Halina Poświatowska

Pamięć i dziedzictwo

Halina Poświatowska pozostaje jedną z najważniejszych poetek polskiej literatury powojennej. Świadczą o tym liczne inicjatywy upamiętniające jej twórczość. W 1974 roku w Częstochowie zainicjowano Ogólnopolski Konkurs Poetycki jej imienia. W rodzinnym domu poetki przy ulicy Jasnogórskiej 23 otwarto w 2007 roku Dom Poezji. Jej imię nosi częstochowska Szkoła Podstawowa nr 8, gdzie znajduje się naturalnej wielkości pomnik z żywicy autorstwa Szymona Wypycha. Pośmiertnie uhonorowano ją nagrodą „Pierścienia” za całokształt twórczości podczas Gdańskich Spotkań Jesiennych.

Twórczość ta trafia do współczesnego odbiorcy dzięki uniwersalnym motywom: nierozerwalnemu splotowi miłości i śmierci. Poświatowska łączyła bunt przeciwko kruchości ludzkiego ciała z ogromnym apetytem na życie. Była optymistką, która mimo choroby potrafiła cieszyć się każdą chwilą. Często określa się ją mianem jednej z pierwszych feministek w polskiej poezji, uwieczniającej kobiety pragnące miłości i w pełni świadome swojej przemijalności.

Biografia Haliny Poświatowskiej

Urodziła się 9 maja 1935 roku w Częstochowie przy ulicy 7 Kamienic jako Helena Myga, córka Feliksa i Stanisławy z Ziębów. Uczyła się w miejscowym gimnazjum „Nauka i Praca” oraz w I Liceum Ogólnokształcącym im. Juliusza Słowackiego przy ulicy Kościuszki. Jej los zdeterminowała ciężka wada serca. Była ona powikłaniem po anginie i zapaleniu stawów, które przeszła w wieku dziesięciu lat.

Większość krótkiego życia spędziła w szpitalach i sanatoriach. Leczyła się między innymi w III Klinice Chorób Wewnętrznych w Krakowie. Podczas pobytu w Kudowie poznała Adolfa Ryszarda Poświatowskiego – malarza i studenta łódzkiej Szkoły FilmowejSzkoła Filmowa w Łodzi Jedna z najstarszych uczelni filmowych na świecie, kształcąca m.in. reżyserów i operatorów.. Ślub cywilny wzięli 30 kwietnia 1954 roku, a kościelny 26 czerwca w częstochowskim kościele św. Jakuba. Szczęście trwało zaledwie dwa lata. Dwudziestojednoletnia poetka nagle została wdową, co drastycznie pogorszyło jej własny stan zdrowia.

Szansą na ratunek okazała się skomplikowana operacja w Hahnemann Hospital w Filadelfii. Maturę zdała korespondencyjnie w 1955 roku w Państwowym Liceum Korespondencyjnym. Po zabiegu w USA otrzymała stypendium i rozpoczęła studia w Smith CollegeSmith College Prestiżowa prywatna uczelnia sztuk wyzwolonych dla kobiet w Massachusetts, USA. w Northampton.

Do Polski wróciła po trzech latach z tytułem Artium BaccalaureusArtium Baccalaureus Odpowiednik polskiego tytułu licencjata, nadawany absolwentom uczelni wyższych w krajach anglosaskich. na pokładzie transatlantyku „Batory”MS Batory Słynny polski statek pasażerski kursujący m.in. na trasie Gdynia–Nowy Jork.. Zmieniła imię na Halina i podjęła studia na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1964 roku obroniła pracę magisterską Przyczynowość w systemie logiki J. St. Milla, poświęconą myśli angielskiego filozofaJohn Stuart Mill Angielski filozof, politolog i ekonomista z XIX wieku, twórca liberalizmu demokratycznego.. Od 1 października tego samego roku pracowała jako asystentka w Katedrze Filozofii Nauk Przyrodniczych UJ.

Zmarła 11 października 1967 roku w Warszawie, w wieku zaledwie 32 lat. Odeszła osiem dni po kolejnej operacji serca w Instytucie Gruźlicy przy ulicy Płockiej 26. Spoczywa razem z mężem na cmentarzu św. Rocha w Częstochowie.

Charakterystyka twórczości

Jej literackim odkrywcą był częstochowski krytyk Tadeusz Gierymski. W opublikowanym po jej śmierci artykule Pożegnania poetki (1967) przyznał szczerze:

Propagowałem Poświatowską nie tyle z powodu przekonania o jej niezwykłym talencie, ile z… litości do tej schorowanej i przedwcześnie owdowiałej poetki.

Zadebiutowała w 1956 roku na łamach „Gazety Częstochowskiej” wierszami Szczęście i Człowiek z Annapurny. Zalicza się ją do pokolenia „Współczesności”Pokolenie „Współczesności” Generacja pisarzy debiutujących około 1956 roku, odrzucających socrealizm na rzecz swobody twórczej.. Rok później jej teksty trafiły na łamy ogólnopolskich czasopism: „Kierunków” oraz krakowskiej „Zebry”. Ogólnopolski rozgłos przyniósł jej wydany w 1958 roku tomik Hymn bałwochwalczy (Wydawnictwo Literackie). Książka zebrała świetne recenzje i zdobyła wyróżnienie na Ogólnopolskim Festiwalu Młodej Poezji w 1959 roku.

W 1962 roku została przyjęta do Związku Literatów PolskichZwiązek Literatów Polskich Organizacja zrzeszająca polskich pisarzy, założona w 1920 roku z inicjatywy Stefana Żeromskiego.. Za życia poetki ukazały się jeszcze dwa zbiory: Dzień dzisiejszy (Wydawnictwo Literackie, 1963) oraz Oda do rąk („Czytelnik”, 1966). Ostatni tom, Jeszcze jedno wspomnienie, wydano pośmiertnie w 1968 roku. Przygotowali go Jan Zych oraz siostra poetki, Małgorzata Porębska.

Poświatowska pisała również prozę. W 1961 roku opublikowała Notatnik amerykański w 23. numerze „Współczesności”, a pięć lat później opowiadanie Niebieski ptak na łamach „Życia Literackiego”. Najważniejszym dziełem prozatorskim pozostaje jednak wydana pośmiertnie w Wydawnictwie Literackim autobiograficzna powieść Opowieść dla przyjaciela.

Śmierć – analiza i interpretacja wiersza

Wiersz Śmierć stanowi poetyckie podsumowanie szpitalnych doświadczeń autorki. Utwór liczy dwadzieścia osiem wersów. Jest to wiersz białyWiersz biały Utwór poetycki pozbawiony rymów, opierający się na rytmie i intonacji. oraz wolnyWiersz wolny Utwór o swobodnej budowie, bez podziału na regularne strofy, często pozbawiony znaków interpunkcyjnych.. Brak w nim znaków przestankowych i podziału na strofy, co nadaje wypowiedzi charakter ciągłego, intymnego wyznania.

Podmiot lirycznyPodmiot liryczny Fikcyjna osoba mówiąca w wierszu, wyrażająca swoje przeżycia, myśli i emocje. zwraca się bezpośrednio do tytułowej śmierci, analizując, jak różnie postrzegają ją ludzie. Dla mędrca jest ona siłą unicestwiającą ciało. Przyrodnik widzi w niej nierozwiązywalną zagadkę, a fizyk – naturalne przeistoczenie materii. Z kolei dla osoby wierzącej śmierć to przejście do innego bytu.

Poświatowska buduje obraz śmierci za pomocą wyrazistych personifikacjiPersonifikacja Środek stylistyczny polegający na nadaniu przedmiotom, zjawiskom lub pojęciom abstrakcyjnym cech ludzkich.. Śmierć ma smutną, białą twarz. Wzbogaca pyłem wiatr. Obiecuje odejść, gdy poją ją kadzidłem, ale w rzeczywistości snuje się wzdłuż kościelnych naw. Poetka stosuje liczne powtórzenia i metaforyMetafora Zestawienie wyrazów, które w nowym związku tracą swoje dosłowne znaczenie, tworząc nowy, obrazowy sens., które potęgują nastrój nieuchronności. Choć śmierć obiecuje zniknąć, stanowi paradoksalny dowód życia:

oni myślą że ciebie nie ma
jesteś
jesteś
bo jakżeby inaczej
można było nie żyć

Najsilniej wybrzmiewa końcowy fragment utworu. Poświatowska, naznaczona stratą męża i świadoma własnej, nieuleczalnej choroby, utożsamia się z ludźmi cierpiącymi. Dla nich śmierć przestaje być przerażającym końcem – staje się wyczekiwanym wyzwoleniem.