Najważniejsze cytaty z Transakcji wojny chocimskiej

Mowy Jana Karola Chodkiewicza – ojczyzna i wiara

Wacław Potocki wkłada w usta Jana Karola Chodkiewicza(1560–1621) – hetman wielki litewski, wybitny dowódca wojskowy, zmarł w trakcie oblężenia Chocimia. płomienne przemówienia motywacyjne. Wódz odwołuje się do najwyższych wartości, które definiowały tożsamość ówczesnego rycerstwa.

Nie o zysk, nie o łupy, nie o państwa cudze, / Ale o własną wolność, o ojczyznę miłą...

Hetman jasno określa cel walki. Zestawia chciwość i żądzę podbojów z obroną własnego terytorium. W eposieRozbudowany utwór wierszowany ukazujący losy bohaterów na tle przełomowych wydarzeń historycznych. wojna zyskuje wymiar sprawiedliwy, a żołnierze stają się obrońcami chrześcijańskiej Europy.

Wielowładnego w niebie i na ziemi Pana / Wzywajcie na ratunek...

W kulturze staropolskiej sacrumSfera świętości, zjawisk boskich i religijnych, oddzielona od zwykłej, ziemskiej rzeczywistości. nierozerwalnie łączyło się z bellumZ łaciny: wojna. W literaturze staropolskiej często łączona z obowiązkiem religijnym.. Polska armia walczy jako narzędzie w rękach Boga przeciwko innowiercom. Ten fragment świetnie ilustruje koncepcję miles christianusMotyw rycerza chrześcijańskiego, walczącego w obronie wiary i Kościoła, gotowego na męczeństwo..

Wzór wodza i rycerza w eposie

Potocki kreuje Chodkiewicza na idealnego wodza. Swój autorytet buduje on na osobistym przykładzie, a nie pustych deklaracjach.

Ciało mdłe, ale serce w nim nieustraszone.

Hetman dowodzi wojskiem, będąc już śmiertelnie chorym. Potocki wykorzystuje tu motyw stoicyzmuPostawa życiowa polegająca na zachowaniu spokoju wewnętrznego niezależnie od okoliczności zewnętrznych i cierpienia.. Słabość fizyczna kontrastuje z potęgą ducha.

Zginę, a nie ustąpię!

Krótka, żołnierska deklaracja wierności do samego końca. Chodkiewicz stosuje retorykę wstyduZabieg perswazyjny polegający na odwoływaniu się do poczucia honoru i groźby kompromitacji w oczach innych. wobec swoich podwładnych. Tchórzostwo oznaczało publiczną hańbę dla całego rodu. W realiach sarmatyzmuIdeologia i styl życia polskiej szlachty od końca XVI do XVIII wieku, oparta na micie o pochodzeniu od starożytnych Sarmatów. stanowiło to karę gorszą od śmierci.

Gorzka diagnoza społeczeństwa – krytyka szlachty

Narrator w dygresjach bezlitośnie punktuje wady XVII-wiecznego społeczeństwa. Złoty wiek potęgi militarnej minął, a jego miejsce zajęła prywata.

Zamiast pancerzów – w jedwabie, zamiast szyszaków – w kołpaki...

Potocki obrazowo diagnozuje upadek etosu rycerskiego. Szlachta wybiera wygodę, wystawne stroje i uczty zamiast niewygód obozowego życia. Antyteza zbroi i jedwabiu obnaża degenerację warstwy rządzącej.

Jeden drugiego chce wypchnąć z prawa, / a żaden do obozu iść nie chce żwawa.

Obraz szlachty spierającej się o przywileje na sejmikach przy jednoczesnym uchylaniu się od służby wojskowej. Egalitaryzm szlacheckiPrzekonanie o całkowitej równości wszystkich przedstawicieli stanu szlacheckiego wobec prawa. zamienił się w anarchię i nieposłuszeństwo wobec władzy królewskiej.

Pamięć, sława i nieśmiertelność

W sarmackiej aksjologii chwalebna śmierć na polu bitwy gwarantowała wieczną pamięć potomnych.

Śmierć jedna jest - ale sławy wiele: / ta, co z hańbą, i ta, co z chwałą w ciele.

Zestawienie dwóch rodzajów śmierci. Potocki wprost artykułuje toposPowtarzający się motyw, obraz lub temat w literaturze, zakorzeniony w tradycji kulturowej. non omnis moriarZ łaciny: "nie wszystek umrę". Motyw literacki oznaczający wiarę w nieśmiertelność dzięki własnym czynom lub twórczości.. Sławne życie zapewnia przetrwanie w pamięci zbiorowej. Barok intensyfikuje to przekonanie przez kontekst religijny, łącząc ziemską sławę z nagrodą w niebie.

Osman, pyszny na swą siłę, / nie wiedział, że i muchy mogą czynić grzmot.

Narrator ironizuje na temat tureckiego sułtana lekceważącego polską armię. Pycha Osmana zapowiada jego upadek, pełniąc funkcję podobną do antycznej hybrisW tragedii antycznej: duma i pycha bohatera, która prowadzi go do zguby i ściąga na niego gniew bogów..

Jak pracować z cytatami na maturze?

Wprowadzanie cytatów do wypracowania wymaga precyzji. Egzaminator ocenia funkcjonalność przytoczonego fragmentu, a nie samą zdolność zapamiętywania tekstu.

Zasady pracy z tekstem:

• Zapisuj tytuł dzieła w cudzysłowie lub kursywą.
• Oznaczaj pominięte fragmenty wielokropkiem w nawiasie kwadratowym: [...].
• Wyraźnie oddzielaj mowy bohaterów od dygresji narratora.
• Zawsze dopisuj własny wniosek analityczny do przytoczonego fragmentu.