Bohaterowie
Nowela Marii Konopnickiej przedstawia galerię bezdusznych mieszkańców szwajcarskiej gminy Hottingen, biorących udział w licytacji starego człowieka. Głównym bohaterem jest osiemdziesięcioletni Kuntz Wunderli, który staje się ofiarą zinstytucjonalizowanej hipokryzji i chciwości swoich sąsiadów. Zestawienie bezbronnego starca z wyrachowanymi licytantami obnaża moralny upadek lokalnej społeczności.
Autor: Izabela Domańska
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Główni bohaterowie
Kuntz Wunderli
Osiemdziesięciodwuletni, schorowany starzec. Przez całe życie ciężko pracował jako tragarz. Ma syna i wnuki, jednak jego rodziny nie stać na zapewnienie mu opieki. Kuntz jest niski, zgarbiony, niedowidzi, a zaawansowany reumatyzm niemal całkowicie odbiera mu sprawność ruchową. Jego ciało nosi wyraźne ślady wyniszczenia przez chorobę i skrajną nędzę.
Mimo tragicznego położenia zachowuje godność. Stara się zaprezentować z jak najlepszej strony. Jest skromny, uczciwy i nie chce niczego za darmo. Deklaruje chęć podjęcia każdej pracy na miarę swoich wątłych sił. Do końca tli się w nim nadzieja na odrobinę współczucia, zwłaszcza gdy na sali pojawia się jego syn. Niestety, potomek przegrywa licytacjęOdwrócona aukcja, w której wygrywa ten, kto zażąda od gminy najniższej dopłaty za wzięcie na utrzymanie ubogiego.. Zamiast litości, Kuntz doświadcza ze strony sąsiadów jedynie upokorzenia. Ostatecznie trafia w ręce bezlitosnego mleczarza Probsta, który zaprzęga go do wózka obok wielkiego psa.
Radca Storch
Młody, przystojny i wykształcony prawnik, pracujący jako urzędnik w gminie HottingenDawna szwajcarska wieś, obecnie jedna z dzielnic Zurychu, w której Konopnicka umieściła akcję noweli.. Wyróżnia się mięsistą twarzą, rudawym wąsem i jasnym spojrzeniem. Storch to wybitny mówca, który uwielbia znajdować się w centrum uwagi i napawać się podziwem słuchaczy.
Chętnie wygłasza wzniosłe frazy o miłosierdziu oraz szacunku dla starszych i niedołężnych. W rzeczywistości jest cynicznym hipokrytą. Podczas licytacji przyświeca mu wyłącznie jeden cel: maksymalne obniżenie kwoty, jaką gmina będzie musiała dopłacić zwycięzcy za utrzymanie starca.
Probst
Zamożny mleczarz, powszechnie znany z okrucieństwa i nieludzkiego traktowania ludzi wygranych na licytacjach. To tęgi, niezwykle silny mężczyzna o ponurym, zuchwałym spojrzeniu. Wzbudza strach i respekt wśród pozostałych mieszkańców. Traktują go oni jako eksperta w ocenie przydatności licytowanych nędzarzy.
Probst doskonale wie, że za plecami nazywają go katem, ale zupełnie się tym nie przejmuje. Kieruje się wyłącznie zimną kalkulacją zysków. To on wygrywa licytację i natychmiast nakazuje Kuntzowi założyć uprzążRzemienie i pasy służące do zaprzęgania zwierząt pociągowych do wozu; założenie jej człowiekowi to ostateczny akt odczłowieczenia., by starzec ciągnął wózek z mlekiem.
Pozostali uczestnicy licytacji
Syn Kuntza Wunderlego
Przybywa na licytację w towarzystwie własnego syna. Sam ma żonę i gromadkę dzieci na utrzymaniu. Pracuje ponad siły, ale jego zarobki ledwie pozwalają rodzinie uniknąć śmierci głodowej. Mimo skrajnego ubóstwa próbuje ratować ojca i licytuje stawkę. Ostatecznie zostaje przelicytowany przez zamożniejszych gospodarzy, którzy mogą pozwolić sobie na zażądanie od gminy mniejszej dopłaty. Złamany i zrezygnowany opuszcza gmach kancelarii.
Woźny
Urzędnik odpowiedzialny za przygotowanie kandydata do licytacji. Przed wejściem na salę pożycza Kuntzowi własną apaszkę, aby starzec wyglądał na zdrowszego i bardziej zadbanego. Kiedy to drobne oszustwo wychodzi na jaw, woźny wpada we wściekłość. Swój gniew wyładowuje na bezbronnym Wunderlim – szarpie go, obrzuca wyzwiskami i brutalnie okazuje mu pogardę.
Tödi Mayer
Ślusarz, który bierze bardzo aktywny udział w licytacji. Pilnie potrzebuje parobka, ale napędza go również czysta żądza zwycięstwa. To on bezlitośnie testuje Kuntza: pyta o wiek, każe mu maszerować po sali, by sprawdzić sprawność nóg. Gdy odkrywa, że ubranie starca zostało pożyczone, wszczyna awanturę. Próbuje wycofać się z licytacji lub wyłudzić od gminy wyższą dopłatę. Ostatecznie przegrywa z Probstem.
Wdowa Knaus
Zjawiła się w kancelarii z czystej ciekawości. Jej postawa doskonale obrazuje mentalność całej społeczności. Początkowo sprawia wrażenie osoby o miłosiernym sercu, współczującej starcowi. Szybko jednak wychodzi na jaw, że interesują ją wyłącznie pieniądze z gminnej kasy. Wdowa z rozrzewnieniem wspomina sytuacje, w których wylicytowani starcy umierali, zanim gospodarz zdążył wydać przyznane na nich fundusze. Uznaje to za doskonały interes.
Sposób przedstawienia mieszkańców Hottingen to klasyczny przykład założeń naturalizmu. Konopnicka ukazuje ludzkie zachowania przez pryzmat biologicznej walki o byt. Słabsze jednostki są bezlitośnie eliminowane lub wykorzystywane przez silniejsze, a wyższe uczucia okazują się jedynie pustym frazesem maskującym chciwość.
Oberżysta z Mainau
Bierze znikomy udział w samej licytacji, ale wykazuje się wyjątkowym okrucieństwem. Traktuje Kuntza jak zwierzę pociągowe wystawione na targu. Domaga się między innymi brutalnego sprawdzenia stanu jego uzębienia.
Sprüngli
PowroźnikRzemieślnik zajmujący się wyrobem lin, sznurów i powrozów. prowadzący własny warsztat. Świeżo upieczony mąż pewnej wdowy. Rozpoczyna licytację, jednak szybko zostaje z niej wyłączony.
Hänzli
Poprzednia ofiara Probsta. Został przez niego wylicytowany kilka miesięcy wcześniej. Nie wytrzymał upokarzających warunków oraz morderczej pracy przy wózku mleczarskim. Po trzech miesiącach popełnił samobójstwo przez powieszenie.
Tło społeczne – inni mieszkańcy
W tłumie znajdują się również inni rzemieślnicy i przedsiębiorcy: właściciel piwiarni Kägi Tobiasz, piekarz Lorche, właściciel winnicy Dödöli, słodownikPracownik browaru zajmujący się produkcją słodu niezbędnego do warzenia piwa. Wetliger Urban, kotlarz Kissling, ogrodnik Dörfli, stolarz Leu Peter, rzeźnik Wallauer oraz rymarzRzemieślnik wytwarzający skórzane uprzęże konne, siodła i akcesoria jeździeckie. Jan Blanc. Ich obecność udowadnia, że w nieludzkim procederze bierze udział cały przekrój lokalnego społeczeństwa.