lektura szkolna
| Autorka | Maria Konopnicka, znana polska poetka i pisarka. |
| Rok wydania | 1896. |
| Gatunek | Baśń literacka, czyli historia z magią i morałem, napisana przez konkretnego autora. |
| Czas akcji | Baśniowy, nieokreślony. Wydarzenia trwają od wczesnej wiosny do jesieni. |
| Miejsce akcji | Polska wieś (m.in. Głodowa Wólka, Słowicza Dolina), podziemna Kryształowa Grota, Tatry. |
Z powodu srogiej zimy król krasnoludków Błystek wysyła kronikarza Koszałka-Opałka na ziemię, by odnalazł wiosnę.
Uczony krasnal gubi się w świecie ludzi i przez naiwność traci swoje księgi na rzecz chytrego lisa Sadełki.
Równocześnie z powodu głodu na powierzchnię wychodzi inny krasnal, żarłoczny Podziomek.
Po wielu przygodach Podziomek sprowadza do Kryształowej Groty promienie wiosennego słońca.
Krasnoludki opuszczają podziemia i z pomocą chłopa Skrobka przenoszą się do Słowiczej Doliny.
Poznajemy sierotkę Marysię, która pasie gęsi w biednej wsi Głodowa Wólka.
Przez naiwność Koszałka-Opałka, lis Sadełko dusi całe stado gęsi należące do dziewczynki.
Zrozpaczona Marysia, za radą Podziomka, wyrusza w góry do potężnej królowej Tatry.
Władczyni gór lituje się nad sierotką i w magiczny sposób ożywia jej gąski.
Marysia budzi się w chacie chłopa Skrobka, który znalazł ją nieprzytomną w lesie i przygarnął.
Krasnoludki pomagają Skrobkowi: jego gospodarstwo rozkwita, a on sam staje się pracowitym człowiekiem.
Skrzaty sprawiedliwie sądzą szczura Wiechetka za kradzież zboża, ale okazują mu miłosierdzie.
Marysia odnajduje zboże zebrane przez krasnoludki, co ratuje rodzinę Skrobka przed głodem.
Jesienią, na dźwięk dzwonów, krasnoludki wracają do swojej podziemnej krainy.
Na ziemi zostaje tylko Koszałek-Opałek, który odtąd opowiada dzieciom baśnie.
Praca jest sensem życia, daje szczęście i pozwala wyjść z biedy (przemiana Skrobka).
↺Dobrzy i uczciwi bohaterowie (Marysia) są nagradzani, a źli (lis Sadełko) ponoszą karę.
↺Należy pomagać potrzebującym i okazywać miłosierdzie (krasnoludki pomagają Marysi i Skrobkowi).
↺Utwór jest pełen opisów polskiej przyrody i nawiązań do legend, co uczy szacunku do ziemi i tradycji.
↺Działając razem, można pokonać największe trudności (współpraca krasnoludków).
↺Praca uszlachetnia i jest lekarstwem na biedę i smutek.
Los samotnego, skrzywdzonego dziecka, które dzięki dobroci odnajduje szczęście.
Natura żyje własnym życiem, a pory roku wyznaczają rytm wydarzeń i wpływają na losy bohaterów.
Podróż Koszałka-Opałka i Marysi jest drogą do zdobycia wiedzy i zmiany swojego życia.
Fantastyczny świat krasnoludków, czary i mówiące zwierzęta pomagają w zaprowadzeniu porządku i sprawiedliwości.
Wplecenie w baśń opowieści o początkach Polski (Piast, Popiel) łączy fantazję z patriotyzmem.