lektura szkolna
| Autor | Henryk Sienkiewicz, polski noblista. |
| Rok wydania | 1880, utwór po raz pierwszy ukazał się w czasopiśmie „Niwa”. |
| Gatunek | Nowela |
| Czas akcji | Druga połowa XIX wieku. |
| Miejsce akcji | Aspinwall (dziś Colón) w Panamie oraz samotna wysepka z latarnią morską. |
W Aspinwall zwalnia się posada latarnika po tym, jak poprzedni pracownik zaginął w czasie burzy.
Do amerykańskiego konsula, Izaaka Falconbridge'a, zgłasza się 70-letni Polak, Skawiński.
Bohater opowiada o swoim burzliwym życiu żołnierza i tułacza, którego od lat prześladuje pech.
Mimo podeszłego wieku dostaje wymarzoną pracę, która ma być dla niego spokojną przystanią na resztę życia.
Skawiński sumiennie wykonuje swoje obowiązki i po raz pierwszy od dawna czuje się szczęśliwy i bezpieczny.
Dni mijają Skawińskiemu na prostej rutynie: czyszczeniu soczewek, karmieniu mew i obserwowaniu oceanu.
Początkowo w niedziele płynie do miasta do kościoła i po gazety, by szukać wieści z Europy.
Z czasem coraz bardziej odcina się od świata i ludzi, przestaje nawet rozmawiać ze strażnikiem Johnsem.
Jego tęsknota za Polską powoli zanika, a on sam czuje mistyczną jedność z otaczającą go przyrodą.
Popada w stan podobny do półsnu, w którym znajduje spokój tak wielki, że prawie podobny do śmierci.
Pewnego dnia, razem z jedzeniem, otrzymuje paczkę z polskimi książkami od Polskiego Towarzystwa w Nowym Jorku.
Otwiera „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza i zaczyna czytać na głos.
Słowa polskiej poezji wywołują w nim ogromne wzruszenie, płacz i falę wspomnień.
Zatopiony w lekturze zasypia i śni o rodzinnej wsi z czasów młodości.
Przez sen nie zapala latarni, co prowadzi do rozbicia się łodzi na mieliźnie.
Zostaje zwolniony z pracy i ponownie rusza w świat, ale tym razem z polską książką przy sercu.
Tęsknota za ojczyzną (nostalgia) i trudny los polskiego emigranta w XIX wieku.
↺Ogromna siła literatury i języka ojczystego w podtrzymywaniu tożsamości narodowej.
↺Poszukiwanie spokoju i swojego miejsca na ziemi po burzliwym, pełnym cierpienia życiu.
↺Walka człowieka z losem (fatum), pechem i przeciwnościami.
↺Samotność jako ucieczka od świata, która daje ukojenie, ale może też być niebezpieczna.
↺Patriotyzm – miłość do kraju, która potrafi przetrwać dziesiątki lat na obczyźnie i obudzić się z ogromną siłą.
↺Skawiński to wieczny wędrowiec, który całe życie szuka swojego domu.
Symbolizuje upragniony spokój, bezpieczną przystań, ale też samotność i odcięcie od świata.
To symbol utraconej ojczyzny, polskości, pamięci i potęgi literatury.
Egzotyczna przyroda Panamy jest obca i surowa, a wyidealizowany krajobraz Polski we wspomnieniach jest bliski i kochany.
Przekonanie bohatera, że prześladuje go zły los, przed którym nie da się uciec.
Sen o Polsce jest ucieczką od rzeczywistości, ale to właśnie on prowadzi do katastrofy.