRL-u, przez kondycję współczesnego człowieka, jego rozwój duchowy, do tematów stricte filozoficznych. Zbiór Słoń powstał jako parodia nowomowy, kłamliwej propagandy, stylu gazetowego i fikcyjnej walki światopoglądowej. Właśnie po publikacji tego tomiku opowiadań w życie weszło powiedzenie „Jak z Mrożka”, o którym Ewa Wiegandt, autorka tekstu »To tylko Edek«. O Tangu Sławomira Mrożka mówi, że
stanowi [ono] krytykę rzeczywistości i największy z możliwych, bo mimowolny, hołd złożony artyście, którego sztuka, nazywając absurdalność naszego życia, nas – widzów czy czytelników – z absurdu wyzwala. Artyzm pisarza, wywodzący się z żywiołu satyry i parodii, przez swój – jakże dydaktyczny – krytycyzm, apel do zdrowego rozsądku, postulat, by »nie dać się zwariować« (…).


Tematyka zbioru Wesele w Atomicach jest właściwie wciąż aktualna. Zaprezentowane w niej problemy społeczne i obyczajowe nie uległy dewaluacji. Większość z zawartych w nim opowiadań dotyczy zaniku komunikacji międzyludzkiej, alienacji, poddaniu się losowi, czy konieczności pogodzenia tradycji z nowoczesnością.

Inną, zupełnie formalną wydawałoby się, cechą mrożkowskich opowiadań jest ich lapidarność. Wszystkie z nich są krótkie i zwięzłe, lecz doskonale skonstruowane, a przez to przystępne.

Biografia Sławomira Mrożka


Sławomir Mrożek urodził się 29 VI 1930 w Borzęcinie (dawne woj. tarnowskie). Jest jednym z najbardziej znanych i cenionych polskich dramaturgów XX wieku. Debiutował w 1950 roku na łamach Przekroju reportażem z powstawania Nowej Huty pt. Młode miasto. Przez cztery lata (1950-1954) był członkiem redakcji Dziennika Polskiego, prowadził także parodystyczną rubrykę Postępowiec w pismach: Od A do Z (1956), Dziennik Polski (1956-1957), Życie Literackie (1957-1959). Jest autorem skeczy m. in. dla studenckiego teatru Bim-Bom oraz dla krakowskiej Piwnicy Pod Baranami.

W roku 1963 wyjechał do Włoch, pięć lat później przeniósł się do Paryża, gdzie w Le Monde i Kulturze opublikował list otwarty z protestem przeciwko interwencji wojsk polskich w Czechosłowacji. Po tym wydarzeniu władze krajowe odmówiły mu przedłużenia paszportu, wprowadzono też obowiązujący przez trzy lata zakaz rozpowszechniania jego twórczości. Po wprowadzeniu stanu wojennego pisarz zerwał współpracę z oficjalną prasą. W latach 1989-1996 mieszkał w Meksyku, skąd wrócił do Polski. Rok po powrocie Sławomir Mrożek został odznaczony przez Aleksandra Kwaśniewskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. W 2006roku ukazała się jego autobiografia - Baltazar. Autobiografia. W 2008 roku Sławomir Mrożek ponownie zdecydował się opuścić kraj. Osiadł wraz z żoną w Nicei.Zmarł w 2013 roku. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.

Prochy Sławomira Mrożka spoczęły 17 września 2013 roku w Panteonie Narodowym w krakowskim kościele pod wezwaniem św. Piotra i Pawła.

Tango jest – obok Emigrantów – jego najpopularniejszym dramatem.

Najsłynniejsze dzieła Sławomira Mrożka:
  • Dramaty: Policja (1958), Męczeństwo Piotra O’Heya (1959), Indyk (1960), Strip-tease (1961), Zabawa (1962) – parafraza Wesela Wyspiańskiego, Emigranci (1974), Kontrakt (1986)
  • Opowiadania satyryczne: Wesele w Atomicach (1959), Słoń (1957)
Mrożek jest także autorem scenariuszy filmowych: Wyspa róż (1975), Amor (1975), Powrót (1994) oraz zbiorów felietonów – Małe listy (publikowane od 1988 roku w Tygodniku Powszechnym), Dziennik powrotu (2000). Od roku 1997 jego felietony ukazują się także w Gazecie Wyborczej.

Mrożek w opinii krytyków:

„Humor Mrożka miał zawsze dwa oblicza. Pisarz mówił naprzód: jesteście śmieszni, bo powtarzacie stare gesty, puste słowa. Wszystko już było. (…) Ale jego humor miał także drugą twarz. Odsłaniała się nie wtedy, kiedy mówił, że wszystko było, ale wtedy, kiedy podsuwał, że wszystko będzie dobrze. Że nie ma niczego, co by się zdarzyć nie mogło. Fantastyka lęku jest głębszym, oryginalniejszym źródłem tej twórczości. Od takiego humoru ciarki chodzą po grzbiecie, ponieważ zwiastuje on obecność potworów.”

/Jan Błoński/

„Witkacy przyszedł za wcześnie, Gombrowicz jest obok, Mrożek pierwszy przyszedł w samą porę. I to na obu zegarach: polskim i zachodnim.”

/Jan Kott, po premierze Tanga w Teatrze Współczesnym w Warszawie (reż. Erwin Axer)/

O dramatach Mrożka ogólnie:

Dramaturgia Mrożka rządzi się żelazną logiką wewnętrzną. Autor gromadzi wydarzenia, jak przesłanki do przeprowadzenia z góry określonego dowodu – stąd też często określano jego dramaturgię mianem teatru logicznej wyobraźni.


„Jeżeli do twórczości Różewicza pasuje metafora rozbitego zwierciadła, to dramaturgię Sławomira Mrożka można przyrównać do zwierciadła „krzywego”, skupiającego odbicia rzeczywistości w groteskowe modele świata.”

Mapa serwisu: