Stanisław Barańczak - bohaterowie

N.N.

Skrót N.N. pochodzi od łacińskiego nomen nescioDosłownie: nie znam imienia. Formuła używana do określenia osoby anonimowej. i ta bezimienność jest celowym zabiegiem. Bohater wiersza „N.N. próbuje przypomnieć sobie słowa modlitwy” to zwykły obywatel komunistycznej Polski. Mężczyzna usiłuje dotrzeć do sfery sacrumSfera świętości, religii i duchowości, przeciwstawiana świeckiemu profanum., ale jego umysł przesiąkł już państwową propagandą. Słowa modlitwy nieustannie mieszają się w jego głowie z językiem systemu totalitarnego.

N.N. nie przypomina świętego męczennika ani niezłomnego herosa. Jest ofiarą zawłaszczania języka, które bezpośrednio kształtuje ludzkie myślenie i odczuwanie. Dramat tej postaci polega na braku ucieczki przed ideologią, nawet w najbardziej intymnej, duchowej przestrzeni. Walka o wolność w poezji Barańczaka zaczyna się od odzyskania czystej, niepodmienionej mowy. N.N. ponosi klęskę, ale zachowuje resztki godności, bo mimo wszystko próbuje nawiązać dialog z Bogiem.

Człowiek w kolejce

Bohater wiersza „Pan tu nie stał” to bezimienny uczestnik ulicznego ogonka. Stanowi część szarego tłumu, a jednocześnie pozostaje absolutnie konkretny w swojej małości i codziennej goryczy. Barańczak umieszcza go w banalnej sytuacji sprzeczki o miejsce, przekształcając trywialną scenę w traktat o egzystencji w PRL-uPolska Rzeczpospolita Ludowa – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989, w okresie rządów komunistycznych.. Człowiek w kolejce jest zarazem ofiarą i oprawcą.

Z jednej strony sam doświadcza systemowego upokorzenia, z drugiej – chętnie upokarza innych. Hierarchia w kolejce to jedyna przestrzeń, w której ten sfrustrowany obywatel może poczuć odrobinę władzy nad resztą społeczeństwa. Ludzie skaczą sobie do gardeł o miejsce, zamiast zapytać, dlaczego w ogóle muszą stać po podstawowe dobra. Postać ta tworzy zbiorowy portret wykończonego codziennością narodu, który paradoksalnie broni swoich absurdalnych, kolejkowych przywilejów.

Emigrant

Bohater wiersza „Garden party” to Polak przebywający w Stanach Zjednoczonych. Mężczyzna jest zawieszony między dwoma światami i nie potrafi cieszyć się amerykańskim dobrobytem. W jego głowie wciąż tkwią obrazy stanu wojennegoWprowadzony w Polsce 13 grudnia 1981 r. przez władze komunistyczne w celu zniszczenia opozycji (Solidarności). Wiązał się z represjami i cenzurą.. Uczestniczy w eleganckim przyjęciu ogrodowym, pije drinka i słucha błahych rozmów, ale myślami pozostaje w ojczyźnie.

Ten bohater wymyka się prostym ocenom. Nie jest zdrajcą, ale trudno nazwać go też czystą ofiarą. Wygrał materialnie i uciekł przed represjami, jednak poniósł wewnętrzną klęskę. Został wyobcowany z nowego życia i brutalnie odcięty od starego. Barańczak, który sam wyemigrował do USA, wpisał w tę postać własne doświadczenie emigracyjnego rozdwojenia. Milczenie bohatera na gwarnym przyjęciu wybrzmiewa głośniej niż jakikolwiek krzyk.

Autor-nadawca pocztówki

W wierszu „Widokówka z tego świata” głos zabiera postać przypominająca beztroskiego turystę. Nadawca wysyła wakacyjne pozdrowienia, ale w rzeczywistości relacjonuje ludzkie cierpienie. Konstrukcja tego bohatera opiera się na głębokiej ironiiŚrodek stylistyczny polegający na sprzeczności między dosłownym znaczeniem słów a ich właściwym, ukrytym sensem.. Używa on wyświechtanych frazesów z pocztówek, takich jak „tu pięknie” czy „pogoda dopisuje”, do opisu rzeczy ostatecznych i nieznośnych.

Poeta celowo rozbija konwencję, aby ukazać bezradność mowy. Język stworzony do wyrażania radości okazuje się całkowicie nieadekwatny w obliczu prawdziwego bólu. Autor-nadawca to maska, za którą ukrywa się sam twórca, a także każdy człowiek niemogący znaleźć odpowiednich słów na opis tragedii. Postać ta uosabia bolesną niemożność zakomunikowania egzystencjalnego cierpienia przy użyciu gotowych, językowych szablonów.

Zbiorowy podmiot „my”

W wierszu „Spójrzmy prawdzie w oczy” głos zabiera podmiot zbiorowy. To pokoleniowe „my”, które kategorycznie odrzuca zakłamany język swoich poprzedników i domaga się mówienia wprost. Ten zbiorowy bohater nie ma konkretnej twarzy ani imienia, ale realizuje bardzo precyzyjny program. Chce dekonstruować frazesy, obnażać propagandę i przywracać słowom ich pierwotne, prawdziwe znaczenie.

„My” reprezentuje młodych poetów i czytelników z lat siedemdziesiątych. Zrozumieli oni, że literatura musi być bezwzględnie uczciwa, inaczej traci rację bytu. Postać ta ma charakter manifestuPubliczna deklaracja zasad, postulatów i celów danej grupy literackiej, artystycznej lub politycznej.. Samo jej istnienie w przestrzeni wiersza stanowi akt otwartego sprzeciwu wobec komunistycznej władzy.

System - niewidzialna postać

W poezji Barańczaka stale ukrywa się bohater, którego nie widać, a który decyduje o losie wszystkich pozostałych. To totalitarny aparat władzy, biurokracja i wszechobecna cenzuraKontrola państwowa nad publikacjami, widowiskami i audycjami, mająca na celu niedopuszczenie do rozpowszechniania treści niepożądanych przez władzę.. System nie ma imienia i nigdy nie mówi własnym głosem. Przemawia wyłącznie przez urzędowe formularze, regulaminy, slogany i kolejki.

Poeta traktuje państwo jak głównego antagonistęPostać będąca przeciwnikiem głównego bohatera, stojąca w konflikcie z jego dążeniami.. Ten wróg nie potrzebuje fizycznego wcielenia, ponieważ zdążył już wniknąć w język, myślenie i codzienne rytuały obywateli. Jego opresyjną obecność czuć w każdym wierszu, nawet gdy nie zostaje nazwany wprost. System funkcjonuje jako bohater drugoplanowy, nadając całej twórczości Barańczaka głęboki wymiar polityczny i filozoficzny.