lektura szkolna
| Autor | Stefan Żeromski. |
| Rok wydania | 1897. |
| Gatunek | Powieść autobiograficzna, powieść o dojrzewaniu. |
| Czas akcji | Lata 1872-1883, czyli czasy zaboru rosyjskiego. |
| Miejsce akcji | Fikcyjne miejscowości: Gawronki (Ciekoty), Owczary (Psary), Kleryków (Kielce). |
| O czym jest lektura | O dorastaniu polskiej młodzieży i jej walce z rusyfikacją w carskiej szkole. |
Ośmioletni Marcin Borowicz rozpoczyna naukę w wiejskiej szkole w Owczarach.
Po raz pierwszy spotyka się z rusyfikacją – przymusową nauką po rosyjsku.
Po zdaniu egzaminów trafia do gimnazjum w Klerykowie.
Mieszka na stancji u pani Przepiórkowskiej, zwanej "starą Przepiórzycą".
Po śmierci ukochanej matki czuje się bardzo samotny i opuszcza się w nauce.
Zaczyna wagarować i strzelać z pistoletu z kolegami w parku.
Marcin ulega wpływom rosyjskich nauczycieli, zwłaszcza inspektora Zabielskiego.
Chodzi na rosyjskie przedstawienia i zakłada kółko miłośników literatury rosyjskiej.
Staje się ulubieńcem nauczycieli i na pewien czas gardzi polskością.
Poznajemy historię Andrzeja Radka, biednego chłopaka ze wsi, który z uporem dąży do zdobycia wykształcenia.
Marcin wstawia się za Radkiem, gdy ten ma zostać wyrzucony ze szkoły za bójkę.
Do klasy dołącza nowy uczeń, Bernard Zygier, wyrzucony ze szkoły w Warszawie.
Na lekcji polskiego Zygier recytuje zakazany wiersz Adama Mickiewicza "Reduta Ordona".
To wydarzenie budzi w Marcinie i jego kolegach uśpiony patriotyzm.
Chłopcy zakładają tajne kółko, gdzie czytają polskie książki i uczą się prawdziwej historii.
Pod koniec nauki Marcin zakochuje się w Annie Stogowskiej, "Birucie".
Po maturze dowiaduje się, że Anna wyjechała do Rosji. Zrozpaczonemu chłopakowi pomaga Andrzej Radek.
Na początku jest zagubionym chłopcem, który łatwo ulega wpływom zaborcy.
Po śmierci matki czuje się samotny i szuka autorytetu u rosyjskich nauczycieli.
Pod wpływem recytacji "Reduty Ordona" przechodzi wewnętrzną przemianę.
Staje się świadomym patriotą, organizuje tajne spotkania z kolegami.
To bohater dynamiczny – jego postawa i poglądy zmieniają się w trakcie akcji.
Jest uparty, ambitny i z ogromnym trudem walczy o zdobycie wykształcenia.
Pomaga mu nauczyciel Antoni Paluszkiewicz ("Kawka"), który rozbudza w nim miłość do nauki.
W szkole jest wyśmiewany przez kolegów z powodu swojego pochodzenia.
Po bójce z kolegą ratuje go interwencja Marcina Borowicza.
Na końcu powieści okazuje wsparcie załamanemu Marcinowi, podając mu dłoń.
Jest odważny, dojrzały i ma ogromną wiedzę o polskiej literaturze i historii.
Na lekcji języka polskiego recytuje zakazany wiersz "Reduta Ordona" Adama Mickiewicza.
Jego postawa staje się iskrą, która budzi patriotyzm w zrusyfikowanych uczniach.
Staje się liderem tajnego kółka samokształceniowego "na górce" u Gontali.
Symbolizuje niepokonanego ducha polskiego narodu.
Pokazanie, jak zaborca próbował zniszczyć polską kulturę i język w szkołach.
↺Obserwujemy, jak młodzi bohaterowie kształtują swoją tożsamość i poglądy.
↺Walka o zachowanie polskości i odkrywanie miłości do ojczyzny.
↺Sprzeciw uczniów wobec niesprawiedliwego systemu i kłamstw historycznych.
↺Zakazane polskie książki i wiersze stają się narzędziem walki i budzą świadomość narodową.
↺Relacje między uczniami pomagają im przetrwać trudne chwile.
↺Tytułowy motyw oznacza bezcelowy, ciężki trud. W powieści to praca rusyfikatorów, która ostatecznie kończy się klęską.
Przedstawiona jako narzędzie opresji i walki ideologicznej, a nie miejsce zdobywania wiedzy.
Zakazana polska literatura (zwłaszcza Mickiewicz) jest symbolem wolności i prawdy historycznej.
Opisy natury często odzwierciedlają stany emocjonalne bohaterów.
Wewnętrzna ewolucja Marcina Borowicza od uległego zwolennika Rosji do świadomego patrioty.
Symbol tajnego, wolnego miejsca, gdzie młodzież może uczyć się o Polsce.