Pamiętnik starego subiekta - streszczenie

Streszczenie w pigułce

„Pamiętnik starego subiektaPracownik sklepu, sprzedawca pomagający właścicielowi w obsłudze klientów.” to osobiste zapiski Ignacego Rzeckiego, oddanego przyjaciela i pracownika Stanisława Wokulskiego. Obejmują one dziewięć rozdziałów wplecionych w główną narrację powieści. Rzecki opisuje w nich swoje dzieciństwo na warszawskim Starym Mieście, surowe wychowanie przez ojca-żołnierza oraz początki pracy w sklepie Minclów. Wspomina swój udział w walkach podczas Wiosny LudówSeria rewolucji i powstań narodowych w Europie w latach 1848–1849. na Węgrzech, gdzie stracił przyjaciela, Augusta Katza. Z perspektywy subiekta poznajemy również młodość Wokulskiego, jego pracę u Hopfera, małżeństwo z Małgorzatą Minclową i trudne początki w handlu. W czasie rzeczywistym Rzecki relacjonuje zarządzanie kamienicą kupioną od Łęckiego oraz codzienne życie jej mieszkańców. Subiekt nieustannie martwi się o Stacha, widząc jego destrukcyjną miłość do Izabeli Łęckiej. Próbuje nawet zeswatać przyjaciela z Heleną Stawską, jednak bezskutecznie. Zapiski ukazują narastające rozczarowanie Rzeckiego zmieniającym się światem, rosnącym antysemityzmem i upadkiem dawnych ideałów. Pamiętnik urywa się niedługo przed śmiercią starego subiekta.

Streszczenie szczegółowe

Rozdział III tomu I

Rzecki cofa się pamięcią do lat dzieciństwa. Wspomina ojca, który w młodości był żołnierzem, a na starość pracował jako woźny w Komisji Spraw Wewnętrznych i dorabiał klejeniem kopert. Ignacy zapamiętał go jako człowieka o wojskowej postawie. Ojciec trzymał się prosto jak sztaba, nosił faworytyCharakterystyczny zarost na policzkach, popularny w XIX wieku., a szyję owijał czarną chustką. Żołnierska przeszłość ukształtowała metody wychowawcze seniora. Wymagał od syna żelaznej dyscypliny, potrafił budzić go w środku nocy na musztrę i gimnastykę.

Dobrze to pamiętam, gdyż ojciec komenderując: "Pół obrotu na prawo!" albo "Lewe ramię naprzód - marsz!...", ciągnął mnie w odpowiednim kierunku za ogon tego ubrania.

Mimo surowości ojciec nauczył Ignacego czytać i pisać. Podsuwał mu książki o cesarzu Napoleonie BonaparteCesarz Francuzów, wybitny wódz, w którym Rzecki widział idealnego przywódcę i zbawcę Europy., którego portrety gęsto zdobiły ściany ich skromnego mieszkania na Starym Mieście. Oprócz ojca, ogromny wpływ na chłopca miała ciotka – pobożna praczka, która zastępowała mu zmarłą matkę.

Mieszkanie Rzeckich często odwiedzali dwaj przyjaciele ojca: woźny Domański i właściciel straganu warzywnego, pan Raczek. Godzinami dyskutowali o polityce i cnotach francuskiego cesarza. Sielanka skończyła się około 1840 roku, gdy stary Rzecki podupadł na zdrowiu i zmarł, osierocając Ignacego i jego siostrę. Na łożu śmierci zostawił synowi enigmatyczne polecenie: Pamiętaj!... wszystko pamiętaj….

Po śmierci ojca opiekunowie zastanawiali się nad przyszłością chłopca. Ignacy sam podjął decyzję – chciał uczyć się rzemiosła kupieckiego w sklepie Mincla na Podwalu. W zamian za wikt, opierunek i skromną wypłatę dołączył do załogi sklepu. Szybko wdrożył się w codzienną rutynę.

Wstawałem rano o piątej, myłem się i zamiatałem sklep. O szóstej otwierałem główne drzwi tudzież okiennicę. W tej chwili, gdzieś z ulicy zjawiał się August Katz, zdejmował surdut, kładł fartuch i milcząc stawał między beczką mydła szarego a kolumną ułożoną z cegiełek mydła żółtego. Potem drzwiami od podwórka wbiegał stary Mincel mrucząc: Morgen!, poprawiał szlafmycęMiękka czapka noszona dawniej do snu lub po domu., dobywał z szuflady księgę, wciskał się w fotel i parę razy ciągnął za sznurek kozaka. Dopiero po nim ukazywał się Jan Mincel i ucałowawszy stryja w rękę, stawał za swoim kontuaremDługi stół lub lada w sklepie, przy której obsługuje się klientów..

Lata mijały, a Ignacy awansował na stanowisko subiekta. Na koniec rozdziału Rzecki wyjaśnia, w jaki sposób majątek rodziny Minclów ostatecznie trafił w ręce jego przyjaciela, Stanisława Wokulskiego.

Rozdział X tomu I

Zapiski przenoszą się do nowego, eleganckiego sklepu Wokulskiego na Krakowskim Przedmieściu. Rzecki otrzymał tam mieszkanie, które natychmiast urządził swoimi ukochanymi pamiątkami z epoki napoleońskiej.

Subiekt wraca wspomnieniami do lat 1848–1849. Za namową pana Raczka i pod wpływem snów o ojcu, wziął udział w powstaniu na WęgrzechZryw Węgrów przeciwko dominacji austriackiej w latach 1848–1849, w którym walczyli też Polacy.. Towarzyszył mu milczący kolega ze sklepu, August Katz. Ignacy wspomina zwycięskie bitwy i gorycz ostatecznej klęski. Po upadku powstania przyjaciele ucharakteryzowali się na chłopów i ruszyli w stronę Turcji. Niestety, wrażliwy Katz nie zniósł porażki i popełnił samobójstwo.

Rzecki tułał się po Europie przez dwa lata. Odwiedził Włochy, Francję, Niemcy i Anglię. Ostatecznie trafił do więzienia w Zamościu. Z opresji wyciągnął go dawny pracodawca, Jan Mincel. Ignacy wrócił za sklepową ladę na Podwalu, odnajdując spokój po wojennej traumie.

Współczesność przynosi jednak Rzeckiemu nowe zmartwienia. Wokulski zachowuje się dziwnie. Kupuje luksusowy powóz, pomaga napotkanej prostytutce, zatrudnia wozaka Wysockiego. Ignoruje zaloty panien na wydaniu i wdów. Co gorsza, zaczyna obracać się w kręgach arystokracji, co wywołuje złośliwe plotki wśród warszawskich kupców. Podczas bankietu w Hotelu Europejskim doktor Szuman po raz pierwszy tłumaczy Rzeckiemu teorię o dualizmie osobowościWewnętrzne rozdarcie bohatera, w przypadku Wokulskiego między romantyzmem a pozytywizmem. Stacha.

Rozdział XX tomu I

Wokulski nagle wyjeżdża do Paryża. Przed podróżą powierza Rzeckiemu zarządzanie świeżo kupioną kamienicą Łęckich. Ignacy wyczuwa, że przyjaciela dręczy nieszczęśliwa miłość. Potwierdza to spotkany na stacji kolejowej doktor Szuman, który wprost mówi o fatalnym zauroczeniu Stacha w pustej i zepsutej kobiecie.

Później Rzeckiego odwiedza dawno niewidziany znajomy – kiperSpecjalista zajmujący się degustacją i oceną jakości wina lub piwa. Machalski. To wywołuje kolejną falę wspomnień. Ignacy wraca do momentu, gdy poznał młodego Wokulskiego w winiarni Hopfera. Stach pracował tam jako kelner, ale każdą wolną chwilę poświęcał na naukę. Marzył o uniwersytecie w KijowieUczelnia, na której Wokulski pragnął studiować przed wybuchem powstania styczniowego.. Musiał znosić drwiny innych pracowników, ciągłe prośby ojca o pieniądze i zaloty Kasi Hopfer.

W 1861 roku Rzecki załatwił Wokulskiemu pracę u Mincla. Stach rozpoczął upragnione studia w Szkole Głównej, łącząc je z ciężką pracą. Po powrocie z zesłania na Syberię ożenił się z wdową po Janie Minclu, Małgorzatą. Po jej śmierci doświadczył bolesnego wyalienowaniaPoczucie wyobcowania i izolacji od społeczeństwa.. Kupcy odrzucali go jako uczonego, a uczeni jako kupca. Przełom nastąpił pewnego wieczoru w teatrze.

Poszedł do teatru i... na drugi dzień nie mogłem go poznać: w starcu ocknął się mój Stach Wokulski: Wyprostował się, oko nabrało blasku, głos siły....

Rozdział XXI tomu II

Rzecki przejmuje obowiązki zarządcy kamienicy. Pierwsze oględziny przynoszą rozczarowanie. Podwórko tonie w śmieciach, rynsztokami płyną ścieki, a dach przecieka. Rozmowa z rządcąOsoba zatrudniona przez właściciela do zarządzania majątkiem lub kamienicą. Wirskim ujawnia, że połowa lokatorów zalega z opłatami.

Wizyta ma jednak jasny punkt. Ignacy poznaje Helenę Stawską – piękną, pracowitą kobietę, która mieszka z matką i małą córeczką. Rzecki natychmiast uznaje ją za idealną kandydatkę na żonę dla Wokulskiego.

Rozdziały VII, VIII oraz IX tomu II

Subiekt analizuje sytuację polityczną i plotki krążące o Wokulskim. Warszawska ulica oskarża Stacha o nielegalne interesy, chorobę psychiczną i wysługiwanie się arystokracjiNajwyższa warstwa społeczna, z której wywodziła się Izabela Łęcka, często krytykowana przez Prusa za bezużyteczność.. Rzecki regularnie odwiedza panią Stawską. Udaje mu się nawet namówić Wokulskiego na wizytę w jej mieszkaniu, co traktuje jako swój wielki sukces swata.

Radość nie trwa długo. Wokulski sprzedaje kamienicę baronowej Krzeszowskiej. Nowa właścicielka natychmiast podnosi czynszOpłata uiszczana przez lokatorów za wynajem mieszkania. i wyrzuca z mieszkania hałaśliwych studentów. Wybucha również głośny proces o lalkęGłośny spór sądowy, w którym baronowa Krzeszowska niesłusznie oskarżyła Helenę Stawską o kradzież zabawki.. Krzeszowska oskarża Stawską o kradzież zabawki zmarłej córki. Rzecki szczegółowo opisuje przebieg rozprawy i kluczową rolę Wokulskiego w oczyszczeniu Heleny z zarzutów.

Rozdział IX przynosi cios dla starego subiekta. Wokulski sprzedaje ich ukochany sklep Szlangbaumom. Rzecki ostatecznie uświadamia sobie, że Stach nigdy nie zwiąże się ze Stawską, bo jest ślepo zapatrzony w Izabelę Łęcką. Niezrażony tym Ignacy natychmiast wymyśla nowy plan – postanawia zeswatać Wokulskiego z córką pani Misiewiczowej.

Rozdział XIV tomu II

Ton pamiętnika staje się mroczny i emocjonalny. Rzeckiego paraliżuje strach o przyjaciela. Wokulski staje się pośmiewiskiem Warszawy, jest wiecznie zmęczony i apatyczny. Sytuacja w sklepie również staje się nie do zniesienia. Nowy właściciel, Henryk Szlangbaum, marginalizuje rolę Ignacego. Traktuje podwładnych z arogancją, niszcząc rodzinną atmosferę, którą Rzecki budował przez lata.

Gdy doktor Szuman przynosi wieść o zerwaniu zaręczyn Wokulskiego z Łęcką, a sam Stach planuje na stałe opuścić Warszawę, Rzecki traci chęć do życia. Próbuje uciec na wieś, ale w ostatniej chwili wyskakuje z pociągu.

Nie mogę ani na chwilę rozstać się z Warszawą i ze sklepem..., Żyć bym bez nich nie potrafił...

Rozdział XVI tomu II

Ostatnie zapiski Rzeckiego przepełnia gorycz. Subiekt dowiaduje się o śmierci księcia Ludwika Napoleona, który zginął w Afryce w walce z ZulusamiAfrykański lud, w walce z którym zginął w 1879 roku książę Ludwik Napoleon.. Upada jego życiowa wiara w odrodzenie potęgi rodu Bonapartych.

Od kilku miesięcy utrzymuje się pogłoska, że w dniu 26 czerwca bieżącego roku zginął w Afryce książę Ludwik Napoleon, syn cesarza. [...] Głupia jest polityka! Dawniej nie było telegramów i artykułów wstępnych, a przecie świat posuwał się naprzód i każdy człowiek rozsądny mógł zorientować się w sytuacji politycznej. Dziś zaś są telegramy, artykuły wstępne i ostatnie wiadomości, ale wszystko służy do bałamucenia w głowach.

Zdrowie Ignacego drastycznie się pogarsza. Doktor Szuman zakazuje mu picia piwa, kawy, szybkiego chodzenia i denerwowania się. Rzecki z niepokojem obserwuje narastającą falę antysemityzmuUprzedzenia i wrogość wobec Żydów, zjawisko nasilające się w Warszawie pod koniec akcji powieści.. Odnotowuje zaręczyny pani Stawskiej z Mraczewskim oraz wyjazd Wokulskiego do Moskwy, gdzie przebywa jego przyjaciel SuzinaBogaty kupiec rosyjski, przyjaciel Wokulskiego z czasów zsyłki na Syberię.. Pamiętnik kończy się gorzką, filozoficzną refleksją nad sensem ludzkiego życia i nieuchronnością przemijania.

A jednakże ciężko żyć na świecie. I nieraz myślę sobie: czy naprawdę jest jaki plan, wedle którego cała ludzkość posuwa się ku lepszemu, czyli też wszystko jest dziełem przypadku, a ludzkość czy nie idzie tam, gdzie ją popchnie większa siła?... Jeżeli dobrzy mają górę, wówczas świat toczy się ku dobremu, a jeżeli gałgany są mocniejsi, to idzie ku złemu. Zaś ostatecznym kresem złych i dobrych jest garść popiołu.