lektura szkolna
| Autorka | Eliza Orzeszkowa |
| Rok wydania | 1884 |
| Gatunek literacki | Nowela |
| Czas akcji | Lata 70. XIX wieku |
| Miejsce akcji | Ziemie polskie pod zaborem pruskim (ukryte pod opisem niemieckiego miasta) |
Rodzeństwo, Joanna i Mieczysław Lipscy, żyje w wielkiej biedzie po śmierci ojca.
Sąsiadka prosi Joannę, by nauczyła jej wnuczki czytać i pisać.
Wkrótce do dziewczynek dołączają inne biedne dzieci z okolicy.
Joanna odkrywa w sobie pasję do nauczania i z radością prowadzi lekcje.
Zajęcia odbywają się w tajemnicy, ponieważ nauka po polsku była surowo zakazana przez władze zaborcze.
Jeden z bywalców pobliskiej karczmy donosi na Joannę władzom.
Dziewczyna zostaje oskarżona o prowadzenie nielegalnej szkoły i staje przed sądem.
Sąd uznaje ją za winną i skazuje na wysoką grzywnę lub trzy miesiące więzienia.
Aby uratować siostrę, Mieczysław pożycza pieniądze od lichwiarza.
Rodzeństwo wpada w ogromne długi, a ich sytuacja staje się jeszcze trudniejsza.
Po procesie rodzeństwo jest załamane i boi się dalszych konsekwencji.
Jednak pewnego dnia dzieci, tęskniąc za nauką, znów pukają do drzwi Joanny.
Mieczysław początkowo protestuje, ale widzi, jak ważne jest to dla siostry i jej uczniów.
Za cichą zgodą brata, Joanna postanawia zaryzykować.
Mimo strachu i niebezpieczeństwa, tajne lekcje w małym mieszkaniu Lipskich rozpoczynają się na nowo.
Walka o polskość w czasach zaborów poprzez tajne nauczanie.
↺Realizacja pozytywistycznego hasła „pracy u podstaw”, czyli edukacji najbiedniejszych.
↺Problem niesprawiedliwego prawa, które karze za czynienie dobra.
↺Ukazanie biedy jako przeszkody w dostępie do edukacji i rozwoju.
↺Wartość poświęcenia i odwagi cywilnej w walce o wyższe cele.
↺Nowa rola kobiety w społeczeństwie – aktywnej, samodzielnej i zaangażowanej społecznie.
↺Joanna uczy z pasją i poczucia misji, a nie dla zysku.
przedstawiona jako narzędzie walki o tożsamość narodową i szansa na lepsze życie.
symbol podstaw wiedzy, cichego oporu i początku drogi do świadomości narodowej.
motyw ukazujący nierówności społeczne i ich wpływ na losy ludzi.
symbol bezdusznego i opresyjnego systemu prawnego narzuconego przez zaborcę.
Joanna i Mieczysław rezygnują z własnego dobra dla wyższych wartości.