lektura szkolna
| Autor | Anonimowy, ostatni wers poematu wspomina o Turoldzie, którego rola (autor, kopista, wykonawca) jest niejasna. |
| Czas powstania | Utwór ukształtował się w XI wieku, a najstarszy zachowany zapis (tzw. rękopis oksfordzki) pochodzi z ok. 1100-1125 roku. |
| Gatunek literacki | Epos rycerski, a konkretnie starofrancuska *chanson de geste* (pieśń o czynach). |
| Epoka literacka | Średniowiecze (pełnia). |
| Tematyka | Wierność Bogu, władcy i ojczyźnie; ideał rycerza i króla; honor rycerski; zdrada i sprawiedliwość; walka chrześcijaństwa z islamem. |
Król Saragossy, Marsyl, proponuje Karolowi Wielkiemu fałszywy pokój, by skłonić Franków do odwrotu z Hiszpanii.
Na naradzie wojennej Roland sprzeciwia się ugodzie, ale zwycięża stronnictwo jego ojczyma, Ganelona.
Roland nominuje Ganelona na posła do Saragossy, co ten odbiera jako śmiertelną zniewagę i poprzysięga zemstę.
W drodze do Marsyla Ganelon zawiązuje spisek z Saracenami, planując zasadzkę na tylną straż wojsk frankijskich.
Po powrocie zdrajca okłamuje Karola, zapewniając o pokoju, i podstępnie rekomenduje Rolanda na dowódcę ariergardy.
W wąwozie Roncevaux nieliczny oddział Rolanda (20 tys.) zostaje otoczony przez potężną armię Saracenów (400 tys.).
Oliwier, widząc przewagę wroga, trzykrotnie błaga Rolanda, by zadął w róg Olifant i wezwał pomoc. Ten odmawia, powołując się na honor.
Rozpoczyna się nierówna, lecz heroiczna walka, w której giną kolejni parowie Francji, w tym arcybiskup Turpin.
Dopiero w obliczu całkowitej klęski Roland dmi w róg z taką siłą, że pękają mu skronie. Karol słyszy sygnał i zawraca.
W walce ginie śmiertelnie ranny Oliwier. Roland, jako ostatni na polu bitwy, umiera w sposób rytualny, realizując wzorzec *ars moriendi*.
Karol Wielki dociera na pobojowisko i rozpacza nad ciałami rycerzy. Natychmiast rusza w pościg za Saracenami.
Na prośbę cesarza Bóg zatrzymuje słońce, pozwalając Frankom dogonić i zniszczyć armię Marsyla.
Po zwycięstwie nad emirem Baligantem, Frankowie zdobywają Saragossę i przymusowo chrzczą jej mieszkańców.
W Akwizgranie odbywa się proces Ganelona. Mimo prób obrony, zostaje on uznany za winnego zdrady stanu.
Zdrajca ponosi hańbiącą śmierć przez rozerwanie końmi. Na końcu utworu anioł wzywa zmęczonego Karola do kolejnej świętej wojny.
jego dewizą są Bóg, honor i ojczyzna ("słodka Francja").
miecza Durendala (z relikwiami w rękojeści) i rogu Olifanta.
Jego największą wadą jest pycha (*hybris*) i nadmierna duma, która powstrzymuje go przed wezwaniem pomocy i prowadzi do klęski.
Jego wyreżyserowana, rytualna śmierć na wzgórzu jest literackim arcydziełem i modelowym przykładem *ars moriendi* (sztuki dobrego umierania).
jest mężny, sprawiedliwy, troszczy się o poddanych i państwo.
Funkcjonuje jako pomazaniec boży (*rex christianissimus*), ma bezpośredni kontakt z Bogiem przez sny i anioła Gabriela.
Jego władza jest usankcjonowana przez cuda (zatrzymanie słońca), co potwierdza, że jego wojna jest wojną świętą.
Mimo majestatu jest zdolny do głębokich uczuć (rozpacz po śmierci Rolanda) i odczuwa ciężar wiecznej misji w służbie Bogu.
W opozycji do porywczego Rolanda (*fortitudo*), Oliwier uosabia cnotę mądrości, rozwagi i taktycznego myślenia (*sapientia*).
Jako pierwszy dostrzega śmiertelne niebezpieczeństwo i trzykrotnie namawia przyjaciela do wezwania pomocy.
Mimo ostrego sporu i świadomości błędu Rolanda, pozostaje wobec niego absolutnie lojalny i walczy u jego boku do końca.
Jego postać wprowadza do utworu tragiczny dylemat i problematyzuje pojęcie rycerskiego honoru, ukazując jego destrukcyjne konsekwencje.
Jego główną motywacją jest urażona duma i chęć zemsty na pasierbie za nominację na niebezpiecznego posła.
Przedkłada osobistą urazę nad wierność seniorowi i ojczyźnie, popełniając najcięższą zbrodnię w kodeksie feudalnym – felonię.
Jest postacią inteligentną, wyrachowaną i mistrzem manipulacji – do końca ukrywa swój spisek pod maską lojalności.
Jego publiczna, okrutna kara (rozerwanie końmi) ma charakter symboliczny – przywraca naruszony zdradą porządek moralny i społeczny.
Bóg, honor, ojczyzna jako fundamenty etosu rycerskiego.
↺Ukazanie konfliktu między chrześcijaństwem a islamem jako manichejskiej walki dobra ze złem.
↺Problem zdrady jako fundamentalnego aktu niszczącego porządek feudalny, społeczny i boski.
↺idealnego rycerza (Roland) i doskonałego władcy (Karol Wielki).
↺Rola honoru jako wartości absolutnej, dla której warto poświęcić życie własne i podwładnych.
↺Konflikt między porywczą odwagą a roztropnością (spór Rolanda z Oliwierem) – co jest prawdziwym męstwem?
↺czy wierność abstrakcyjnej idei honoru jest ważniejsza niż życie żołnierzy?
↺Napięcie między prywatną zemstą a zdradą stanu – Ganelon próbuje usprawiedliwić swój czyn jako osobisty spór z Rolandem.
↺Problem pychy (*hybris*) jako wady wpisanej w heroizm – czy największa cnota Rolanda nie jest jednocześnie jego największą słabością?
↺Kwestia boskiej i ludzkiej sprawiedliwości – surowy wyrok na Ganelona ma przywrócić zachwianą harmonię świata.
↺zrytualizowana, świadoma śmierć Rolanda na wzgórzu.
nadaje bitwie charakter świętej wojny, a śmierci rycerzy sens ofiary męczeńskiej.
relacja Rolanda i Oliwiera oparta na lojalności, która przetrwa nawet najostrzejszy spór.
czyn Ganelona jest ukazany jako zbrodnia absolutna, niszcząca fundamenty wspólnoty.
utwór ma charakter parenetyczny, kreuje wzorce do naśladowania.
symbol honoru i potęgi, ale także pychy, która prowadzi do katastrofy.
symbol siły rycerza uświęconej przez relikwie; narzędzie w rękach Boga, którego nie można zniszczyć.
symboliczny akt hołdu lennego; Roland uznaje Boga za swojego ostatecznego seniora.
wyraźne nawiązanie do Golgoty, podkreślające męczeński i ofiarny charakter śmierci bohatera.
cud biblijny (nawiązanie do Jozuego), który potwierdza, że Karol Wielki jest wybrańcem Boga i prowadzi świętą wojnę.