Katarynka

na 6!

lektura szkolna

10 slajdów

Autor	Bolesław Prus (właściwie Aleksander Głowacki).
Rok wydania	1881 r.
Gatunek literacki	Nowela.
Czas akcji	XIX wiek, epoka pozytywizmu.
Miejsce akcji	Warszawa, okolice ulicy Miodowej.

1 / 10

Katarynka

Streszczenie

Streszczenie — Pan Tomasz i jego świat

Poznajemy pana Tomasza – bogatego, starszego prawnika, miłośnika sztuki i porządku.

Bohater ma jedno dziwactwo: panicznie nienawidzi dźwięku katarynek.

Płaci stróżom, aby nie wpuszczali na podwórze jego kamienicy żadnych kataryniarzy.

Do mieszkania naprzeciwko wprowadzają się nowe sąsiadki: dwie kobiety i mała dziewczynka.

Pan Tomasz obserwuje przez okno smutne, blade dziecko, które całymi dniami siedzi nieruchomo.

Pewnego dnia odkrywa, że ośmioletnia dziewczynka jest niewidoma.

Katarynka

Streszczenie

Streszczenie — Przełom i przemiana

Pan Tomasz jest bardzo zajęty pracą i zapomina uprzedzić nowego stróża o zakazie.

Na podwórku pojawia się kataryniarz i zaczyna grać fałszywą melodię.

Prawnik jest wściekły i chce go wyrzucić, ale nagle widzi coś niezwykłego.

Niewidoma dziewczynka na dźwięk muzyki ożywa – zaczyna klaskać, tańczyć i uśmiechać się.

Widok jej radości głęboko porusza pana Tomasza, który przechodzi wewnętrzną przemianę.

Każe stróżowi codziennie wpuszczać kataryniarza, a sam zaczyna szukać adresów lekarzy okulistów, by pomóc dziecku.

Katarynka

Bohaterowie

Bohaterowie — Pan Tomasz

bohater

Emerytowany, zamożny adwokat, prowadzący samotne i uporządkowane życie.

bohater

Wielki miłośnik sztuki, otacza się pięknymi przedmiotami.

bohater

Jego życie jest bardzo monotonne i podporządkowane stałym nawykom.

bohater

Ma jedno dziwactwo

chorobliwą nienawiść do dźwięku katarynek.

bohater

Początkowo jest skupionym na sobie samotnikiem, ale potrafi się zmienić.

bohater

Pod wpływem radości niewidomej dziewczynki staje się empatyczny i chętny do pomocy.

Katarynka

Bohaterowie

Bohaterowie — Niewidoma dziewczynka

bohater

Ośmioletnia sąsiadka pana Tomasza, ma ciemne włosy i bladą twarz.

bohater

Straciła wzrok w wieku sześciu lat po ciężkiej chorobie.

bohater

Po przeprowadzce do cichej kamienicy stała się smutna i apatyczna.

bohater

Tęskniła za dźwiękami i bodźcami, które znała z poprzedniego miejsca zamieszkania.

bohater

Dźwięk katarynki wyrywa ją z odrętwienia i sprawia jej ogromną, szczerą radość.

bohater

Jej reakcja na muzykę jest punktem zwrotnym w całej historii.

Katarynka

Bohaterowie

Bohaterowie — Postacie drugoplanowe

bohater

Matka dziewczynki

młoda krawcowa, która samotnie wychowuje córkę.

bohater

Jest bardzo troskliwa i kochająca, mimo biedy stara się zapewnić dziecku wszystko, co najlepsze.

bohater

Kataryniarz

wędrowny muzyk, który nieświadomie staje się przyczyną wielkich zmian.

bohater

Jego prosta, fałszująca muzyka przynosi radość dziecku i odmienia pana Tomasza.

bohater

Stróż

pracownik kamienicy, który wykonuje polecenia pana Tomasza – najpierw zakazując, a potem wpuszczając kataryniarzy.

Katarynka

Problematyka

Problematyka — Główne tematy utworu

Przemiana wewnętrzna bohatera – jak jedno wydarzenie może zmienić człowieka.

↻ odwróć

Przemiana wewnętrzna bohatera – jak jedno wydarzenie może zmienić człowieka.

↺

Problem samotności i niezawinionego cierpienia, zwłaszcza losu chorych dzieci.

↻ odwróć

Problem samotności i niezawinionego cierpienia, zwłaszcza losu chorych dzieci.

↺

Rola empatii – umiejętności wczuwania się w sytuację drugiej osoby.

↻ odwróć

Rola empatii – umiejętności wczuwania się w sytuację drugiej osoby.

↺

Siła małych gestów – jak niewielka rzecz (muzyka) może przynieść ogromną radość.

↻ odwróć

Siła małych gestów – jak niewielka rzecz (muzyka) może przynieść ogromną radość.

↺

Pozytywistyczne hasło „pracy u podstaw” – pomoc najbiedniejszym i potrzebującym.

↻ odwróć

Pozytywistyczne hasło „pracy u podstaw” – pomoc najbiedniejszym i potrzebującym.

↺

Konfrontacja sztuki „wysokiej” (cenionej przez pana Tomasza) z prostą, ludową rozrywką (katarynka).

↻ odwróć

Konfrontacja sztuki „wysokiej” (cenionej przez pana Tomasza) z prostą, ludową rozrywką (katarynka).

↺

Katarynka

Motywy

Motywy i symbole

①

Katarynka

kluczowy przedmiot (tzw. motyw sokoła w noweli). Symbolizuje zarówno irytującą monotonię, jak i radość, która odmienia życie.

②

Dziecko

symbol niewinności, cierpienia, ale też nadziei i siły, która potrafi zmieniać dorosłych.

③

Przemiana

główny motyw utworu. Pan Tomasz zmienia się z egoistycznego dziwaka w człowieka wrażliwego na krzywdę innych.

④

Okno

symbolizuje granicę między dwoma światami – uporządkowanym życiem pana Tomasza i światem problemów jego sąsiadów.

⑤

Sztuka i muzyka

pokazane jako coś, co ma ogromny wpływ na ludzkie emocje, niezależnie od tego, czy jest to koncert w filharmonii, czy prosta melodia z katarynki.

Katarynka

Cytat

Najważniejszy cytat

„Mała niewidoma dziewczynka tańczyła po pokoju klaszcząc w ręce. Blada jej twarz zarumieniła się, usta śmiały się, a pomimo to z zastygłych oczu płynęły łzy jak grad.”"

Fragment pochodzi z opisu narratora i przedstawia reakcję dziewczynki na muzykę katarynki – kluczowy moment utworu.

Katarynka

Sprawdź się

Co warto zapamiętać na sprawdzian

Autor: Bolesław Prus.
Gatunek: nowela (krótki utwór, jeden wątek, punkt kulminacyjny).
Główny bohater: Pan Tomasz, emerytowany adwokat.
Kluczowy przedmiot: katarynka (zgodnie z tzw. teorią sokoła).
Punkt kulminacyjny: moment, w którym pan Tomasz widzi radość tańczącej, niewidomej dziewczynki.
Główne przesłanie: warto otworzyć się na drugiego człowieka i pomagać potrzebującym, bo na zmianę na lepsze nigdy nie jest za późno.