Profesor Andrews w Warszawie – Olga Tokarczuk - bohaterowie
Opowiadanie Olgi Tokarczuk skupia się na losach brytyjskiego naukowca, który trafia do Polski w przededniu wybuchu stanu wojennego. Zestawienie zachodniej racjonalności z brutalną, komunistyczną rzeczywistością pozwala ukazać absurd historycznych wydarzeń z zupełnie nowej perspektywy. Galeria postaci obejmuje zarówno zagubionego cudzoziemca i jego zaginioną przewodniczkę, jak i anonimowy tłum warszawiaków oraz żołnierzy patrolujących ulice.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Profesor Andrews
Profesor Andrews to brytyjski psycholog, który przyjeżdża do Warszawy w grudniu 1981 roku, tuż przed wprowadzeniem stanu wojennegoStan nadzwyczajny wprowadzony w Polsce 13 grudnia 1981 r. przez władze komunistyczne w celu zdławienia opozycji.. Przybywa w celach zawodowych. Jest uzbrojony w zachodnią racjonalność i naukowe narzędzia opisu świata. Szybko okazuje się, że te metody są całkowicie bezużyteczne wobec polskiej rzeczywistości.
Gdy znika jego przewodniczka, zostaje sam w obcym mieście. Nie zna języka. Nie rozumie panujących tu reguł. Błąka się po pustych, zmilitaryzowanych ulicach, obserwując kolejki, patrole wojskowe i atmosferę powszechnego strachu. Nie potrafi jednak właściwie odczytać tych sygnałów. Jego psychologiczne wykształcenie zawodzi w zderzeniu z polskim, kolektywnym doświadczeniem historycznym.
Tokarczuk wykorzystuje tu chwyt obcości (defamiliaryzacji). Pokazując polskie, traumatyczne doświadczenie historyczne oczami cudzoziemca, odziera je z narodowego patosu i ukazuje czysty absurd życia w systemie totalitarnym.
Andrews jest postacią naiwną. Wynika to wyłącznie z bariery kulturowej i językowej, a nie ze złych intencji. Groza otaczającego go świata dociera do niego jako niezrozumiały chaos. Jego bezradność staje się narzędziem narracyjnym. Dzięki niemu Tokarczuk pokazuje absurd tamtych dni z zewnątrz, bez emocjonalnego obciążenia typowego dla polskiego czytelnika. Profesor funkcjonuje jako obiektyw, przez który oglądamy Polskę w jednym z najtrudniejszych momentów jej historii.
Rozwiń: Charakterystyka profesora Andrewsa (czas czytania: 3 min)Przewodniczka
Polka przydzielona Andrewsowi jako tłumaczka podczas jego wizyty. Znika niemal natychmiast po wybuchu stanu wojennego. Prawdopodobnie pochłania ją własna sytuacja życiowa, troska o rodzinę lub po prostu polityczny chaos.
Jej nagła nieobecność stanowi punkt zwrotny fabuły. To ona była jedynym pomostem między brytyjskim naukowcem a niezrozumiałym dla niego światem. Kiedy jej brakuje, bohater zostaje całkowicie wyizolowany. Kobieta nie pojawia się na kartach opowiadania w żaden znaczący, fizyczny sposób. Jej rola opiera się paradoksalnie na nieobecności, która uruchamia dramat wyobcowania głównego bohatera.
Mieszkańcy Warszawy
Warszawiacy funkcjonują w opowiadaniu jako zbiorowa, anonimowa masa. To ludzie stojący w niekończących się kolejkach, spieszący się ulicami, milczący lub rozmawiający szeptem. Andrews obserwuje ich z zewnątrz. Nie rozumie ich słów, gestów ani motywacji.
Dla cudzoziemca są nierozwiązywalną zagadką. Dla czytelnika stanowią żywy obraz społeczeństwa funkcjonującego w strachu i przymusowym zawieszeniu normalności. Ich milczenie i wyczuwalne napięcie budują nastrój grozyAtmosfera niepokoju i zagrożenia, potęgowana przez niewiedzę bohatera i opresyjne otoczenie. równie skutecznie, co dosłowne opisy militarnych patroli na ulicach.
Żołnierze i przedstawiciele władzy
Patrole wojskowe i mundurowi funkcjonariusze wprowadzają do przestrzeni miasta element zagrożenia. Z perspektywy Andrewsa są jednak przede wszystkim zjawiskiem całkowicie niezrozumiałym.
Profesor nie ma pojęcia, czym jest stan wojenny. Obecność wojska na ulicach próbuje odczytywać przez pryzmat własnych, zachodnich doświadczeń. Prowadzi to do groteskowychKategoria estetyczna łącząca elementy sprzeczne, np. komizm z tragizmem, absurd z realizmem. nieporozumień, gdy naukowiec traktuje czołgi i koksowniki jak niezrozumiały element lokalnego folkloru. Żołnierze nie mają imion ani twarzy. Stanowią trybik systemu i część opresyjnej scenografii, w której błądzi zagubiony Brytyjczyk.