Typy narracji w „Lalce”

Klasyczny narrator trzecioosobowy

Głównym przewodnikiem po świecie powieści jest narrator trzecioosobowy wszechwiedzący. To klasyczne rozwiązanie, charakterystyczne dla dziewiętnastowiecznej powieści realistycznejGatunek literacki dążący do obiektywnego, wiernego i szczegółowego odtworzenia rzeczywistości społecznej i obyczajowej.. Prus modyfikuje jednak ten schemat. Narrator często usuwa się w cień, oddając głos samym bohaterom poprzez liczne, zindywidualizowane językowo dialogi.

Zamiast podawać gotowe oceny i rozstrzygnięcia, mnoży pytania i wątpliwości. Relacjonuje wydarzenia, ale jednocześnie podaje ich różne wersje i warianty. Ogromną rolę w budowaniu tej niejednoznaczności odgrywa plotka. Radca Węgrowicz, ajent Szprot czy baronowa Krzeszowska nieustannie komentują poczynania innych. Ich domysły kształtują odbiór wydarzeń. Stanisław Wokulski w oczach warszawskiego mieszczaństwa jawi się zupełnie inaczej niż w rzeczywistości. Plotkarze przejmują w ten sposób część obowiązków narratora, wprowadzając chaos informacyjny.

Subiektywna perspektywa Ignacego Rzeckiego

Drugim filarem konstrukcji utworu jest narracja pierwszoosobowa, obecna w rozdziałach zatytułowanych Pamiętnik starego subiekta. Ignacy Rzecki patrzy na świat przez pryzmat swoich romantycznych ideałów i bonapartyzmu. Jego relacja jest skrajnie subiektywna, pełna emocji i osobistych wspomnień.

Zderzenie chłodnej relacji narratora trzecioosobowego z zapiskami Rzeckiego oraz miejską plotką tworzy zjawisko polifoniiTechnika narracyjna polegająca na zestawieniu równorzędnych, często sprzecznych ze sobą punktów widzenia różnych postaci.. Czytelnik nie otrzymuje jednej, absolutnej prawdy o wydarzeniach. Musi samodzielnie składać obraz z wielu, często wykluczających się fragmentów. Taki zabieg służy obiektywizacji poznania – pełny obraz sytuacji wyłania się dopiero po zsumowaniu wszystkich perspektyw.

Mowa pozornie zależna i myśli Wokulskiego

Repertuar technik literackich w powieści uzupełnia mowa pozornie zależna. Narrator trzecioosobowy przyjmuje w niej punkt widzenia bohatera, relacjonując jego wewnętrzne przeżycia tak, jakby postać mówiła sama do siebie.

Najlepszym przykładem tego zabiegu jest słynna scena spaceru Wokulskiego po warszawskim Powiślu. Czytelnik ma bezpośredni wgląd w gonitwę myśli kupca, jego obrzydzenie nędzą i filozoficzne refleksje nad naturą społeczeństwa.