Artysta – Sławomir Mrożek - motywy literackie

Motyw ambicji i pychy

Główny bohater opowiadania nie przychodzi do cyrku z prośbą o jakąkolwiek pracę. Zgłasza się z gotowym, absurdalnym projektem: zamierza udawać lwa, tygrysa, a w ostateczności nawet słonia. Jego ambicja nie ma żadnego pokrycia w rzeczywistych umiejętnościach ani wyglądzie. Kogut jest po prostu kogutem.

Pycha bohatera przejawia się w tym, że w ogóle nie rozważa możliwości odmowy. Kiedy dyrektor odrzuca kolejne pomysły, ptak nie cofa się ani o krok, lecz eskaluje swoje roszczenia. Mrożek pokazuje w ten sposób, że pycha to nie tylko wada moralna. To przede wszystkim błąd poznawczy, który całkowicie uniemożliwia trzeźwą ocenę własnych możliwości i prowadzi do megalomaniiPrzesadne przekonanie o własnej wartości, wybitności i znaczeniu, nieadekwatne do rzeczywistości..

Motyw iluzji i samooszukiwania

Kogut żyje w świecie własnych wyobrażeń. Granica między tym, kim jest, a tym, kim chciałby być, całkowicie w jego umyśle znika. Proponuje dyrektorowi cyrku, że będzie udawał groźne drapieżniki, wierząc, że samo pragnienie imitacji wystarczy do osiągnięcia sukcesu.

Samooszukiwanie polega tutaj na naiwnym przekonaniu, że deklaracja może zastąpić talent, a wybujała ambicja zrekompensuje brak kompetencji. Bohater nie przeżywa żadnego momentu olśnienia. Tkwi w swoich złudzeniach do samego końca. Ten motyw uderza wyjątkowo celnie, ponieważ Kogut nie kłamie świadomie – on naprawdę wierzy w swoją wyjątkowość.

Motyw artysty

Tytuł opowiadania wprost wskazuje na ten motyw. Kogut uważa się za artystę – kogoś o wyjątkowym powołaniu i szczególnych predyspozycjach. W tradycji literackiej twórca to postać obdarzona talentem, wrażliwością i zdolnością kreacji. U Mrożka ten klasyczny wzorzec zostaje brutalnie wywrócony.

Tytułowy artysta nie ma żadnych obiektywnych podstaw, by tak siebie nazywać. Jego sztuka ma polegać na nieudolnym naśladowaniu innych. Opowiadanie stawia przewrotne pytanie o to, co tak naprawdę czyni człowieka twórcą. Za pomocą ironiiŚrodek stylistyczny polegający na sprzeczności między dosłownym znaczeniem słów a ich właściwym, ukrytym sensem. autor sugeruje, że w pewnych środowiskach sama roszczeniowa postawa bywa ważniejsza niż rzeczywiste dokonania.

Motyw absurdu

Absurd nie jest w tym opowiadaniu tylko ozdobnikiem, ale głównym narzędziem narracyjnym. Sytuacja wyjściowa – ptak domagający się posady lwa – z definicji przeczy logice. Mrożek prowadzi jednak tę scenę z absolutną powagą, jakby była to najzwyklejsza na świecie rozmowa kwalifikacyjna.

Chłodny, rzeczowy ton potęguje komizm i obnaża niedorzeczność sytuacji. Każda kolejna propozycja Koguta tworzy narastającą spiralę absurdu. Taki zabieg pełni funkcję demaskatorską. Przez pryzmat wyolbrzymienia czytelnik znacznie wyraźniej widzi mechanizmy, które w realistycznej oprawie mogłyby umknąć jego uwadze. Utwór wpisuje się tym samym w poetykę teatru absurduNurt w dramacie XX wieku ukazujący bezsens ludzkiej egzystencji, często operujący groteską, czarnym humorem i nielogiczną fabułą..

Motyw zwierzęcia

Mrożek świadomie sięga po tradycję bajki ezopowejKrótki utwór, w którym zwierzęta uosabiają ludzkie cechy i wady, zawsze zakończony wyraźnym morałem.. Zwierzęta reprezentują tutaj konkretne ludzkie typy i wady. Wybór głównego bohatera nie jest przypadkowy. Kogut kulturowo kojarzy się z pyszałkowatością, hałaśliwością i nadmiernym eksponowaniem własnego ego.

Zestawienie go z lwem, tygrysem i słoniem – symbolami siły, grozy i majestatu – bezlitośnie uwypukla przepaść między aspiracjami a rzeczywistością. Zwierzęca obsada pozwala zachować dystans i lekkość tonu. Dzięki alegoriiMotyw, który poza znaczeniem dosłownym ma jedno, stałe znaczenie przenośne. W bajkach zwierzęta są alegoriami ludzkich cech. satyra nie staje się zbyt dosłowna, a krytyka przenosi się z konkretnego człowieka na uniwersalny mechanizm społeczny.

Motyw porażki i odrzucenia

Dyrektor cyrku twardo stąpa po ziemi i konsekwentnie odrzuca każdą propozycję Koguta. Bohater jednak zupełnie nie przyjmuje tej odmowy do wiadomości. Porażka w opowiadaniu ma specyficzny charakter – nie uczy pokory, nie prowadzi do zmiany postawy ani do wewnętrznej refleksji.

Kogut opuszcza gabinet z poczuciem, że to dyrektor nie poznał się na jego wielkim talencie. Mrożek nie daje czytelnikowi pocieszenia ani katharsisOczyszczenie emocjonalne widza lub czytelnika, wywołane przez głębokie przeżycie sztuki, litość i trwogę.. Zostawia nas ze ścianą niezrozumienia między megalomanem a człowiekiem rozsądku.