lektura szkolna
| Autor | Anonimowy, ostatni wers poematu wspomina o Turoldzie, którego rola (autor, kopista, wykonawca) jest niejasna. |
| Czas powstania | Utwór ukształtował się w XI wieku, a najstarszy zachowany zapis (tzw. rękopis oksfordzki) pochodzi z ok. 1100-1125 roku. |
| Gatunek literacki | Epos rycerski, a konkretnie starofrancuska *chanson de geste* (pieśń o czynach). |
| Epoka literacka | Średniowiecze (pełnia). |
| Tematyka | Wierność Bogu, władcy i ojczyźnie; ideał rycerza i króla; honor rycerski; zdrada i sprawiedliwość; walka chrześcijaństwa z islamem. |
Król Saragossy, Marsyl, proponuje Karolowi Wielkiemu fałszywy pokój, by skłonić Franków do odwrotu z Hiszpanii.
Na naradzie wojennej Roland sprzeciwia się ugodzie, ale zwycięża stronnictwo jego ojczyma, Ganelona.
Roland nominuje Ganelona na posła do Saragossy, co ten odbiera jako śmiertelną zniewagę i poprzysięga zemstę.
W drodze do Marsyla Ganelon zawiązuje spisek z Saracenami, planując zasadzkę na tylną straż wojsk frankijskich.
Po powrocie zdrajca okłamuje Karola, zapewniając o pokoju, i podstępnie rekomenduje Rolanda na dowódcę ariergardy.
W wąwozie Roncevaux nieliczny oddział Rolanda (20 tys.) zostaje otoczony przez potężną armię Saracenów (400 tys.).
Oliwier, widząc przewagę wroga, trzykrotnie błaga Rolanda, by zadął w róg Olifant i wezwał pomoc. Ten odmawia, powołując się na honor.
Rozpoczyna się nierówna, lecz heroiczna walka, w której giną kolejni parowie Francji, w tym arcybiskup Turpin.
Dopiero w obliczu całkowitej klęski Roland dmi w róg z taką siłą, że pękają mu skronie. Karol słyszy sygnał i zawraca.
W walce ginie śmiertelnie ranny Oliwier. Roland, jako ostatni na polu bitwy, umiera w sposób rytualny, realizując wzorzec *ars moriendi*.
Karol Wielki dociera na pobojowisko i rozpacza nad ciałami rycerzy. Natychmiast rusza w pościg za Saracenami.
Na prośbę cesarza Bóg zatrzymuje słońce, pozwalając Frankom dogonić i zniszczyć armię Marsyla.
Po zwycięstwie nad emirem Baligantem, Frankowie zdobywają Saragossę i przymusowo chrzczą jej mieszkańców.
W Akwizgranie odbywa się proces Ganelona. Mimo prób obrony, zostaje on uznany za winnego zdrady stanu.
Zdrajca ponosi hańbiącą śmierć przez rozerwanie końmi. Na końcu utworu anioł wzywa zmęczonego Karola do kolejnej świętej wojny.
Bóg, honor, ojczyzna jako fundamenty etosu rycerskiego.
↺Ukazanie konfliktu między chrześcijaństwem a islamem jako manichejskiej walki dobra ze złem.
↺Problem zdrady jako fundamentalnego aktu niszczącego porządek feudalny, społeczny i boski.
↺idealnego rycerza (Roland) i doskonałego władcy (Karol Wielki).
↺Rola honoru jako wartości absolutnej, dla której warto poświęcić życie własne i podwładnych.
↺Konflikt między porywczą odwagą a roztropnością (spór Rolanda z Oliwierem) – co jest prawdziwym męstwem?
↺czy wierność abstrakcyjnej idei honoru jest ważniejsza niż życie żołnierzy?
↺Napięcie między prywatną zemstą a zdradą stanu – Ganelon próbuje usprawiedliwić swój czyn jako osobisty spór z Rolandem.
↺Problem pychy (*hybris*) jako wady wpisanej w heroizm – czy największa cnota Rolanda nie jest jednocześnie jego największą słabością?
↺Kwestia boskiej i ludzkiej sprawiedliwości – surowy wyrok na Ganelona ma przywrócić zachwianą harmonię świata.
↺zrytualizowana, świadoma śmierć Rolanda na wzgórzu.
nadaje bitwie charakter świętej wojny, a śmierci rycerzy sens ofiary męczeńskiej.
relacja Rolanda i Oliwiera oparta na lojalności, która przetrwa nawet najostrzejszy spór.
czyn Ganelona jest ukazany jako zbrodnia absolutna, niszcząca fundamenty wspólnoty.
utwór ma charakter parenetyczny, kreuje wzorce do naśladowania.
symbol honoru i potęgi, ale także pychy, która prowadzi do katastrofy.
symbol siły rycerza uświęconej przez relikwie; narzędzie w rękach Boga, którego nie można zniszczyć.
symboliczny akt hołdu lennego; Roland uznaje Boga za swojego ostatecznego seniora.
wyraźne nawiązanie do Golgoty, podkreślające męczeński i ofiarny charakter śmierci bohatera.
cud biblijny (nawiązanie do Jozuego), który potwierdza, że Karol Wielki jest wybrańcem Boga i prowadzi świętą wojnę.