Faraon - opracowanie

Czas i miejsce akcji

Akcja powieści toczy się w XI wieku przed naszą erą. Jest to czas panowania dwudziestej dynastiiRód władców rządzących Egiptem w latach ok. 1190–1077 p.n.e.. Na tronie zasiada fikcyjny faraonTytuł władcy starożytnego Egiptu, uważanego za syna bogów. Ramzes XII, a po nim władzę przejmuje jego syn, Ramzes XIII.

Poniższe opowiadanie odnosi się do XI wieku przed Chrystusem, kiedy upadła dynasta XX, a po synu słońca, wiecznie żyjącym Ramzesie XIII, wdarł się na tron i czoło swoje ozdobił Ursusem wiecznie żyjący syn słońca Sem-amen-Herhor, arcykapłan Amona…

Miejscem akcji jest starożytny Egipt. To kraina położona w północno-wschodniej Afryce. Życie toczy się tam wzdłuż rzeki NilNajdłuższa rzeka w Afryce, wokół której skupiało się całe życie starożytnego Egiptu..

Egipt jest to żyzny wąwóz między Pustynią Libijską i Arabską. Głębokość jego wynosi kilkaset metrów, długość sto trzydzieści mil, średnia szerokość zaledwo milę. [...] Trójkąt ten, zwany Deltą Nilową, ma za podstawę brzeg Morza Śródziemnego, u wierzchołka zaś, przy wyjściu rzeki z wąwozu, miasto Kair tudzież gruzy przedwiekowej stolicy, Memfisu.

Wąwóz rzeki otaczają Pustynia Libijska i Arabska. Na północy rzeka rozlewa się szeroko, tworząc Deltę NiluUjście rzeki w kształcie trójkąta, gdzie ziemia była najbardziej żyzna.. To właśnie tam, między Morzem Śródziemnym a miastem MemfisJedna z najważniejszych stolic starożytnego Egiptu, położona na początku Delty Nilu., rozgrywa się większość wydarzeń.

Artyzm Prusa - romantyczny nastrój grozy i tajemniczości

Bolesław Prus napisał powieść historyczną, ale wprowadził do niej elementy romantyzmuEpoka literacka, w której ceniono uczucia, tajemniczość i wiarę w zjawiska nadprzyrodzone.. Zależało mu na stworzeniu nastroju grozy i tajemnicy.

Pisarz opisuje dramatyczne wydarzenia. Należą do nich śmierć zakażonej trądemZakaźna choroba skóry, która w starożytności była nieuleczalna i budziła wielki strach. kapłanki Kamy, otrucie Mefresa oraz zabójstwo Ramzesa XIII.

W książce pojawiają się zjawiska nadprzyrodzoneZdarzenia, których nie da się wyjaśnić prawami nauki i fizyki.. Widzimy cudowne zdolności maga Beroesa oraz niezwykłe podobieństwo Greka Lykona do faraona. Prus nie próbuje racjonalnie tłumaczyć tych zjawisk.

Narrator opowiada historię tak, jakby był starożytnym Egipcjaninem. Zna doskonale tamtejsze realia i używa specjalistycznego słownictwa. Taka stylizacjaCelowe naśladowanie w tekście określonego stylu, np. języka starożytnego. sprawia, że czytelnik czuje się przeniesiony w czasie.

Wypowiedzi bohaterów brzmią bardzo uroczyście. Nadaje to tekstowi patosPodniosły, uroczysty ton wypowiedzi, wywołujący silne emocje.. Widać to w modlitwach, które emanują silnym przeżyciem religijnym.

Tajemniczy nastrój budują też opisy miejsc. Prus używa wielu epitetówBarwny przymiotnik określający rzeczownik, np. ogromny, potężny., takich jak „ogromny” czy „kolosalny”. Egipska architekturaSztuka projektowania i wznoszenia budowli, w Egipcie słynąca z ogromnych świątyń i piramid. przytłacza swoją wielkością.

Pisarz mistrzowsko operuje światłem i cieniem. Często opisuje zachody słońca, używając określeń typu „purpurowe promienie” czy „czerwony krąg”.

Walka kapłanów z faraonem – środowisko kapłanów

Głównym tematem utworu jest konflikt młodego władcy z potężną kastąZamknięta grupa społeczna, do której przynależność zależy od urodzenia. kapłanów. Chodzi o pełnię władzy w państwie. Prus dzieli duchownych na dwie wyraźne grupy.

Pierwsza grupa to ludzie nauki i idei. Należy do nich Menes, wybitny uczony. Wierzy on w potęgę wiedzy i nie angażuje się w bieżącą politykę.

Samentu to z kolei człowiek wierzący w siłę ludzkiego umysłu. W przeciwieństwie do Menesa, chce on działać i zmieniać egipską rzeczywistość.

Najbardziej szlachetny jest Pentuer. To kapłan wrażliwy na ludzkie cierpienie. Działa bezinteresownie i staje w obronie najbiedniejszych chłopówNajniższa i najliczniejsza warstwa społeczna w Egipcie, zmuszana do ciężkiej pracy na roli..

Druga grupa to bezwzględni politycy. Przewodzą im Herhor i Mefres. Traktują oni zwykłych ludzi jak narzędzia do osiągania własnych celów.

Ci kapłani są pozbawieni skrupułów. Wykorzystują religięSystem wierzeń i praktyk, który w Egipcie był ściśle powiązany z władzą państwową. do manipulowania tłumem. Inscenizują cuda, takie jak głosy bogów czy ruchome posągi.

Ich potęga opiera się na ogromnym majątku. Skupili w swoich rękach najlepsze ziemie i zgromadzili skarby w tajemniczym LabiryncieOgromna budowla o skomplikowanym układzie korytarzy, w której kapłani ukrywali państwowe skarby.. Udzielają pożyczek nawet samemu faraonowi.

Posiadają też elitarną wiedzę. Zjawiska astronomiczne, takie jak zaćmienie słońcaZjawisko astronomiczne, które kapłani wykorzystali do zastraszenia zbuntowanego tłumu., wykorzystują do celów politycznych.

Herhor to wybitnie inteligentny i opanowany polityk. Zawsze wie, czego chce i konsekwentnie dąży do celu. Uważa, że tylko on potrafi uratować rozpadające się państwo.

Mefres jest jego najbliższym współpracownikiem. To mściwy i okrutny starzec. Uznaje tylko interes własnego stanu i nie cofa się przed zbrodnią.

Ramzes XIII – charakterystyka

Ramzes XIII to młody, silny i odważny następca tronu. Jest przekonany o swojej boskiej władzy. Cechuje go silna wola, ale też duża porywczość.

Młody władca chce poznać prawdziwy stan państwa. Szybko odkrywa, że kapłani próbują zrobić z niego posłuszną marionetkęOsoba całkowicie podporządkowana komuś innemu, wykonująca cudze polecenia.. Zaczyna się przeciwko nim buntować.

Podczas podróży po kraju Ramzes widzi nędzę zwykłych ludzi. Współczuje chłopom, którzy są bici i zmuszani do morderczej pracy. Postanawia poprawić ich los.

Faraon planuje wielkie reformy. Chce powiększyć armię, wygrać wojnę z AsyriąStarożytne państwo na Bliskim Wschodzie, główny rywal polityczny Egiptu w powieści. i zdobyć bogactwa na rozwój kraju. Zamierza też dać chłopom ziemię i wolne dni od pracy.

Aby to osiągnąć, musi odebrać władzę kapłanom. Chce przejąć ich ukryte w Labiryncie skarby i zasilić nimi pusty skarb państwa.

Ramzes to urodzony wojownik. Wierzy, że potęga Egiptu leży w silnej armii. Jego największym autorytetem jest historyczny władca, Ramzes WielkiJeden z najpotężniejszych faraonów w historii, słynący z wielkich podbojów wojennych..

Niestety, młody faraon ponosi klęskę. Jego upadek jest wynikiem naiwności politycznej. Staje się narzędziem w rękach kapłanów i przebiegłych FenicjanStarożytny lud kupców i żeglarzy, którzy w powieści prowadzą własną grę polityczną..

Ramzes nie pasował do swoich czasów. Był wodzem w epoce, która wolała pokój i handel od wojen. Jego śmierć otwiera jednak drogę do reform, które ostatecznie wprowadza Herhor.

Faraon a prawda historyczna

„Faraon” został wydany w 1897 roku. Akcja toczy się w latach 1087–1085 p.n.e. Główny bohater, Ramzes XIII, jest postacią całkowicie fikcyjną.

Jedyną autentyczną postacią historyczną w książce jest arcykapłan Herhor. Prawdziwy jest również obraz potęgi majątkowej kapłanów boga AmonaJeden z najważniejszych bogów starożytnego Egiptu, pan wiatru i urodzaju. w Tebach.

Prus popełnił jednak kilka błędów historycznych. Wynikały one ze stanu wiedzy egiptologicznejNauka zajmująca się badaniem historii, kultury i języka starożytnego Egiptu. w XIX wieku.

W powieści pojawiają się machiny oblężniczeWielkie urządzenia wojskowe służące do niszczenia murów obronnych wrogich miast. i jazda konna. W tamtych czasach Egipcjanie nie znali jeszcze takich rozwiązań militarnych.

Pisarz wspomina o monetach takich jak drachmaStarożytna moneta grecka, która nie była używana w Egipcie w XI wieku p.n.e. czy talent. W epoce dwudziestej dynastii nie używano jeszcze takich pieniędzy. TalentStarożytna jednostka miary i wagi, używana do odmierzania złota lub srebra. był jednostką wagi, a nie małą monetą.

Słynna scena zaćmienia słońca to literacka fikcja. Starożytni kapłani egipscy nie potrafili precyzyjnie przewidywać takich zjawisk astronomicznych.

Mimo tych nieścisłości, powieść świetnie oddaje klimat epoki. Prus rzetelnie opisał warunki naturalne, system władzy i podziały społeczne starożytnego państwa.

Faraon jako romans wychowawczy

Utwór Prusa nawiązuje do gatunku romansu wychowawczegoTyp powieści opisujący proces edukacji i dojrzewania głównego bohatera.. Ten rodzaj literatury był bardzo popularny w XVIII wieku.

Pisarz wprowadził jednak własne innowacje. Zamiast jednego nauczyciela, Ramzes ma kilku mentorówDoświadczony nauczyciel i doradca, który opiekuje się młodszym uczniem.. Każdy z nich uczy go innej dziedziny życia.

Herhor uczy go sztuki rządzenia. Pentuer uświadamia mu trudną sytuację najbiedniejszych. Samentu przekazuje wiedzę o architekturze, a Mentezufis uczy o ludzkiej duszy.

W klasycznym romansie wychowawczym bohater zawsze odnosi moralne zwycięstwo. U Prusa jest inaczej. Szlachetny Ramzes przegrywa z bezwzględnym systemem.

Ważnym elementem edukacji księcia jest stopniowe wtajemniczenieProces powolnego odkrywania przed uczniem ukrytej wiedzy i praw rządzących światem.. Nauka w powieści nabiera niemal magicznego, religijnego charakteru.

Recenzja filmu „Faraon”

W 1966 roku odbyła się premiera filmowej adaptacjiPrzystosowanie utworu literackiego do potrzeb filmu lub teatru. powieści. Reżyserem tego monumentalnego dzieła był Jerzy Kawalerowicz.

Film wiernie oddaje treść książki. Skupia się na politycznym sporze między młodym faraonem a potężnym Herhorem. Ukazuje też wątek miłości Ramzesa do Żydówki Sary.

Twórcy zadbali o najdrobniejsze szczegóły. Zdjęcia kręcono na pustyni Kyzył-KumWielka pustynia w Azji Środkowej, która w filmie "zagrała" piaski starożytnego Egiptu. oraz w Egipcie. W słynnej scenie buntu wykorzystano prawdziwe zaćmienie słońca.

W rolę Ramzesa XIII wcielił się Jerzy Zelnik. Aktor doskonale oddał porywczy charakter i młodzieńczy zapał następcy tronu.

Dzieło Kawalerowicza to klasyka polskiego kina historycznegoGatunek filmowy opowiadający o wydarzeniach z przeszłości, często z dbałością o kostiumy i scenografię.. Warto je obejrzeć, pamiętając jednak, że powiela ono historyczne nieścisłości z powieści Prusa.