lektura szkolna
| Autor | Kornel Makuszyński. |
| Rok wydania | 1937. |
| Gatunek | powieść detektywistyczna dla młodzieży z elementami przygody i humoru. |
| Czas akcji | lato 1939 roku, tuż przed wybuchem II wojny światowej. |
| Miejsce akcji | Warszawa (szkoła i dom Adasia) oraz wieś Bejgoła niedaleko Wilna (dworek Gąsowskich). |
Adam Cisowski, uczeń siódmej klasy, odkrywa system odpytywania stosowany przez profesora historii, Pawła Gąsowskiego.
Dzięki swojej inteligencji zyskuje przydomek „Szatan”.
Rozwiązuje też inne szkolne problemy: odnajduje zaginione pióro kolegi i wyjaśnia zagadkę brakujących 100 złotych w kasie spółdzielni.
Profesor Gąsowski, pod wielkim wrażeniem talentu Adasia, prosi go o pomoc w tajemniczej sprawie.
Adaś zgadza się spędzić wakacje w rodzinnym majątku profesora w Bejgole, aby rozwiązać zagadkę.
W Bejgole Adaś poznaje piękną Wandę Gąsowską i dowiaduje się o kradzieżach starych drzwi z dworku.
Podczas nocnego zwiadu zostaje zaatakowany i uderzony w głowę przez tajemniczego intruza.
Na strychu znajduje pamiętnik księdza z 1813 roku, z którego dowiaduje się o skarbie ukrytym przez francuskiego oficera, Kamila de Berier.
Do dworku przybywa fałszywy malarz, który okazuje się być jednym ze złodziei szukających skarbu.
Adaś demaskuje oszusta, ale ten kradnie pamiętnik i ucieka. Chłopak zostaje porwany przez bandytów.
Złodzieje zamykają Adasia w piwnicy, gdzie spotyka on chorego Francuza, który również szukał skarbu.
Z opresji ratują go harcerze pod wodzą szkolnego kolegi, Staszka Burskiego.
Adaś odkrywa, że poszukiwane drzwi ze wskazówką znajdują się na plebanii u księdza Kazuro.
Chłopak zastawia pułapkę na złodziei, podrzucając im pustą skrzynkę, co prowadzi do ich aresztowania.
Ostatecznie rozwiązuje ostatnią zagadkę i odnajduje skarb – diamenty i rubiny – w dziupli starego dębu z bocianim gniazdem.
O zwycięstwie intelektu i sprytu nad siłą i przemocą.
↺O wartości bezinteresownej pomocy, przyjaźni i lojalności.
↺O tym, że młodzi ludzie często potrafią dostrzec więcej niż dorośli i nie należy ich lekceważyć.
↺O sile pierwszej miłości, która może być inspiracją do wielkich czynów.
↺O znaczeniu historii i tradycji – pokazuje, że przeszłość ma realny wpływ na teraźniejszość.
↺Adaś, niczym Sherlock Holmes, prowadzi śledztwo, zbiera poszlaki i używa dedukcji.
ukryte klejnoty są celem poszukiwań i głównym motorem napędowym akcji.
zagadka sięga czasów wojen napoleońskich i powstania styczniowego.
symbol polskiej tradycji, a jednocześnie miejsce pełne sekretów i niebezpieczeństw.
spokojne wakacje niespodziewanie zamieniają się w pełną emocji przygodę z porwaniem i pościgami.