Czy wygórowane ambicje pomagają, czy przeszkadzają w osiągnięciu sukcesu? Rozprawka na podstawie opowiadania Artysta
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Temat i teza
Temat: Czy wygórowane ambicje pomagają, czy przeszkadzają w osiągnięciu sukcesu? Rozprawka na podstawie opowiadania „Artysta” Sławomira Mrożka.
Teza: Wygórowane ambicje, pozbawione pokrycia w realnych umiejętnościach i wolne od samokrytycyzmu, zamykają drogę do sukcesu. Skazują człowieka na nieustanne rozczarowanie i stagnację, co doskonale obrazuje postawa Koguta z opowiadania Mrożka.
Granica między zdrową ambicją a megalomaniąPrzesadne przekonanie o własnej wartości, potędze i wybitności, nieadekwatne do rzeczywistości. bywa trudna do uchwycenia, dopóki ktoś jej drastycznie nie przekroczy. Sławomir Mrożek w opowiadaniu „Artysta” pokazuje tę linię z bezlitosną precyzją. Jego główny bohater nie jest postacią tragiczną w klasycznym sensie, lecz figurą pychy całkowicie oderwanej od rzeczywistości. Historia ptaka ubiegającego się o posadę w cyrku prowadzi do jednoznacznego wniosku: ambicja niewyrastająca z talentu i samoświadomości staje się pułapką, a nie siłą napędową.
Kogut od samego początku pragnie być artystą cyrkowym najwyższej klasy. Nie interesuje go posada odpowiadająca jego naturze – marzy o roli lwa, tygrysa lub przynajmniej orła. Problem polega na tym, że autor nie daje mu żadnych realnych podstaw do takich roszczeń. Kiedy dyrektor cyrku prosi kandydata o zademonstrowanie umiejętności, ten po prostu głośno pieje, głęboko wierząc, że w ten sposób odgrywa ryk groźnego drapieżnika. Żądanie uznania wyprzedza tu jakiekolwiek faktyczne osiągnięcie. To przerost formy nad treścią w czystej postaci. Wyobrażenie o sobie jest ogromne, a rzeczywisty warsztat aktorski po prostu nie istnieje. Ptak żyje w świecie własnych iluzji, w którym same chęci mają stanowić dowód geniuszu.
Sławomir Mrożek często posługiwał się formą bajki zwierzęcej i groteskąKategoria estetyczna łącząca w jednym dziele elementy sprzeczne, np. komizm z tragizmem, absurd z logiką., aby obnażać ludzkie wady. Zwierzęta w jego utworach noszą cechy typowe dla konkretnych postaw społecznych, co stanowi wyraźne nawiązanie do tradycji dydaktycznych bajek Ignacego Krasickiego.
Można by argumentować, że niezachwiana wiara w siebie jest warunkiem każdego sukcesu, a wybitni twórcy często zaczynali od marzeń uznawanych przez otoczenie za absurdalneSytuacja lub twierdzenie pozbawione logicznego sensu, często wykorzystywane w literaturze groteskowej.. Taka postawa przynosi jednak owoce wyłącznie wtedy, gdy towarzyszy jej ciężka praca i gotowość do weryfikacji własnych możliwości. Kogut kategorycznie odrzuca taką weryfikację. Kiedy dyrektor proponuje mu angaż zgodny z jego faktycznymi predyspozycjami – rolę zwykłego koguta – bohater unosi się honorem i odchodzi. Woli zrezygnować z pracy, niż pogodzić się z faktem, że na razie nadaje się do ról mniejszych. Jego ambicja zwalnia go z wysiłku. Skoro uważa się za wielkiego artystę, nie czuje potrzeby udowadniania czegokolwiek.
Skutkiem takiej postawy jest całkowity paraliż działania. Niedoszły artysta nie rozwija się, nie uczy i nie próbuje zdobywać nowych kompetencji. Opuszcza cyrk bez umowy, ale za to z nienaruszoną, wyidealizowaną opinią o sobie samym. Z zewnątrz sytuacja wygląda jak ewidentna klęska. On sam odczytuje ją jednak jako niezrozumienie jego talentu przez prymitywne otoczenie. Pisarz świadomie konstruuje tę ironięŚrodek stylistyczny polegający na sprzeczności między dosłownym znaczeniem słów a ich właściwym, ukrytym sensem.. Czytelnik wyraźnie widzi przepaść między samooceną bohatera a jego faktycznym położeniem. Ptak nie osiąga sukcesu nie przez niesprawiedliwość świata, ale przez brak jakiegokolwiek kroku w stronę realnej pracy nad sobą. Ucieczka przed konfrontacją z własnymi słabościami staje się jego jedynym mechanizmem obronnym. Brak samokrytycyzmu okazuje się tu bardziej destrukcyjny niż brak talentu. Talent można przecież rozwinąć. Nie da się jednak pracować nad czymś, czego istnienia w ogóle się nie dostrzega.
Utwór Mrożka, choć przybiera formę bajki zwierzęcejKrótki utwór alegoryczny, w którym zwierzęta uosabiają ludzkie cechy i charaktery, zazwyczaj zakończony morałem., niesie ponadczasową wymowę. Dotyczy każdego, kto myli intensywność własnych pragnień z dowodem na ich słuszność. Wygórowane ambicje napędzają do działania tylko wtedy, gdy idą w parze z pokorą wobec własnych ograniczeń. U tytułowego bohatera brakuje obu tych elementów. Jego historia to opowieść o złudzeniu wybranym zamiast rzeczywistości. Prawdziwy sukces wymaga marzeń, ale wyłącznie tych osadzonych w prawdzie o sobie.
Komentarz
Powyższa rozprawka to wzorcowy przykład realizacji tematu maturalnego. Autor precyzyjnie formułuje tezę we wstępie i konsekwentnie jej broni w kolejnych akapitach. Argumentacja opiera się na konkretnych sytuacjach z lektury, takich jak rozmowa z dyrektorem cyrku, co udowadnia doskonałą znajomość tekstu. Wprowadzenie kontrargumentu i jego sprawne obalenie świadczy o dojrzałości analitycznej piszącego. Tekst charakteryzuje się spójną kompozycją, bogatym słownictwem oraz płynnymi przejściami między myślami. Egzaminator z pewnością doceni również poprawne osadzenie utworu w kontekście gatunkowym bajki zwierzęcej.