Śluby panieńskie

Romantyzm bez martyrologii

Aleksander Fredro napisał „Śluby panieńskie” w 1832 roku. Zamiast narodowego cierpienia i patriotycznego patosu, zaproponował czytelnikom lekkość, humor i mistrzowskie dialogi. Pisarz świadomie zdystansował się od dominujących wzorców epoki. Jego bohaterowie nie giną za ojczyznę. Cierpią, knują i śmieją się z powodu miłości.

Dwie panny i mistrzowska intryga

Klara i Aniela składają uroczystą przysięgę. Obiecują sobie, że nigdy nie wyjdą za mąż i będą nienawidzić rodu męskiego. Ich bunt wynika z chęci zachowania niezależności i strachu przed utratą kontroli nad własnym losem. Sytuacja komplikuje się, gdy do akcji wkracza Gustaw.

Młodzieniec obmyśla precyzyjny plan, by złamać opór dziewcząt. Sam szczerze kocha łagodną Anielę, podczas gdy jego przeciwieństwo – płaczliwy i sentymentalny Albin – wzdycha do energicznej Klary. Gustaw staje się reżyserem wydarzeń w dworku pani Dobrójskiej. Wmawia Anieli, że kocha inną kobietę o tym samym imieniu, i prosi ją o pomoc w pisaniu listu miłosnego. Równocześnie manipuluje sytuacją tak, by zbuntowana Klara w końcu spojrzała łaskawym okiem na zdesperowanego Albina.

Magnetyzm serca, czyli siła przyciągania

Podtytuł utworu brzmi „Magnetyzm serca”. Fredro nawiązuje tu do mesmeryzmuMesmeryzm (magnetyzm zwierzęcy) – popularna w XVIII i XIX wieku teoria głosząca istnienie niewidzialnej energii przenikającej organizmy żywe, wpływającej na ich zachowanie., by pokazać miłość jako naturalną, niemal fizyczną siłę przyciągania. Uczucie przełamuje każdy, nawet najbardziej uparty opór.

Postaci w dramacie zbudowane są na zasadzie kontrastuKontrast – zestawienie przeciwieństw w celu uwydatnienia cech opisywanych zjawisk, postaw lub charakterów bohaterów.. Dumna i bezkompromisowa Klara zderza się z wrażliwą, uległą Anielą. Z kolei racjonalny, pewny siebie strateg Gustaw stanowi odwrotność wiecznie nieszczęśliwego Albina. Nad młodymi czuwają życzliwi opiekunowie: Radost i pani Dobrójska, którzy po cichu sprzyjają miłosnym perypetiom.

Jak wykorzystać utwór na maturze?

Komedia Fredry to gotowy materiał do rozprawek. Sprawdzi się w tematach dotyczących:

• funkcji intrygi w relacjach międzyludzkich,
• sposobów ukazywania miłości w literaturze,
• buntu przeciwko konwenansom i narzuconym rolom społecznym,
• komizmu postaci i sytuacji.

Utwór można łatwo zestawić z komedią intrygiKomedia intrygi – odmiana komedii, w której osią fabuły są zawiłe, często ukryte działania bohatera dążącego do określonego celu, zazwyczaj wywołujące komiczne nieporozumienia. Moliera (np. „Świętoszek”, „Skąpiec”) lub z dramatami Szekspira. Zamiast wielkich idei, bohaterowie przeżywają tu bardzo ludzkie rozterki. Żadna przysięga nie wygra z autentycznymi emocjami, a próba oszukania własnego serca prowadzi wyłącznie do komicznych konsekwencji.