O krasnoludkach i sierotce Marysi - streszczenie krótkie i szczegółowe

Streszczenie w pigułce

Podczas srogiej zimy król krasnoludków Błystek wysyła na ziemię uczonego Koszałka-Opałka, by odnalazł wiosnę. Kronikarz gubi się w świecie ludzi i traci swoje księgi przez chytrego lisa Sadełko. Z powodu głodu na powierzchnię wychodzi też żarłoczny Podziomek. Po wielu przygodach sprowadza on wiosenne słońce do podziemi. Krasnoludki opuszczają Kryształową Grotę i przenoszą się do ubogiej chaty chłopa Skrobka w Słowiczej Dolinie.

Równolegle poznajemy losy sierotki Marysi, która wypasa gęsi w Głodowej Wólce. Przez naiwność Koszałka-Opałka lis Sadełko dusi całe stado dziewczynki. Zrozpaczona Marysia wyrusza do królowej Tatry, która lituje się nad nią i ożywia ptaki. W tym czasie krasnoludki pomagają Skrobkowi odmienić jego życie. Chłop kupuje narzędzia, zaczyna ciężko pracować na roli i staje się dobrym ojcem. Skrzaty dbają o gospodarstwo i sprawiedliwie sądzą szczura Wiechetka za kradzież zboża. Jesienią, na dźwięk dzwonów, krasnoludki wracają pod ziemię. Na świecie zostaje tylko Koszałek-Opałek, który opowiada dzieciom baśnie o dawnych czasach.

Streszczenie szczegółowe

Utwór rozpoczyna się wierszem. Przekonuje on czytelnika, że krasnoludki naprawdę istnieją. Ta baśńUtwór fantastyczny, w którym magia przeplata się z rzeczywistością, a dobro zawsze zwycięża zło. opowiada o śladach ich obecności, psotach i dobrych uczynkach.

Jak nadworny kronikarz króla Błystka rozpoznawał wiosnę

Zima była tak sroga, że król krasnoludków Błystek przymarzł do tronu w swojej podziemnej Kryształowej Grocie. Władca wysłał na ziemię zwiadowców, ale żaden nie zauważył ocieplenia. W końcu na poszukiwania wiosny wyruszył nadworny kronikarzOsoba zajmująca się spisywaniem ważnych wydarzeń historycznych., Koszałek-Opałek.

Uczony mozolnie wyszedł na powierzchnię. Nie poznał jednak oznak wiosny, bo całe życie spędził w księgach. Skierował się do pobliskiej wsi. Przed kuźnią usłyszał lament kobiet. Skarżyły się na zwierzę, które kradło drób. Koszałek zapisał w księdze, że wieś atakują TatarzyKoczowniczy lud, który w dawnych wiekach często najeżdżał ziemie polskie.. Dowodzić miał nimi potężny chanTytuł władcy u ludów wschodnich, między innymi u Tatarów., Lis Wielki.

Krasnal poczuł dym z ogniska. Zobaczył pastuszków piekących ziemniaki. Dzieci nie bały się go i zaprosiły do posiłku. Gdy ziemniaki zaczęły pękać w ogniu, skrzat uciekł. Zapisał, że tutejsze dzieci jedzą wybuchające kartaczeDawny pocisk artyleryjski wypełniony ołowianymi kulkami, używany do rażenia piechoty.. Zapach jedzenia skusił go jednak do powrotu.

Koszałek opowiedział dzieciom historię swojego rodu. Dawniej krasnoludki nazywano Bożętami. Żyły w chatach PolanSłowiańskie plemię, od którego wywodzi się nazwa Polski. za czasów legendarnego Lecha. Pomagały ludziom w pracy w zamian za jedzenie. Krasnal wspomniał też o dawnym bożku, ŚwiatowidzieWłaściwie Świętowit – główne bóstwo dawnych Słowian, przedstawiane z czterema twarzami..

Kronikarz opowiadał dalej o złych czasach rodu Popieli. Twierdził, że to krasnoludki przebrane w mysie futerka zjadły okrutnego władcę w Mysiej WieżyZabytkowa wieża w Kruszwicy nad jeziorem Gopło, znana z legendy o królu Popielu.. Potem nastały rządy dobrego Piasta. Skrzaty pomagały w uczcie podczas postrzyżynDawny słowiański obrzęd obcięcia włosów chłopcu, oznaczający przejście pod opiekę ojca. jego syna, Ziemowita.

Gdy na ziemiach polskich pojawili się wędrowcy głoszący wiarę w jednego Boga, skrzaty straciły dawną moc. Na dźwięk kościelnych dzwonów musiały na zawsze opuścić ludzkie domy. Od swoich czerwonych ubranek zyskały nową nazwę: krasnoludki. Opowieść przerwał powrót chłopów z polowania na lisa. Koszałek niepostrzeżenie uciekł.

W lesie kronikarz wpadł prosto do nory lisa Sadełki. Lis ukrył resztki zjedzonego kapłonaWykastrowany, specjalnie tuczony kogut, dawniej uważany za wykwintne danie. i udawał wielkiego uczonego. Koszałek zdradził mu, że jego pióro pochodzi od gęsi wypasanych przez sierotkę Marysię. Chytry lis od razu zaplanował atak na stado.

Koszałek próbował wyliczyć nadejście wiosny. Z bryłki wapna ulepił kulę ziemską. Był tak pochłonięty pracą, że nie zauważył przechodzącej obok Wiosny. Nagle zaatakowały go trzy bąki. Wystraszony krasnal wylał kałamarzNiewielkie naczynie, w którym dawniej przechowywano atrament do pisania. na swoją księgę i złamał pióro.

Wyprawa Podziomka

W Kryształowej Grocie kończyły się zapasy. Najbardziej narzekał żarłoczny Podziomek. Kiedyś ten skrzat został podrzucony leniwej gospodyni jako odmieniecW ludowych wierzeniach: brzydkie dziecko podrzucone przez demony w miejsce prawdziwego niemowlęcia.. Kobieta zbiła go, gdy odkryła prawdę. Uratowała go wtedy dobra sąsiadka, Kukulina. Teraz głodny Podziomek postanowił znów wyjść na ziemię.

Na powierzchni Podziomek zasnął. Obudziły go bociany. Dosiadł jednego z nich i poleciał. Pech chciał, że wylądował prosto w gnieździe na dachu chaty tej samej złej baby. Gospodyni rzuciła się na niego z pogrzebaczem. Skrzat zeskoczył na kota Mruczka i uciekł w pokrzywy.

Obudził go dźwięk drumliNiewielki ludowy instrument muzyczny, na którym gra się, trzymając go w ustach.. To Cygan uczył sztuczek małą małpkę. Okazało się, że to przebrany Koszałek-Opałek. Cygan złapał też Podziomka. Chciał pokazywać ich obu na jarmarkuWielki targ organizowany w miastach w określone dni roku.. Krasnoludki wywołały zamieszanie w tłumie i uciekły.

Podziomek zagrał na drumli pieśń o wiośnie. Usłyszał płacz ubogiej kobiety zbierającej lebiodęPospolity chwast, który w czasach biedy gotowano i jedzono jak zupę.. Skrzat wytrzepał kieszenie. Śmieci z podziemi zamieniły się w prawdziwe talaryDawne, duże srebrne monety używane w wielu krajach Europy.. Kobieta dziękowała Bogu za pomoc.

Na drodze znów pojawił się Cygan. Podziomek wypowiedział magiczne słowo. Krasnoludki urosły do rozmiarów wielkich sosen. Zmusiły przerażonego Cygana, by zaniósł ich do groty. Przyniosły swoim braciom promienie wiosennego słońca.

Król Błystek opuszcza Kryształową Grotę

Król Błystek zarządził wymarsz spod ziemi. Do przewiezienia skarbów wynajął przejeżdżającego furmanaOsoba powożąca wozem konnym, zajmująca się transportem towarów lub ludzi., chłopa Skrobka. Skrobek pamiętał, że krasnoludki przynoszą szczęście. Król kazał mu wybrać miejsce na nowy dom. Chłop postanowił, że za karę zawiezie żarłocznego Podziomka do najbiedniejszej wsi w okolicy.

Podziomek spotyka sierotkę Marysię

Poznajemy smutne losy Marysi. Po śmierci matki, dobrej Kukuliny, obcy ludzie wygnali dziewczynkę z domu. Musiała paść gęsi, by zarobić na chleb. Trafiła do biednej wsi Głodowa Wólka. Towarzyszył jej tylko wierny pies Gasio. Na jej stado czaił się chytry lis Sadełko.

Skrobek oszukał Podziomka. Powiedział, że Głodowa Wólka to bogata wieś. Skrzat wyskoczył z wozu i tam został. Dołączył do niego Koszałek-Opałek, który szukał gęsich piór. Podziomek szybko odkrył oszustwo chłopa i zaczął przymierać głodem.

Koszałek zamieszkał w norze lisa Sadełki. Lis obiecał mu pióra, jeśli krasnal odciągnie psa Gasia od stada. Naiwny kronikarz zgodził się. Gdy pies pobiegł do lasu, Sadełko zadusił wszystkie gęsi Marysi. Zrozpaczona dziewczynka padła na ziemię. Płaczącą sierotkę znalazł Podziomek. Poradził jej, by szukała pomocy u potężnej królowej Tatry.

Dobre czasy

Skrobek zawiózł króla Błystka do swojej zrujnowanej chaty w Słowiczej Dolinie. Bieda aż piszczała. Krasnoludki zamieszkały w spróchniałej wierzbie. Zaprzyjaźniły się z synami Skrobka: Kubą i Wojtkiem. Nadwornym muzykiem króla został zarozumiały żabol, Półpanek.

Koncert mistrza Sarabandy

Król Błystek chciał odwdzięczyć się Skrobkowi za gościnę. Skrzaty dbały o jego konia i naprawiły wóz. Chłop wciąż jednak nie miał siły do pracy na roli. Zmieniło się to, gdy do wsi przybył wędrowny muzyk, mistrz Sarabanda. Jego piękna pieśń obudziła w Skrobku chęć do działania.

Modraczek i jego uczeń

Żaba Półpanek zazdrościł mistrzowi. Próbował śpiewać tak samo głośno. Podczas jednej z prób tak mocno się nadął, że aż pękł. Z pomocą przyszła stara zielarkaKobieta znająca się na leczniczych właściwościach roślin, dawna wiejska lekarka.. Zbierała w lesie dziewannęWysoka roślina o żółtych kwiatach, z której robi się syropy na kaszel., macierzankęNiewielka roślina o silnym zapachu, często używana w ziołolecznictwie. i piołunZioło o bardzo gorzkim smaku, stosowane dawniej jako lek na problemy żołądkowe.. Zszyła gardło żaby złotą igłą. Półpanek przeżył, ale na zawsze stracił głos.

U królowej Tatry

Marysia wędrowała przez trzy dni. Mijała lasy, w których rosła rosiczkaNiewielka roślina owadożerna, rosnąca na terenach bagiennych., trujący pokrzykSilnie trująca roślina leśna, dawniej używana w magii i medycynie ludowej. i kolczasty głógCiernisty krzew wydający czerwone owoce, z których robi się zdrowe herbatki.. W końcu dotarła do zamku królowej Tatry. Władczyni zlitowała się nad płaczącą sierotką i ożywiła jej gęsi.

Marysia obudziła się w chacie Skrobka. Chłop znalazł ją nieprzytomną w lesie. Zaproponował, by została z nimi na stałe. W Głodowej Wólce ludzie dziwili się, że gęsi wróciły na łąkę. Zdziwił się też chytry lis Sadełko.

Sobótka

Skrobek zmienił się nie do poznania. Za zarobione pieniądze kupił pługNarzędzie rolnicze służące do orania ziemi, czyli odwracania i kruszenia gleby. i bronęNarzędzie rolnicze używane do spulchniania i wyrównywania zaoranej ziemi.. Zaczął karczować leśne uroczyskoCzęść lasu o szczególnych cechach, często związana z dawnymi wierzeniami lub legendami. pod nowe pole. Krasnoludki niewidzialnie mu pomagały. Marysia dbała o porządek w chacie. W noc świętojańską, zwaną sobótkąDawne słowiańskie święto ognia i wody, obchodzone w najkrótszą noc w roku., skrzaty tańczyły przy ognisku. Skrobek martwił się tylko, skąd weźmie ziarno na siew.

Sprawa Wiechetka

Krasnoludki potajemnie zbierały ziarno dla Skrobka. Chowały je w jamie pod dębem. Zauważyły jednak, że zapasów ubywa. Król dał strażnikom swój sygnetOzdobny pierścień z wygrawerowanym herbem, służący dawniej do pieczętowania listów., by opieczętowali wejście. Złodziej nadal kradł. Krasnal Pietrzyk wymieszał ziarno z perłami. Ślad z pereł doprowadził do nory szczura Wiechetka.

Szczur stanął przed sądem. Przyznał, że kradł z głodu, by wykarmić dzieci. Król musiał wydać surowy wyrok. Pietrzyk wybłagał jednak miłosierdzieWspółczucie i gotowość do wybaczania win lub pomagania cierpiącym.. Szczurza rodzina miała odtąd dostawać jedzenie z królewskiego stołu.

Tymczasem Marysia poszła na łąkę. Znalazła tam martwego lisa Sadełko i chomika. Zwierzęta pozabijały się w walce. Dziewczynka chciała pochować chomika pod dębem. Kopiąc grób, odkryła zapasy zboża przygotowane przez skrzaty. Skrobek bardzo się ucieszył.

Jałmużna Półpanka

Koszałek-Opałek mieszkał u lisa, nie wiedząc, że to złodziej. Pewnego dnia kowal wykurzył dymem Sadełkę z nory i zabił go. Koszałek ledwo uszedł z życiem. Stracił księgi i został tułaczem. Opowiadał pastuszkom zmyślone historie, że był wojskowym adiutantemOficer wojskowy przydzielony dowódcy do pomocy w sprawach służbowych..

Pewnego dnia spotkał niemego Półpanka. Żaba chciała dać mu oszukańczą jałmużnęDatek w postaci pieniędzy lub jedzenia, dawany osobom ubogim. z suchej trawy. Trawa zamieniła się w prawdziwe monety, które zniknęły z kieszeni chytrej żaby. Koszałek poszedł w swoją stronę.

Powrót krasnoludków pod ziemię

Skrobek obsiał pole. W Słowiczej Dolinie król Błystek zwołał wiecMasowe zgromadzenie ludzi (lub krasnoludków) w celu omówienia ważnych spraw.. Podziękował za udany czas na ziemi. Na dźwięk jesiennych dzwonów krasnoludki wróciły do podziemi. Na świecie został tylko Koszałek-Opałek. Zrozumiał swoje błędy i stał się pokorny. Chodził po wsiach i opowiadał dzieciom baśnie o królu Błystku i sierotce Marysi.