Motyw miłości w Lalce
Bolesław Prus w swojej powieści brutalnie rozprawia się z romantycznym mitem idealnej miłości. Uczucie w świecie przedstawionym rzadko przynosi szczęście, a relacje damsko-męskie opierają się głównie na chłodnej kalkulacji i konwenansach. Tragiczne losy Stanisława Wokulskiego udowadniają, że ślepe podążanie za literackimi wzorcami prowadzi do życiowej katastrofy.
Autor: Marta Rogalska
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Demitologizacja uczuć i nieszczęśliwe związki
Prus bezlitośnie obala romantyczny mit miłości. W powieści ze świecą szukać szczęśliwych małżeństw. Helena Stawska zostaje porzucona przez męża, a baronostwo Krzeszowscy toczą ze sobą nieustanną wojnę podjazdową. Wdowieństwo staje się udziałem Tomasza Łęckiego oraz młodej, niezależnej Kazimiery Wąsowskiej. Z kolei doktor Szuman przeżył w młodości prawdziwą tragedię po samobójczej śmierci ukochanej narzeczonej. Nawet pierwsze małżeństwo Stanisława Wokulskiego z Małgorzatą Minclową stanowiło wyłącznie chłodny, zdroworozsądkowy układ, w którym nie było miejsca na porywy serca.
Odwrócenie ról: kochający mężczyźni i wyrachowane kobiety
Autor odwraca typowe schematy literackie. W Lalce to mężczyźni są zdolni do najwyższych poświęceń i przechowują w sobie wyidealizowaną wizję uczucia. Kobiety – z chlubnym wyjątkiem Heleny Stawskiej oraz prezesowej Zasławskiej – dbają przede wszystkim o pozycję społeczną i własne zachcianki.
Izabela Łęcka bez skrupułów kokietuje mężczyzn niewartych szczerego uczucia. Jej uwagę przyciągają łowca posagów Starski, włoski tragik Rossi czy przeciętny skrzypek Molinari. Prawdziwe zaangażowanie Wokulskiego odrzuca, ponieważ małżeństwo z kupcem to dla niej niewybaczalny mezaliansMałżeństwo z osobą niższego stanu, w XIX wieku często potępiane przez arystokrację.. Równie dwulicowa jest Ewelina Janocka. Wychodzi za barona Dalskiego dla pieniędzy, a jeszcze przed ślubem zdradza go ze Starskim.
Zgubny wpływ literatury romantycznej
Bohaterowie powieści nieustannie konfrontują swoje wyobrażenia o miłości z brutalną rzeczywistością. Wokulski ukształtował swoją wrażliwość na lekturze dzieł romantyków. W chwilach załamania gorzko oskarża poezję Adama Mickiewicza o to, że zatruła mu umysł wizją kobiety idealnej, która w realnym świecie nie istnieje. Mimo tej świadomości, kupiec niemal do samego końca idealizuje Izabelę i bagatelizuje jej jawne flirty.
Wokulski w słynnej scenie rzuca tomikiem poezji Mickiewicza, krzycząc: „Znamy się z dawna, mój ty wieszczu! (...) Bo kto miłość włożył w moje serce? Ty!”. To symboliczne rozliczenie z epoką romantyzmu, która wykreowała nierealistyczny, destrukcyjny model miłości platonicznej.
Podobny dramat przeżył w młodości Michał Szuman. Lekarz zdążył jednak rozliczyć się z przeszłością i teraz radzi przyjacielowi brutalne zejście na ziemię. Ignacy Rzecki również odrzuca pogoń za ideałem. Stary subiektW XIX wieku pracownik sklepu, sprzedawca obsługujący klientów. kochał kiedyś nieszczęśliwie kobietę, która za jego plecami romansowała z innymi. Utracił wiarę w jedność dusz, dlatego usilnie próbuje zeswatać Wokulskiego ze spokojną, oddaną Stawską.
Miłość jako siła niszcząca
Uczucie napędza większość wydarzeń w powieści, ale ostatecznie zostaje obdarte z fałszu. Prus pokazuje miłość jako siłę destrukcyjną. To właśnie ślepe zapatrzenie w arystokratkę doprowadza Wokulskiego do ruiny psychicznej i majątkowej. Zakończenie wątku miłosnego nie pozostawia złudzeń. W świecie opartym na kalkulacji i konwenansach nie ma miejsca na romantyczne ocalenie, a człowiek pozostaje skazany na samotność.