lektura szkolna
| Autor | Juliusz Słowacki. |
| Rok wydania | 1834 (Paryż, anonimowo). |
| Epoka literacka | Romantyzm. |
| Gatunek literacki | Dramat romantyczny. |
| Rodzaj literacki | Dramat. |
| Główna tematyka | Rozrachunek z klęską powstania listopadowego, polemika z mesjanizmem Adama Mickiewicza, dramaturgia bohatera romantycznego, rola poezji w walce o niepodległość. |
Przygotowanie: W noc sylwestrową 1799 r. diabły w magicznym kotle stwarzają nieudolnych przywódców powstania listopadowego, przesądzając o jego klęsce.
Prolog: Trzy Osoby prezentują odmienne koncepcje poezji narodowej – Słowacki odrzuca mesjanizm (pocieszenie) i ślepy bunt, proponując poezję budzącą naród do czynu.
Akt I: Piętnastoletni Kordian cierpi na „ból istnienia” (Weltschmerz) i przeżywa nieszczęśliwą miłość do starszej Laury.
Stary sługa Grzegorz próbuje go ożywić, opowiadając historie o bohaterstwie i zaradności (m.in. z wojen napoleońskich).
Odrzucony przez Laurę, która traktuje jego uczucia z pobłażaniem, Kordian podejmuje nieudaną próbę samobójczą.
Rok 1828. Kordian, który przeżył próbę samobójczą, wyrusza w podróż po Europie, by odnaleźć sens życia.
Londyn: W James Parku odkrywa, że światem rządzi pieniądz, a wszelkie wartości można kupić.
Włochy: Romans z piękną Wiolettą demaskuje iluzję romantycznej miłości – kobieta kocha jedynie jego majątek.
Watykan: Audiencja u papieża przynosi rozczarowanie; głowa Kościoła nakazuje Polakom posłuszeństwo carowi i grozi klątwą za bunt.
Mont Blanc: Na szczycie góry Kordian przechodzi duchową przemianę, odnajduje cel w walce o ojczyznę i formułuje ideę winkelriedyzmu.
Wypowiada kluczowe hasło: „Polska Winkelriedem narodów!” i na chmurze przenosi się do Polski.
Warszawa, 1829 rok. Trwa koronacja cara Mikołaja I na króla Polski.
W podziemiach katedry św. Jana Kordian (jako Podchorąży) próbuje przekonać spiskowców do zamachu na cara.
Plan zostaje odrzucony przez większość, na czele z Prezesem, który boi się grzechu królobójstwa i złamania tradycji.
Kordian postanawia dokonać zamachu samotnie, ale w drodze do sypialni cara pokonują go własne lęki – uosobione Strach i Imaginacja.
Bohater mdleje, zostaje aresztowany i trafia do szpitala dla obłąkanych, gdzie Doktor (Szatan) kpi z jego idei poświęcenia.
Skazany na śmierć, staje przed plutonem egzekucyjnym. Dramat kończy się w momencie, gdy oficer z ułaskawieniem pędzi na miejsce kaźni, pozostawiając los bohatera nieznanym (kompozycja otwarta).
Słowacki diagnozuje przyczyny klęski, wskazując na nieudolność przywódców („Przygotowanie”), niedojrzałość spiskowców i bierność narodu.
↺Autor odrzuca mickiewiczowską ideę biernego cierpienia („Polska Chrystusem narodów”) i proponuje aktywną walkę – winkelriedyzm.
↺Utwór analizuje tragizm jednostki wybitnej, która w samotnej walce ponosi klęskę z powodu własnej psychiki i osamotnienia.
↺Dramat stawia pytanie o moralną dopuszczalność zabójstwa tyrana w imię wolności ojczyzny, ukazując wewnętrzne rozdarcie bohatera.
↺Prolog jest manifestem literackim Słowackiego, który widzi rolę poezji w budzeniu narodu do czynu, a nie w usypianiu go pocieszeniem.
↺Starcie młodych, radykalnych spiskowców (Kordian) ze starymi, konserwatywnymi przywódcami (Prezes), którzy boją się rewolucji.
↺Wewnętrzna walka Kordiana między obowiązkiem patriotycznym a paraliżującym strachem, sumieniem i wyobraźnią.
↺Dylemat między wiernością etosowi rycerskiemu (który potępia skrytobójstwo) a koniecznością walki z zaborcą wszelkimi metodami.
↺Podróż po Europie obnaża fałsz i zepsucie świata, niszcząc młodzieńcze iluzje Kordiana na temat miłości, religii i polityki.
↺Obraz biernego społeczeństwa, które woli powierzchowną rozrywkę (koronacja, skok przez bagnety) od zaangażowania w sprawę narodową.
↺Ewolucja od nadwrażliwego młodzieńca do buntownika i spiskowca, naznaczona samotnością i tragizmem.
Wędrówka Kordiana po Europie staje się drogą do dojrzałości poprzez bolesną utratę złudzeń.
Centralny wątek aktu III, ukazujący nieprzygotowanie, konflikty wewnętrzne i ostateczną klęskę konspiracji.
Siły piekielne ingerują w historię Polski i kuszą bohatera, demaskując jego słabości i bezsens ofiary.
Próba samobójcza Kordiana jest wyrazem młodzieńczego „bólu istnienia” i nieprzystosowania do świata.
Ucieleśniony w idei winkelriedyzmu, ale ukazany jako tragiczny i nieskuteczny w przypadku samotnego działania.
Symbol potęgi natury, miejsce duchowej przemiany, gdzie jednostka odnajduje swój cel i moc twórczą.
Symbol fatum i piekielnej genezy klęski powstania, którego przywódcy zostali „stworzeni” z wadami.
Alegoryczne symbole wewnętrznego rozdarcia, słabości psychicznej i moralnych hamulców bohatera.
Historyczna postać stająca się symbolem aktywnego, heroicznego poświęcenia w walce o wolność innych.
Cały utwór jest polemiką z dramatem Mickiewicza (winkelriedyzm vs mesjanizm, Kordian vs Konrad).
Lektura „Króla Leara” w Dover oraz inspiracja sceną czarownic z „Makbeta” w „Przygotowaniu”.