Motyw sprytu i odwagi
Motyw sprytu i odwagi w polskich podaniach i legendach ukazuje, jak zwykli ludzie pokonują potężne zagrożenia. Zamiast siły fizycznej bohaterowie wykorzystują własny rozum oraz gotowość do działania mimo strachu. Dzięki temu opowieści te udowadniają, że dobry pomysł jest potężniejszą bronią niż najostrzejszy miecz.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Motyw w skrócie
W polskich podaniachOpowieść ludowa o przeszłości, często związana z konkretnym miejscem lub postacią historyczną. bohaterowie często stają do walki z potworami lub niesprawiedliwością. Zwycięstwa nie odnoszą jednak dzięki wielkim mięśniom czy magicznym mocom. Wygrywa ten, kto potrafi opanować strach i wymyślić nieoczywisty plan.
Zwykły rzemieślnik czy chłop staje się wybawcą, ponieważ używa głowy w sytuacji bez wyjścia. Odwaga łączy się tutaj z pomysłowością. Bohater ryzykuje życie, ale robi to w sposób przemyślany.
Jak motyw się przejawia?
Szewc i Smok Wawelski
Smok Wawelski terroryzował Kraków i pożerał okoliczne bydło. Zwykły szewc postanowił go zgładzić, choć wiedział, że nie ma szans w bezpośrednim starciu. Nadział baranią skórę siarką i podrzucił ją bestii.
Potwór pożarł przynętę, poczuł ogromne pragnienie i pił wodę z Wisły aż do pęknięcia. Ten czyn wymagał ogromnej odwagi, by w ogóle zbliżyć się do smoczej jamy. Spryt zastąpił tu rycerską zbroję.
Lustra na Bazyliszka
W ruinach warszawskiej kamienicy zamieszkał Bazyliszek. Ten potwór zabijał wzrokiem każdego, kto odważył się na niego spojrzeć. Pewien czeladnikPomocnik mistrza rzemieślniczego, który uczył się fachu, na przykład szycia butów czy ubrań. zszedł do piwnicy, ale zamiast tarczy zabrał ze sobą lustra.
Bestia spojrzała w swoje odbicie i zginęła od własnego, morderczego wzroku. Spryt polegał tu na wykorzystaniu największej broni przeciwnika przeciwko niemu samemu. Odwagą było samo wejście do ciemnych podziemi.
Funkcja motywu
Twórcy dawnych opowieści chcieli przekazać prostym ludziom ważną życiową lekcję. Pokazywali, że nie trzeba urodzić się w zamku, aby dokonywać wielkich rzeczy. Rozum i opanowanie są dostępne dla każdego człowieka, niezależnie od jego pochodzenia.
Większość legend zawiera morał, czyli pouczenie. W tym przypadku morał mówi, że mądrość i spryt są cenniejsze niż brutalna siła fizyczna.
Taki przekaz dawał słabszym nadzieję i wiarę we własne możliwości. Zło można pokonać, jeśli zachowa się zimną krew. Opowieści te uczyły, że każdy problem da się rozwiązać dobrym pomysłem.