lektura szkolna
| Autor | Andrzej Sapkowski, jeden z najpopularniejszych polskich pisarzy, debiutujący tym opowiadaniem. |
| Rok publikacji | Grudzień 1986, na łamach miesięcznika „Fantastyka” (3. miejsce w konkursie literackim). |
| Gatunek literacki | Dark fantasy, opowiadanie z elementami horroru i czarnego kryminału (prozy noir). |
| Epoka | Literatura współczesna, tekst powstały w schyłkowym okresie PRL-u. |
| Najważniejsza tematyka | Relatywizm moralny, natura zła i potworności, wykluczenie społeczne (motyw odmieńca) oraz dekonstrukcja klasycznych motywów baśniowych. |
Przybycie do Wyzimy: Wiedźmin Geralt z Rivii przyjeżdża do miasta w poszukiwaniu pracy i po bójce w karczmie trafia przed oblicze grododzierżcy Velerada.
Historia klątwy: Velerad przedstawia problem strzygi – potwora, w którego zamieniła się córka króla Foltesta, Adda, urodzona z kazirodczego związku władcy z siostrą.
Warunki zlecenia: Geralt spotyka się z Foltestem, który kategorycznie zabrania zabicia potwora. Wiedźmin ma zdjąć klątwę, przetrwawszy noc w krypcie strzygi aż do świtu.
Interwencja Ostrita: Wpływowy magnat Ostrit próbuje przekupić Geralta, by ten porzucił zadanie. Chce, aby strzyga nadal terroryzowała miasto, co osłabi pozycję króla.
Ujawnienie prawdy: Geralt demaskuje Ostrita jako sprawcę klątwy. Magnat rzucił urok z zazdrości o siostrę króla. Wiedźmin obezwładnia go i postanawia użyć w swoim planie.
Noc w krypcie: Geralt zabiera związanego Ostrita do krypty, by posłużył jako przynęta. Gdy pojawia się strzyga, Ostrit próbuje uciec, lecz ginie rozszarpany przez bestię.
Walka ze strzygą: Wiedźmin toczy taktyczną walkę, używając srebrnego łańcucha i magicznych Znaków. Jego celem nie jest zabicie potwora, a jedynie przetrwanie do wschodu słońca.
Ryzykowny manewr: W kluczowym momencie Geralt zamyka się w sarkofagu strzygi, pieczętując go Znakiem Yrden, i tam przeczekuje resztę nocy.
Złamanie klątwy: O świcie klątwa zostaje złamana. Strzyga zmienia się w chudą, czternastoletnią dziewczynkę. Geralt wychodzi z ukrycia, by sprawdzić jej stan.
Punkt kulminacyjny i epilog: Odczarowana Adda, w resztce bestialskiego odruchu, rani Geralta w szyję. Wiedźmin ostatkiem sił obezwładnia ją i tamuje krwotok, po czym traci przytomność. Budzi się wyleczony, otrzymuje zapłatę, a misja kończy się sukcesem.
Opowiadanie stawia pytanie, kto jest prawdziwym potworem – instynktowna bestia czy człowiek kierujący się nienawiścią i zawiścią (Ostrit).
↺Świat przedstawiony jest pozbawiony jasnego podziału na dobro i zło. Bohaterowie poruszają się w „moralnej szarości”, a każda decyzja ma swoją cenę.
↺Postać Geralta służy jako studium społecznego ostracyzmu. Jest on tolerowany tylko wtedy, gdy jest użyteczny, a na co dzień spotyka się z pogardą i strachem.
↺Sapkowski ukazuje dwór królewski jako miejsce zepsucia, hipokryzji i politycznych intryg, gdzie prywatne grzechy władcy mają publiczne, tragiczne konsekwencje.
↺Utwór świadomie bawi się i odwraca schematy znane z klasycznych baśni (np. o zaklętej królewnie), nadając im brutalny, realistyczny wymiar.
↺Geralt musi wybrać między bezpieczniejszym zabiciem strzygi a ryzykownym odczarowaniem. To pierwszy w cyklu tak wyraźny przykład jego fundamentalnej zasady etycznej.
↺Postawa Velerada (zabić potwora dla dobra ogółu) ściera się z postawą Foltesta (ocalić córkę za wszelką cenę). Geralt znajduje trzecią drogę, opartą na profesjonalnej etyce.
↺Klątwa jest konsekwencją kazirodztwa Foltesta i nienawiści Ostrita, ale jej ciężar ponosi niewinne dziecko. Utwór bada, jak wina przenosi się na kolejne pokolenia.
↺Wiedźmin stara się być neutralny politycznie, skupiając się na zleceniu. Jednak odrzucenie oferty Ostrita jest już aktem moralnym, który wpływa na losy królestwa.
↺Paradoksalnie, to zmutowany wiedźmin, rzekomo pozbawiony uczuć, wykazuje najwięcej empatii i walczy o człowieczeństwo uwięzione w ciele potwora.
↺Strzyga jest potworem tragicznym, ofiarą ludzkich namiętności. Prawdziwymi potworami są ludzie tacy jak Ostrit.
Geralt jest outsiderem, akceptowanym tylko z konieczności. Jego inność jest stygmatem, ale też źródłem unikalnej perspektywy.
Klątwa ma racjonalne, ludzkie źródło (zawiść). Odkupienie nie jest aktem magicznym, lecz technicznym, ryzykownym procesem wymagającym wiedzy i odwagi.
Geralt to rzemieślnik, nie rycerz. Jego praca ma swoją cenę, co odziera jego bohaterstwo z romantycznego patosu i ugruntowuje je w realizmie.
Złamanie fundamentalnego tabu przez króla Foltesta staje się pierwotnym grzechem, który zatruwa całe królestwo i dosłownie rodzi potwora.
Ciemna, pełna zgnilizny krypta symbolizuje wyparte grzechy i mroczne tajemnice dworu Foltesta, które zamieciono pod dywan.
Jest nie tylko potworem, ale także symbolem niewinnej ofiary, na którą spadły konsekwencje grzechów dorosłych.
Opowiadanie jest dekonstrukcją baśni o Śpiącej Królewnie. Zamiast pocałunku jest brutalna walka, a rycerz to cyniczny najemnik.
Geralt przypomina prywatnego detektywa (np. Philip Marlowe). Prowadzi śledztwo w skorumpowanym mieście, odkrywając mroczną prawdę ukrytą pod fasadą władzy.
Sapkowski świadomie sięga do rodzimej demonologii (strzyga), odrzucając typowe dla fantasy anglosaskie elfy i krasnoludy, co było nowością w polskiej fantastyce lat 80.