lektura szkolna
| Autor | Bolesław Prus (właściwie Aleksander Głowacki). |
| Rok wydania | 1881 r. |
| Gatunek literacki | Nowela. |
| Czas akcji | XIX wiek, epoka pozytywizmu. |
| Miejsce akcji | Warszawa, okolice ulicy Miodowej. |
Poznajemy pana Tomasza – bogatego, starszego prawnika, miłośnika sztuki i porządku.
Bohater ma jedno dziwactwo: panicznie nienawidzi dźwięku katarynek.
Płaci stróżom, aby nie wpuszczali na podwórze jego kamienicy żadnych kataryniarzy.
Do mieszkania naprzeciwko wprowadzają się nowe sąsiadki: dwie kobiety i mała dziewczynka.
Pan Tomasz obserwuje przez okno smutne, blade dziecko, które całymi dniami siedzi nieruchomo.
Pewnego dnia odkrywa, że ośmioletnia dziewczynka jest niewidoma.
Pan Tomasz jest bardzo zajęty pracą i zapomina uprzedzić nowego stróża o zakazie.
Na podwórku pojawia się kataryniarz i zaczyna grać fałszywą melodię.
Prawnik jest wściekły i chce go wyrzucić, ale nagle widzi coś niezwykłego.
Niewidoma dziewczynka na dźwięk muzyki ożywa – zaczyna klaskać, tańczyć i uśmiechać się.
Widok jej radości głęboko porusza pana Tomasza, który przechodzi wewnętrzną przemianę.
Każe stróżowi codziennie wpuszczać kataryniarza, a sam zaczyna szukać adresów lekarzy okulistów, by pomóc dziecku.
Wielki miłośnik sztuki, otacza się pięknymi przedmiotami.
Jego życie jest bardzo monotonne i podporządkowane stałym nawykom.
Ma jedno dziwactwo – chorobliwą nienawiść do dźwięku katarynek.
Początkowo jest skupionym na sobie samotnikiem, ale potrafi się zmienić.
Pod wpływem radości niewidomej dziewczynki staje się empatyczny i chętny do pomocy.
Straciła wzrok w wieku sześciu lat po ciężkiej chorobie.
Po przeprowadzce do cichej kamienicy stała się smutna i apatyczna.
Tęskniła za dźwiękami i bodźcami, które znała z poprzedniego miejsca zamieszkania.
Dźwięk katarynki wyrywa ją z odrętwienia i sprawia jej ogromną, szczerą radość.
Jej reakcja na muzykę jest punktem zwrotnym w całej historii.
młoda krawcowa, która samotnie wychowuje córkę. Jest bardzo troskliwa i kochająca, mimo biedy stara się zapewnić dziecku wszystko, co najlepsze.
wędrowny muzyk, który nieświadomie staje się przyczyną wielkich zmian. Jego prosta, fałszująca muzyka przynosi radość dziecku i odmienia pana Tomasza.
pracownik kamienicy, który wykonuje polecenia pana Tomasza – najpierw zakazując, a potem wpuszczając kataryniarzy.
Przemiana wewnętrzna bohatera – jak jedno wydarzenie może zmienić człowieka.
↺Problem samotności i niezawinionego cierpienia, zwłaszcza losu chorych dzieci.
↺Rola empatii – umiejętności wczuwania się w sytuację drugiej osoby.
↺Siła małych gestów – jak niewielka rzecz (muzyka) może przynieść ogromną radość.
↺Pozytywistyczne hasło „pracy u podstaw” – pomoc najbiedniejszym i potrzebującym.
↺Konfrontacja sztuki „wysokiej” (cenionej przez pana Tomasza) z prostą, ludową rozrywką (katarynka).
↺kluczowy przedmiot (tzw. motyw sokoła w noweli). Symbolizuje zarówno irytującą monotonię, jak i radość, która odmienia życie.
symbol niewinności, cierpienia, ale też nadziei i siły, która potrafi zmieniać dorosłych.
główny motyw utworu. Pan Tomasz zmienia się z egoistycznego dziwaka w człowieka wrażliwego na krzywdę innych.
symbolizuje granicę między dwoma światami – uporządkowanym życiem pana Tomasza i światem problemów jego sąsiadów.
pokazane jako coś, co ma ogromny wpływ na ludzkie emocje, niezależnie od tego, czy jest to koncert w filharmonii, czy prosta melodia z katarynki.