Warszawa w Lalce - spacer z Wokulskim po stolicy

Obrzeża Starego Miasta i Podwale

To tutaj bije historyczne i handlowe serce dawnej Warszawy. Wokulski spędził w tej okolicy młodość, pracując i ucząc się fachu. To również przestrzeń kluczowych transakcji finansowych.

• Pałac Paca (budynek Sądu Okręgowego przy ul. Miodowej) – tu odbyła się licytacja kamienicy Łęckich. Obecnie w tym miejscu znajduje się Ministerstwo Zdrowia.
• Kościół Kapucynów – Ignacy Rzecki nakrył w nim baronową Krzeszowską i Tomasza Łęckiego, gdy oboje gorliwie modlili się o pomyślny dla siebie przebieg licytacji.
• Podwale – ulica, na której mieścił się stary sklep kolonialno-galanteryjno-mydlarski Jana Mincla. Dokładny numer budynku pozostaje nieznany.
• Nalewki – gwarny obszar handlowy i główna ulica dzielnicy żydowskiejHistoryczna ulica i tętniące życiem centrum handlowe żydowskiej społeczności w XIX-wiecznej i przedwojennej Warszawie..

Krakowskie Przedmieście – centrum wielkiego świata

Reprezentacyjna arteria miasta. Mieszkali tu arystokraci, bogaci kupcy i inteligencja. Ulica tętniła życiem dzięki eleganckim sklepom, kawiarniom, bankom i bliskości dworca kolei warszawsko-wiedeńskiej.

• Teatr Wielki – miejsce pierwszego spotkania Wokulskiego z Izabelą Łęcką. To tutaj kupiec wynajmował klakierówWynajęta osoba, której płacono za sztuczne wywoływanie oklasków podczas spektaklu teatralnego., aby oklaskiwali włoskiego tragika Rossiego, próbując zaimponować arystokratce.
• Pałac Jabłonowskich – centrum życia towarzyskiego, w którym odbywały się wystawne bale warszawskiej elity.
• Hotel Europejski – najbardziej luksusowy hotel w ówczesnej Warszawie. Wokulski zorganizował w nim wystawny bankiet dla ponad 150 osób, świętując otwarcie nowego sklepu.
• Krakowskie Przedmieście 9 (kamienica Bayera) – adres pierwszego sklepu Wokulskiego, przeniesionego z Podwala po śmierci Minclowej.
• Krakowskie Przedmieście 7 – lokalizacja nowego, ogromnego i nowoczesnego sklepu głównego bohatera.
• Krakowskie Przedmieście 4 – prawdopodobny adres mieszkania Wokulskiego. Z balkonu obserwował pędzące powozy, zmarzniętych przechodniów, stróża zamiatającego ulicę i kobietę z wózkiem pełnym baniek z mlekiem. Nad ulicą górowały bryły kościołów Świętego Krzyża, Wizytek i Karmelitów. Rzecki uważał to mieszkanie za ponure, a samą ulicę za brudną i ciasną.
• Uniwersytet Warszawski (dawna Szkoła GłównaPolska uczelnia wyższa z lat 1862–1869. Studiowało na niej wielu czołowych przedstawicieli polskiego pozytywizmu.) – uczelnia, na której Wokulski rozpoczął studia przyrodnicze. Przerwał je, by wziąć udział w powstaniu styczniowym. Studiowali tu również lokatorzy z kamienicy Łęckich (Maleski i Patkiewicz).
• Kościół św. Krzyża – świątynia, w której baronowa Krzeszowska błagała Boga o uratowanie swojego rozpadającego się małżeństwa.
• Kościół Karmelitów – miejsce słynnej kwesty wielkanocnejŚwiąteczna zbiórka na cele charytatywne. Dla arystokracji była to głównie okazja do pokazania się w towarzystwie i nawiązywania romansów., w której brała udział Izabela Łęcka. Budynek przetrwał II wojnę światową w niemal nienaruszonym stanie.

Aleje Ujazdowskie i Łazienki – strefa arystokracji

Ulubione miejsce spacerów i przejażdżek zamożnych warszawiaków. Szerokie aleje, okazałe wille i zieleń tworzyły idealne tło dla życia wyższych sfer. Tędy jeździło się odkrytymi powozami w stronę parków.

• Aleje Ujazdowskie 43-51 – w tym ciągu kamienic znajdowało się luksusowe mieszkanie wynajmowane przez Tomasza Łęckiego po utracie własnego majątku.
• Krucza 24/26 – adres słynnej kamienicy Łęckich, o którą toczyła się licytacja.
• Dolinka Szwajcarska – modne miejsce spotkań elity. Organizowano tu koncerty, ślizgawki i zabawy towarzyskie.
• Park Ujazdowski – w okresie wielkanocnym zamieniał się w plac rozrywki. Odbywały się tam ludowe festyny i zabawy.
• Łazienki Królewskie – park, w którym Wokulski godzinami spacerował, licząc na przypadkowe spotkanie z Izabelą.
• Okrąglak w Ogrodzie Botanicznym – ruiny Świątyni Opatrzności Bożej, pamiątki po Konstytucji 3 Maja. Wokulski mijał je podczas swoich wędrówek.

Powiśle i Tamka – warszawskie dno

Zupełne przeciwieństwo Alej Ujazdowskich. Wokulski schodził tu, by uciec od myśli o Izabeli, a widok dzielnicy wywoływał w nim gorzkie refleksje nad stanem społeczeństwa.

• Powiśle (ulice Browarna, Dobra, Topiel) – dzielnica skrajnej nędzy. Wokulski widział tu zapadające się w błoto rudery z dachami porośniętymi mchem, hałdy śmieci, zdesperowanych robotników szukających pracy, brudne kobiety i chore dzieci. Podczas jednej z wędrówek po tej niebezpiecznej okolicy bohater został napadnięty przez rzezimieszków.
• Tamka – ulica łącząca górne miasto z Powiślem. Mieszkał tu furman Wysocki, któremu Wokulski pomógł stanąć na nogi. W jego domu schronienie znalazła również uratowana z prostytucji panna Marianna.

Warto wspomnieć również o Alejach Jerozolimskich. W czasach Prusa była to spokojna, wysadzana drzewami aleja spacerowa z rzadką zabudową. Wokulski często wybierał tę trasę, idąc w stronę Wisły. Z kolei na Polu Mokotowskim znajdował się tor wyścigów konnych. To tam klacz Sułtan, kupiona przez Wokulskiego od barona Krzeszowskiego, wygrała prestiżową gonitwę.

Warszawa bez zaborcy

Obraz miasta w powieści, choć niezwykle szczegółowy, celowo pomija jeden kluczowy element ówczesnej rzeczywistości. Prus całkowicie wymazał z mapy Warszawy obecność rosyjskiego zaborcy.