lektura szkolna
| Autor | William Szekspir (1564-1616), najwybitniejszy dramaturg angielski. |
| Rok powstania | Około 1601 roku, utwór otwiera okres tzw. wielkich tragedii w twórczości autora. |
| Gatunek literacki | Tragedia szekspirowska (dramat elżbietański), czerpiąca ze schematu tragedii zemsty (ang. revenge tragedy). |
| Epoka | Renesans (przełom XVI i XVII wieku), z wyraźnymi zapowiedziami estetyki i niepokojów barokowych. |
| Najważniejsza tematyka | Dylematy moralne, psychologia zemsty, natura władzy, granice między szaleństwem a racjonalnością, problem pozorów i prawdy, sens istnienia. |
Na zamku w Elsynorze strażnikom ukazuje się Duch zmarłego króla. Horacy, przyjaciel Hamleta, postanawia go o tym powiadomić.
Nowy król, Klaudiusz (brat zmarłego), poślubia wdowę po nim, Gertrudę. Hamlet jest pogrążony w żałobie i odczuwa wstręt do matki.
Duch wyjawia Hamletowi prawdę: został zamordowany przez Klaudiusza, który wlał mu truciznę do ucha. Zjawa żąda zemsty na mordercy, ale prosi o oszczędzenie matki.
Hamlet postanawia udawać obłąkanego, by uśpić czujność stryja. Odrzuca Ofelię, co jej ojciec, Poloniusz, błędnie interpretuje jako przyczynę szaleństwa.
Na dwór przybywa trupa aktorska. Hamlet wpada na pomysł zdemaskowania Klaudiusza za pomocą przedstawienia "Zabójstwo Gonzagi", do którego dopisuje własną scenę.
Hamlet wygłasza słynny monolog "Być albo nie być", a następnie brutalnie odtrąca Ofelię podczas zaaranżowanego spotkania, podsłuchiwanego przez króla i Poloniusza.
Podczas przedstawienia, nazwanego przez Hamleta "Pułapką na myszy", Klaudiusz, widząc na scenie odtworzenie swojej zbrodni, wpada w panikę i przerywa spektakl.
Hamlet zyskuje pewność co do winy stryja. Chwilę później zastaje go na modlitwie, ale rezygnuje z zemsty, by nie posłać duszy mordercy prosto do nieba.
W komnacie matki dochodzi do gwałtownej kłótni. Hamlet, myśląc, że za kotarą ukrywa się król, przebija ją mieczem i przypadkowo zabija podsłuchującego Poloniusza.
Gertruda, nie widząc Ducha, który ponownie ukazuje się synowi, utwierdza się w przekonaniu o jego obłędzie.
Klaudiusz wysyła Hamleta do Anglii z tajnym listem nakazującym jego egzekucję. Hamlet demaskuje spisek, podmienia listy i wraca do Danii.
Ofelia, załamana po śmierci ojca z ręki ukochanego, popada w prawdziwy obłęd i tonie w rzece.
Jej brat, Laertes, wraca z Francji i żąda zemsty. W zmowie z Klaudiuszem planuje zabić Hamleta w pojedynku, używając zatrutego floretu.
Podczas finałowej walki Gertruda wypija zatrute wino przeznaczone dla syna. Laertes rani Hamleta zatrutym ostrzem, po czym sam zostaje nim zraniony podczas zamiany broni.
Umierający Laertes demaskuje spisek. Hamlet zabija Klaudiusza, a przed śmiercią prosi Horacego o opowiedzenie światu prawdy. Władzę w Danii przejmuje norweski książę Fortynbras.
Pojawienie się Ducha na murach Elsynoru – ingerencja sił nadprzyrodzonych w świat realny.
[*] Rozmowa Hamleta z Duchem – poznanie prawdy o zbrodni i przyjęcie misji pomszczenia ojca.
Decyzja o udawaniu obłędu – przyjęcie maski jako strategii obronnej i narzędzia demaskacji.
Przybycie trupy aktorskiej – pojawienie się narzędzia do weryfikacji słów Ducha.
[*] Przedstawienie "Pułapka na myszy" – publiczne zdemaskowanie winy Klaudiusza, punkt zwrotny w intrydze.
Rezygnacja z zabicia modlącego się Klaudiusza – kluczowy dylemat moralny i teologiczny bohatera.
[*] Przypadkowe zabójstwo Poloniusza – Hamlet ze mściciela staje się zbrodniarzem, co uruchamia lawinę tragicznych konsekwencji.
Obłęd i śmierć Ofelii – skutek działań Hamleta i zepsucia dworu, motywujący Laertesa do zemsty.
Powrót Hamleta z Anglii – uniknięcie pułapki i świadoma decyzja o ostatecznej konfrontacji.
Scena na cmentarzu – filozoficzna refleksja nad marnością życia (vanitas) tuż przed finałem.
[*] Finałowy pojedynek – katastrofa, w której giną wszyscy główni antagoniści i protagonista, dopełniając zemstę.
Przejęcie władzy przez Fortynbrasa – symboliczne przywrócenie porządku i równowagi w państwie.
Utwór analizuje psychologiczne i moralne konsekwencje zemsty, zestawiając różne jej modele (intelektualny Hamleta, porywczy Laertesa, polityczny Fortynbrasa).
↺Świat przedstawiony jest w stanie rozkładu moralnego ("Źle się dzieje w państwie duńskim"). Renesansowy optymizm ustępuje barokowemu poczuciu marności i zwątpieniu w człowieka.
↺Dramat demaskuje mechanizmy władzy oparte na zbrodni, manipulacji i szpiegostwie. Klaudiusz jest przykładem władcy makiawelicznego.
↺Bohaterowie noszą maski (udawane szaleństwo Hamleta, fałszywa troska Klaudiusza), a teatr staje się narzędziem demaskowania kłamstwa (przedstawienie "Pułapka na myszy").
↺Szekspir kontrastuje udawany obłęd Hamleta, będący elementem jego gry, z autentycznym szaleństwem Ofelii, będącym skutkiem traumy.
↺Monologi Hamleta, zwłaszcza "Być albo nie być", stawiają uniwersalne pytania o sens życia, cierpienia, strach przed śmiercią i możliwość samobójstwa.
↺Szekspir ukazuje człowieka jako istotę złożoną, zdolną do wielkości ("Jak doskonałym tworem jest człowiek!"), ale i do największej podłości i zdrady.
↺Zło w "Hamlecie" nie ma jednoznacznego, nadprzyrodzonego źródła (jak wiedźmy w "Makbecie"). Rodzi się z ludzkich namiętności: żądzy władzy, pożądania, zawiści.
↺Jedna zbrodnia (zabójstwo starego króla) uruchamia lawinę tragicznych wydarzeń, która niszczy wszystkich uwikłanych w konflikt.
↺Hamlet, ze swoją wrażliwością i intelektem, jest tragicznie osamotniony w zepsutym świecie, którego nikt oprócz Horacego nie jest w stanie zrozumieć.
↺Centralna oś fabuły, realizowana na trzy różne sposoby przez Hamleta, Laertesa i Fortynbrasa.
Przybiera dwie formy – udawanej (maska Hamleta) i autentycznej (tragedia Ofelii).
Sztuka "Zabójstwo Gonzagi" staje się lustrem odbijającym prawdę i narzędziem demaskacji zbrodni.
Najpełniej wyrażony w scenie na cmentarzu, gdzie czaszka Yoryka symbolizuje kruchość życia i równość wszystkich wobec śmierci.
Symbolizuje podstęp, zdradę i ukryte zło. Pojawia się jako narzędzie zbrodni (wlewana do ucha), w zatrutym winie i na ostrzu floretu.
Relacje rodzinne (zdrada matki, obowiązek wobec ojca) są źródłem traumy i głównym motorem działań Hamleta.
Finałowa konfrontacja, która zamiast honorowego rozwiązania sporu, staje się areną podstępu i masowej rzezi.
Symbol naruszonego porządku moralnego, siła z zaświatów domagająca się sprawiedliwości i inicjująca tragedię.
Symbol memento mori, przypomnienie o nieuchronności śmierci, przemijaniu i znikomości ludzkich spraw.
W scenie obłędu każdy kwiat ma symboliczne znaczenie (rozmaryn – pamięć, ruta – żal), demaskując grzechy dworzan.
Metafora zepsutego, klaustrofobicznego świata, w którym panuje atmosfera szpiegostwa i osaczenia.
Szekspir często przywołuje postaci z mitologii (Hiperion, satyr, Niobe), by podkreślić kontrast między ideałem a upadkiem.
Postać Klaudiusza jest aluzją do Kaina, pierwszego bratobójcy.