Krytyka duchowieństwa w "Monachomachii"
Ignacy Krasicki w „Monachomachii” bezlitośnie obnaża wady osiemnastowiecznego polskiego duchowieństwa, skupiając się na zakonach żebraczych. Poemat ukazuje mnichów jako awanturników i nieuków, dla których najważniejszym atrybutem nie jest modlitewnik, lecz ogromny kielich wina. Ten satyryczny obraz wywołał w epoce oświecenia ogromny skandal, zwłaszcza że autorem ostrej krytyki okazał się urzędujący biskup.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Skandal i dekonspiracja biskupa
Wydana anonimowo w 1778 roku „Monachomachia” wywołała potężny skandal obyczajowy. Ignacy Krasicki doskonale zdawał sobie sprawę z prowokacyjnego charakteru swojego dzieła. Szybko jednak zdradził go charakterystyczny, błyskotliwy styl. Kiedy wyszło na jaw, że autorem „Wojny mnichów” jest biskup warmińskiTytuł ten dawał Krasickiemu ogromną władzę, prestiż i miejsce w Senacie Rzeczypospolitej., oburzenie sięgnęło zenitu. W głowach ówczesnych konserwatystów nie mieściło się, że wysoki rangą hierarcha kościelny może tak otwarcie kpić z życia zakonnego.
Oświeceniowa walka z ciemnotą
Filozofowie i pisarze epoki oświecenia traktowali instytucje zakonne jako relikty średniowiecza, które stoją w sprzeczności z zasadami zdrowego rozsądku. W osiemnastowiecznej Polsce w oczy rzucała się ogromna liczba klasztorów. Krasicki punktuje to już w pierwszych strofach poematu. Pokazuje absurdalną dysproporcję między nagromadzeniem budynków sakralnych a nędzą reszty miasteczka.
Krytyka zakonów nie była wyłącznie polskim zjawiskiem. W tym samym czasie cesarz austriacki Józef II masowo likwidował zakony kontemplacyjne, a ich ogromne majątki przeznaczał na szkolnictwo i potrzeby publiczne. Ten nurt polityki kościelnej nazwano później józefinizmem.
Ostrze satyry uderzało przede wszystkim w zakony żebraczeZgromadzenia utrzymujące się z jałmużny, np. dominikanie, franciszkanie czy karmelici. W XVIII wieku często oskarżane o szerzenie zabobonów.. Dzięki instytucji spowiedników miały one potężny wpływ na szlachtę. Ludzie oświecenia widzieli w nich główną bazę ideologiczną sarmatyzmuIdeologia polskiej szlachty, która w XVIII wieku zdegenerowała się, promując ksenofobię, pijaństwo i niechęć do jakichkolwiek reform.. Głównymi bohaterami bijatyki w poemacie są właśnie przedstawiciele dwóch takich zgromadzeń: dominikanie i karmelici.
Obraz mnicha – pijaństwo, lenistwo i awantury
Duchowieństwo w „Monachomachii” to absolutne przeciwieństwo potocznego wyobrażenia o stanie świętym. Krasicki odziera mnichów z jakiegokolwiek autorytetu. W klasztornych murach brakuje spokoju, umiaru i porządku. Zamiast tego króluje nieróbstwo, zamiłowanie do obfitego jedzenia, skrajne nieuctwo i popędliwość.
Najbardziej wyeksponowanym atrybutem duchownych staje się kielich. Bracia zakonni „przepijają” każde nowe wydarzenie. Narrator z ironicznym patosem opisuje, jak wielkim trudem dla mnichów jest wykonanie najprostszych czynności – choćby wstanie z łóżka. Finał poematu stanowi ostateczny cios w wizerunek kleru. Zaciekłą, brutalną bitwę między zakonnikami przerywa nie modlitwa czy interwencja przeora, ale wniesienie ogromnego pucharu z winem. Widok alkoholu budzi w walczących tak wielki respekt, że natychmiast zapominają o sporze.