Górą „Edek” – Marek Nowakowski - bohaterowie
Opowiadanie Marka Nowakowskiego „Górą »Edek«” to krótka, ale wymowna diagnoza polskiego społeczeństwa epoki PRL-u. Główną osią fabuły jest uliczne starcie dwóch skrajnie odmiennych postaw: bezradnej inteligencji oraz brutalnej siły fizycznej. Zestawienie tych sylwetek ukazuje gorzką prawdę o triumfie chamstwa nad kulturą osobistą.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Narrator
Narrator to bohater pierwszoosobowyPostać, która uczestniczy w wydarzeniach i jednocześnie o nich opowiada, używając form „ja”., wykształcony i kulturalny mężczyzna. Podczas rutynowej jazdy samochodem pada ofiarą drogowej agresji ze strony prymitywnego kierowcy. Zamiast bronić własnej godności, wybiera wycofanie i całkowity unik. Doskonale zdaje sobie sprawę z absurdu sytuacji, ale ta świadomość nie przekłada się na żadne realne działanie.
Wewnętrznie komentuje zdarzenie z ironią, jednak na zewnątrz pozostaje całkowicie bierny. To człowiek uwięziony między własnym systemem wartości a paraliżującym lękiem przed fizyczną konfrontacją. Jego ugodowość nie ma nic wspólnego ze szlachetnością. To zwykłe tchórzostwo, które bohater próbuje ukryć za maską zdrowego rozsądku.
Nowakowski kreuje go na reprezentanta całej warstwy inteligenckiej. W realiach PRL-uHistoryczna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989, charakteryzującego się ustrojem socjalistycznym i zależnością od ZSRR. ta grupa społeczna nauczyła się ustępować brutalnej sile, aby po prostu przetrwać. Ostateczna kapitulacja narratora nadaje opowiadaniu wyjątkowo gorzki wymiar. Kultura i intelekt przegrywają tu nie z powodu braku argumentów, lecz w wyniku dobrowolnej rezygnacji z walki.
Rozwiń: Motyw inteligenta (czas czytania: 2 min)Edek
Edek to antagonista, choć jego imię pojawia się wyłącznie w tytule utworu. Jest kierowcą, który bez żadnego racjonalnego powodu atakuje narratora, blokuje mu drogę i zachowuje się w sposób wulgarny. Nie zna norm współżycia społecznego i nie czuje najmniejszej potrzeby ich respektowania. Jego przewaga opiera się wyłącznie na brutalności i głośnym krzyku, którym wymusza posłuszeństwo otoczenia.
Postać ta nie posiada skomplikowanej psychiki. To prymityw, którego jedynym kapitałem jest całkowity brak hamulców moralnych. Nowakowski nie tworzy tu głębokiego portretu psychologicznego, ponieważ Edek jest raczej społecznym symptomem niż człowiekiem z własną historią.
Imię antagonisty to bezpośrednie nawiązanie do postaci Edka z dramatu „Tango” Sławomira Mrożka. W obu utworach bohater o tym imieniu uosabia prymitywną siłę, chamstwo i chaos, które bezlitośnie triumfują nad wyższą kulturą, prawem i porządkiem. Taki zabieg nazywamy intertekstualnościąOdwoływanie się w tekście do innych dzieł literackich, np. poprzez cytaty, aluzje lub zapożyczenia postaci..
Zwycięstwo Edka w drogowym starciu to symboliczny triumf chamstwa nad cywilizacją. Reprezentuje on żywioł chaosu, który w brutalny sposób niszczy ustalony porządek.
Rozwiń: Bohaterowie opowiadania Górą „Edek” – starcie inteligenta z chamem (czas czytania: 4 min)Przechodnie i świadkowie
W tle drogowego incydentu pojawiają się anonimowi obserwatorzy. To inni uczestnicy ruchu oraz przechodnie, którzy w milczeniu przyglądają się upokorzeniu narratora. Ich obecność odgrywa w opowiadaniu bardzo ważną rolę. Nikt z tłumu nie reaguje, nie próbuje interweniować ani nie staje w obronie słabszego.
Zbiorowa bierność świadków potęguje pesymistyczną wymowę utworu. Agresja Edka nie jest traktowana jako jednostkowy wybryk, który należy potępić. Przeciwnie – staje się zjawiskiem społecznie tolerowanym, na które tłum daje ciche przyzwolenie poprzez znieczulicęObojętność i brak reakcji otoczenia na krzywdę, łamanie prawa lub cierpienie innych ludzi..