Andrzej Bursa - bohaterowie
Twórczość Andrzeja Bursy zaludniają postacie odarte z romantycznych mitów i wzniosłości. Głównym bohaterem jego wierszy jest zbuntowany podmiot liryczny, który bezlitośnie obnaża fałsz powojennej rzeczywistości. Wśród przewijających się sylwetek znajdziemy zarówno zdegradowanych świętych, jak i uwięzionych w konwenansach mieszczan.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Podmiot liryczny
Centralną postacią twórczości Bursy jest podmiot liryczny, mówiący zazwyczaj w pierwszej osobie i silnie utożsamiany z samym autorem. To młody człowiek otwarcie zbuntowany przeciwko fałszowi otaczającej go rzeczywistości. Mierzi go szarość PRL-uPolska Rzeczpospolita Ludowa – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989, charakteryzującego się ustrojem socjalistycznym i zależnością od ZSRR., mieszczański konformizm i wyświechtane ideały. Nie stroni od wulgaryzmów, prowokacji czy czarnego humoru. Traktuje je jako jedyne uczciwe narzędzia do opisu zepsutego świata.
Ten głośny buntownik jest jednocześnie zaskakująco bezbronny. Atakuje, ponieważ czuje się osaczony przez system wartości oparty na kłamstwie. Doświadcza głębokiego bólu egzystencjalnego, ale nie pozwala sobie na romantyczne westchnienia. Zamienia cierpienie w sarkazm i dosadność. Nawet śmierć traktuje z prowokacyjnym chłodem, mówiąc o niej bez patosu. Konsekwentne odrzucenie estetycznych konwenansów sprawia, że podmiot liryczny Bursy staje się głosem całego pokolenia, które nie potrafiło odnaleźć swojego miejsca w powojennej, socjalistycznej Polsce.
Andrzej Bursa zaliczany jest do grona tzw. kaskaderów literatury. Byli to pisarze tworzący w latach 50. i 60. XX wieku, których łączył bunt przeciwko normom społecznym, skrajny indywidualizm oraz tragiczne, często przedwcześnie zakończone życie. Do tej grupy należeli również m.in. Marek Hłasko, Edward Stachura i Rafał Wojaczek.
Poeta
W wierszu Poeta Bursa konstruuje figurę twórcy jako zwykłego, szarego urzędnika. To ktoś, kto siada przy biurku, wypełnia formularz i nazywa to sztuką. Autor uderza w ten sposób bezpośrednio w mit wieszcza narodowegoRomantyczne przekonanie, że poeta jest duchowym przywódcą narodu, prorokiem i wyrazicielem zbiorowych uczuć.. Poeta zostaje zdegradowany do roli trybika w biurokratycznej maszynie, całkowicie pozbawiony aureoli i dziejowej misji. Taka kreacja służy ostrej krytyce państwowego mecenatu nad kulturą oraz samozadowolenia ówczesnych środowisk literackich. Bursa nie drwi z samego aktu pisania. Wyśmiewa jedynie fałszywe, napuszone wyobrażenie o byciu artystą.
Rozwiń: Poeta - analiza i interpretacja (czas czytania: 0 min)Święty Józef
Biblijna postać w wierszu Święty Józef spada z piedestału. Zostaje sprowadzona do poziomu zwykłego, zagubionego mężczyzny. Bursa brutalnie demitologizuje historię narodzin Chrystusa. Pokazuje Józefa jako człowieka, który zupełnie nie rozumie rozgrywających się wokół niego wydarzeń. Zamiast pobożnego skupienia, reaguje czysto ludzką bezradnością. Ten zabieg to typowy dla poety gest demaskatorski. Wzniosłe sacrumSfera świętości, boskości i religijnych tajemnic, przeciwstawiana ziemskiej codzienności. okazuje się szczelnie przykryte warstwą bardzo przyziemnej materii. Święty Józef staje się uniwersalną figurą jednostki wrzuconej w tryby wielkiej historii, której nie potrafi pojąć.
Rozwiń: Święty Józef - analiza i interpretacja (czas czytania: 3 min)Dziecko uczące się chodzić
Tytułowa czynność w wierszu Nauka chodzenia to mroczna metafora bolesnego wchodzenia w dorosłość. Dziecko, a raczej młody człowiek przechodzący życiową inicjację, reprezentuje każdego, kto musi odnaleźć się w świecie pozbawionym złudzeń. Bursa opisuje ten proces bez cienia czułostkowości. Nauka chodzenia nie jest radosnym etapem rozwoju. To brutalne zderzenie z rzeczywistością, która zadaje ból i nigdy nie wybacza potknięć. Figura ta idealnie wpisuje się w naczelny motyw twórczości Bursy – niemożność bezbolesnego dojrzewania w systemie, który dławi wszelką indywidualność.
Rozwiń: Nauka chodzenia - analiza i interpretacja (czas czytania: 3 min)Tradycyjny poeta
W utworze Dyskurs z poetą pojawia się postać wyidealizowanego twórcy. To człowiek hołdujący wzniosłej, oderwanej od życia koncepcji sztuki. Bursa traktuje tę figurę czysto polemicznie. Tradycyjny poeta uosabia wszystko, z czym autor zaciekle walczy: estetyczny konserwatyzm, sztuczność oraz traktowanie poezji jako ładnego ozdobnika, a nie narzędzia prawdy. Tytułowy dyskursRozprawa, dyskusja lub wymiana argumentów na określony temat, często prowadzona w sformalizowany sposób. to w rzeczywistości starcie dwóch wizji świata. Adwersarz nigdy nie jest portretowany z sympatią. Pełni funkcję wygodnego straszaka i modelu do obalenia, a nie pełnoprawnego bohatera z własnym głosem.
Rozwiń: Dyskurs z poetą - analiza i interpretacja (czas czytania: 2 min)Mieszczanin
Choć rzadko nazywany wprost, typowy mieszczanin przewija się w tle niemal całej twórczości Bursy. To człowiek zadowolony z małego, ślepo podporządkowany rytuałom codzienności. Jest całkowicie niezdolny do buntu czy autentycznego przeżycia. Poeta nie ma dla niego litości ani współczucia. Mieszczanin uosabia moralną i duchową stagnację. Stanowi absolutne przeciwieństwo autentyczności, do której dąży podmiot liryczny. Krytyka tej postawy uderza w konformizmPostawa polegająca na bezkrytycznym podporządkowaniu się normom, wartościom i poglądom obowiązującym w danej grupie społecznej.. To nie tylko słabość charakteru konkretnej jednostki, ale bezpośredni efekt systemu nagradzającego bierność i posłuszeństwo.
Kobieta
W kilku wierszach pojawia się figura kobiety. Pełni ona rolę partnerki i obiektu pożądania, ale bywa też towarzyszką w egzystencjalnym doświadczeniu śmierci. Bursa konsekwentnie odziera miłość i kobiecość z romantycznej otoczki. Jego obrazy są skrajnie cielesne, niekiedy wręcz brutalne, ocierające się o turpizmZabieg estetyczny polegający na wprowadzaniu do dzieła sztuki elementów brzydoty, kalectwa, choroby lub rozkładu w celu wywołania szoku.. Kobieta istnieje tu głównie w relacji z podmiotem lirycznym. Służy eksploracji trudnych tematów: fizycznej bliskości, nieuchronnego przemijania oraz tragicznej niemożności nawiązania prawdziwego, duchowego porozumienia między dwojgiem ludzi.