Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
„- I tobie naprawdę się zdaje, że mogłeś go uratować?- zapytał Menes – O pycho niedouczonego mędrca!... Wszystkie rozumy nie ocaliłyby sokoła zaplątanego między wrony, a ty, niby jakiś bożek, chciałeś odmienić los człowieka?...
- Alboż Ramzes musiał zginąć?...
- Z pewnością, że tak. Przede wszystkim był on faraonem wojennym, a dzisiejszy Egipt brzydzi się wojownikami. Woli złotą bransoletę aniżeli miecz, choćby stalowy; woli dobrego śpiewaka lub tanecznica aniżeli nieustraszonego żołnierza; woli zysk i mądrość niż wojnę.”

„…On nie tylko nie godził się ze swoją epoką i stanowiskiem, lecz jeszcze trafił na czas upadku państwa i był jak młody liść na próchniejącym drzewie”.

Śmierć Ramzesa XIII ma podwójne znaczenie. W wymiarze historycznym wnosi optymizm, gdyż następca zabitego faraona realizuje większość reformatorskich planów poprzednika. W wymiarze jednostkowym przynosi tragizm:

”Kilkadziesiąt dni wystarczyło, aby naród zapomniał, że wszystkie dzieła Herhora były tylko spełnieniem zamiarów młodego i szlachetnego faraona!”

Faraon a prawda historyczna


”Faraon” to powieść historyczna Bolesława Prusa wydana po raz pierwszy w 1897 roku. Była to też właściwie ostatnia powieść Prusa.

Jej akcja toczy się w starożytnym Egipcie w latach 1087-1085 p.n.e. Głównym bohaterem jest faraon Ramzes XIII. Jest on postacią fikcyjną i nigdy naprawdę nie rządził Egiptem (tak samo Ramzes XII). Jedyną postacią historyczną w książce jest arcykapłan Amona Herhor. Tematem powieści jest walka o władzę między faraonem a kapłanami. Istotnie, kapłani, zwłaszcza kler świątyni Amona w Tebach doszli za czasów XIX i XX dynastii do wielkiego znaczenia. Zgromadzili wielki majątek w ziemi, bydle, budynkach, metalach szlachetnych i innych przedmiotach. Często przewijający się u Prusa motyw lekceważenia religii przez szerokie masy społeczeństwa egipskiego nie jest całkiem prawdziwy. Lud szukał w tych czasach oparcia w religii wobec korupcji urzędników i licznych przestępstw. Natomiast napływ cudzoziemców i coraz większa rola obcych regimentów w armii egipskiej jest poświadczony przez źródła historyczne, chociaż kontyngenty wojskowe stanowili Libijczycy i Nubijczycy, a nie Grecy. Znajdujemy w tekście wzmiankę o kawalerii i machinach oblężniczych w wojsku egipskim. Maszyny oblężniczej nigdy w Egipcie nie używano, a koni, przynajmniej do najazdu asyryjskiego nie używano pod wierzch.


Spotykamy wzmiankę o faraonie Snofru, ale nie był on, jak wynika z książki budowniczym pierwszej piramidy schodkowej (pierwszą piramidę schodkową zbudował Dżeser). Zilustrowanie podziału społecznego Egiptu za pomocą piramidy wydaje się jednak dobrym pomysłem. We wstępie swego dzieła Prus pisze, iż w utrzymaniu narodowej i kulturowej odrębności Egiptu pomagał kolor skóry mieszkańców kraju, odróżniający ich od innych narodów. Większą rolę jednak odegrała izolacja geograficzna kraju. Spotykamy też wzmiankę o fasoli, która przecież została sprowadzona do Starego Świata w XVI- XVII wieku naszej ery.

Pieniedzy takich jak drachma, talent nie używano w Egipcie za czasów XX dynastii.

Talent nie mieścił się w dłoni jak podaje autor, była to jednostka wagi licząca ok. 30 kg.

Informacje o otwieranych kolumnach, prochu strzelniczym, znajomości krajów takich jak Chiny i Indie, bogactwach labiryntu należy włożyć między bajki. W XIX wieku pokutował pogląd (istniejący jeszcze do dziś), że starożytni Egipcjanie mieli ogromną wiedzę w naukach ścisłych i bardzo zaawansowane wynalazki techniczne. Nie znali też ewolucji człowieka jak sugeruje Prus. Słynna scena z zaćmieniem Słońca nigdy nie mogła się zdarzyć. Kapłani egipscy nie umieli przewidywać zaćmień ciał niebieskich. Piramid nie budowali niewolnicy i zniewoleni chłopi, co niedawno zostało udowodnione przez egiptologów.

Przyjrzyjmy się teraz obrazowi stosunków miedzynarodowych przedstawionych w powieści. Ok. 1087 r. p.n.e. królem Asyrii nie był Assar lecz Tiglat- Pilesar I, a Egipt nie miał już żadnych wpływów w Syropalestynie. Zabawne, że rozmowy Fenicjan przypominają rozmowy współczesnych Prusowi Żydów. Poseł asyryjski nie mógł nosić imienia Sargon, ponieważ znaczy ono ”prawowity król” i było imieniem uzurpatorów. Asyria nigdy nie płaciła danin Egiptowi. Jest prawdą, że w stosunkach międzynarodowych zaczęłą ona dominować. Ciekawy jest motyw sprzysiężenia kapłanów Egiptu i Babilonii. Na pewno utrzymywali oni ze sobą kontakty, ale nie ”panowali nad światem” ani nie byli monoteistami (chociaż religia egipska nie ukazywała właściwie wielu bóstw, lecz boskość w wielu wcieleniach) jak wynika to z książki.

Ogólna ocena ”Faraona” wypada na cztery z plusem. Błedy nie wynikają z niewiedzy pisarza, lecz ze stanu ówczesnej wiedzy egiptologicznej. Powieść wpisuje się w nurt popularnych w tamtych czasach powieści o starożytności.

Prus przedstawił sugestywny i większej części odpowiadający prawdzie obraz życia w Egipcie starożytnym. Główna treść książki jest poprzedzona wstępem podającym informacje o warunkach naturalnych Egiptu, sytemie władzy i stosunkach społecznych. Powieść jest ciekawa, wyjątkowa w literaturze polskiej i spełnia dużą rolę popularyzatorską.

Faraon jako romans wychowawczy


Ten rodzaj romansu swój rozkwit datuje na wiek XVIII, ale jest on jeszcze żywy także w wieku XIX. Prus dokonuje jakby swoistego unowocześnienia tego gatunku. W ramach przypomnienia jego początek wiąże się z dziełem Ksenofonta pod tytułem: „Cyropedia”, ale za głównego jego wyraziciela uznaje się Fenelona i jego „Przygody Telemaka”.

Innowacje Prusa:
Po pierwsze Prus rezygnuje z jednego wychowawcy na rzecz kilku mentorów – kapłanów, którzy kształcą Ramzesa.
• Herhor – uczy sprawowania rządów
• Pentuer – przekazuje wiedzę na temat państwowości i złej sytuacji ludu
• Sema – wykłada egipską i asyryjską architekturę
• Mentezufis – naucza o duszy ludzkiej i metempsychozie

Po drugie w klasycznym romansie wychowawczym negatywne siły pojawiają się po to, żeby wyraźniejsze się stały idealne wartości, u Prusa jest inaczej – ostatecznie zwycięża zło tkwiące w ludziach.

Charakterystyczne jest również dla „Faraona” jako powieści stworzenie przez autora specyficznej „atmosfery misterium religijno-magicznego”. Ramzes zdobywa coraz wyższe szczeble nauki na zasadzie wtajemniczenia, które wzmocnione jest przez towarzyszące mu również obrzędy. Warte podkreślenia jest to, że mamy to do czynienia ze szczególną gloryfikacją odrzuconej przez romantyków nauki. Teraz ona jawi się jako coś magicznego, jako rezerwuar prawd ontologicznych. Dzięki odejściu od romantycznych mrzonek utwór przestaje mieć znamiona koncepcji utopijnych, więcej nawet, nabiera prawdziwości.

Recenzja filmu „Faraon”


W dniu 11 marca 1966 roku odbyła się premiera „Faraona” – adaptacji jednej z najwybitniejszych powieści Bolesława Prusa w reżyserii Jerzego Kawalerowicza. Chociaż od premiery filmu minęło już ponad czterdzieści lat, cieszy się on niesłabnącą popularności i zaliczany jest do klasyki polskiego kina, a w rankingu, przeprowadzonym z okazji stulecia polskiego kina, został uznany za najlepszy film historyczno-kostiumowy.

Już pierwsza scena filmu przenosi widza w czasy starożytnego Egiptu, zarysowując podłoże konfliktu między młodym następcą tronu, Ramzesem XIII a kapłanem Herhorem. Książę wyrusza wraz ze swoją armią na manewry wojskowe, lecz pochód zatrzymuje się przed dwoma skarabeuszami, uważanymi w Egipcie za święte wizerunki boga słońca, Amona. Wbrew woli młodzieńca kapłan wydaje rozkaz zasypania pobliskiego kanały, aby wojsko mogło ominąć święte żuki. Rozgoryczony i bezsilny wobec władzy Herhora, Ramzes udaje się na samotny spacer, podczas którego poznaje piękną Żydówkę, Sarę i zakochuje się w niej od pierwszego wejrzenia.

Główny wątek filmu skupia się na sporze między Ramzesem XIII a egipskimi kapłanami. Młody następca tronu dostrzega, że ich władza jest nieograniczona i podejmuje bezowocną w skutkach walkę z najwyższym kapłanem, Herhorem. Ten – mając świadomość, że inteligentny młodzieniec stanowi zagrożenie dla jego wpływów – stara się pozbawić go tronu. Równolegle widz śledzi dzieje miłości Sary i Ramzesa, których związek zostaje potępiony przez kapłanów i królową.

Film Kawalerowicza jest wierną ekranizacją powieści Prusa i dziełem iście monumentalnym jak na czasy, w których powstał. Twórcy adaptacji zadbali o szczegóły, a zdjęcia kręcone były w Polce, na pustyni Kyzył-Kum i w Afryce. W scenie buntu przeciwko kapłanom wykorzystano prawdziwe zaćmienie słońca. Stonowane barwy, jakie wykorzystał Kawalerowicz do przedstawienia dawnego Egiptu, nadają filmowi charakter monochromatyczny.

Na uwagę zasługuje również bardzo dobra obsada ról i kreacja Jana Zelnika jako Ramzesa XIII, który doskonale odzwierciedlił osobowość młodego następcy tronu. Dodatkowym walorem adaptacji są wartka akcja oraz wielowątkowość, łącząca elementy romansu, społecznej intrygi i zbrodni.

„Faraon” Kawalerowicza został również doceniony na arenie światowej i otrzymał nominację do Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny. Film jest godny polecenia i powinien obejrzeć go każdy, kto interesuje się historią starożytnego Egiptu, traktując go jednak bardziej jako ciekawostkę niż źródło wiedzy historycznej, ponieważ Kawalerowicz, wzorując się na powieści Prusa, nie uniknął pewnych nieścisłości, wynikających z pomyłki pisarza, który rozpad państwa egipskiego błędnie powiązał z Ramzesem XIII a nie – jak wykazują badania historyczne – z Ramzesem XI.


strona:   - 1 -  - 2 - 

Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij




dla: Kulturalna Polska klp.pl

  Dowiedz się więcej
1  Faraon - streszczenie



Streszczenia książek
Tagi: