Bohaterowie Naszej szkapy
Opowiadanie Marii Konopnickiej przedstawia losy ubogiej rodziny Mostowiaków, która zmaga się ze skrajną nędzą i śmiertelną chorobą matki. Głównymi bohaterami są trzej dorastający bracia, ich zdesperowani rodzice oraz tytułowa, stara klacz. Postawy postaci ukazują ogromny kontrast między tragicznym światem dorosłych a naiwnym, pełnym życia spojrzeniem dzieci.
Autor: Emila Dudkiewicz
Czas czytania: 5 min
Główni bohaterowie opowiadania
- Filip Mostowiak – ojciec rodziny i jej jedyny żywiciel. Zarabia na życie przewożeniem żwiru i piasku. Do tej ciężkiej pracy niezbędna jest mu stara szkapa. Filip to człowiek bardzo wrażliwy. Rozpaczliwie walczy o życie żony. Sprzedaje z domu dosłownie wszystko, aby kupić jej lekarstwa. Bardzo mocno przeżywa śmierć ukochanej.
- Anulka Mostowiak – żona Filipa i matka trzech chłopców. Cierpi na gruźlicęZakaźna choroba płuc, która w XIX wieku była bardzo często śmiertelna, zwłaszcza wśród biedoty.. Ciężka choroba przykuwa ją do łóżka. Mimo starań męża i dzieci kobieta ostatecznie umiera.
- Wicek Mostowiak – najstarszy z braci i jednocześnie narratorOsoba opowiadająca o wydarzeniach w utworze literackim. całego utworu. Jest bystry, pełen energii i bardzo spostrzegawczy. Dzieli się z czytelnikiem swoimi myślami. Bardzo przeżywa momenty, gdy z domu znikają przedmioty traktowane przez rodzinę jak największe świętości.
- Felek Mostowiak – średni brat. Z jednej strony to radosny i wysportowany chłopak, który marzy o pracy jako akrobata. Z drugiej strony wykazuje się dużą wrażliwością. Oddaje swoją porcję chleba młodszemu bratu i płacze po śmierci matki. Nie do końca rozumie jednak powagę sytuacji. Sprzedawanie domowych sprzętów traktuje jak ciekawą przygodę.
- Piotruś Mostowiak – najmłodszy z rodzeństwa. Wymaga największej opieki. Gdy w domu jest zimno, śpi w jednym łóżku z chorą matką. Chodzi do ochronkiDawna nazwa przedszkola lub świetlicy dla biednych dzieci.. Jest wielkim ulubieńcem tytułowej szkapy.
- Szkapa – tytułowa bohaterka, stara klacz. Rodzina nazywa ją swoją żywicielką. Jest ślepa na jedno oko. Chłopcy bardzo ją kochają, a ona odwzajemnia ich przywiązanie. W chwili największej biedy ojciec musi ją sprzedać.
- Łukasz Smolik – bogaty dorożkarzOsoba zawodowo przewożąca ludzi powozem konnym, czyli dorożką. z warszawskiej Pragi. Jest ojcem chrzestnym Piotrusia. Przez lata nie utrzymywał kontaktu z Mostowiakami. Ostatecznie to on kupuje od nich szkapę. Swoim wozem zawozi też trumnę z ciałem Anulki na cmentarz.
Bohaterowie epizodyczni
W tle pojawiają się postacie z sąsiedztwa. Są to między innymi stróżowa, maglarkaKobieta zajmująca się prasowaniem pościeli i obrusów za pomocą wielkich wałków, czyli magla. oraz handlarze. Żydowskich kupców, którzy chodzili po domach i skupowali stare przedmioty, nazywano potocznie „handlem”W XIX wieku potoczne określenie wędrownych handlarzy, którzy kupowali używane rzeczy.. To właśnie oni wynoszą z mieszkania Mostowiaków kolejne sprzęty.
Obraz rodziny Mostowiaków
Życie Mostowiaków upływa w skrajnej nędzy. Mieszkają w ciemnej, wilgotnej i słabo ogrzewanej suterenieMieszkanie znajdujące się częściowo poniżej poziomu ziemi, często ciemne i wilgotne.. Brakuje im pieniędzy na jedzenie, węgiel i lekarstwa dla chorej matki. Mimo tych strasznych warunków, członków rodziny łączy głęboka miłość i wzajemny szacunek.
Maria Konopnicka w swoich utworach często opisywała życie najbiedniejszych warstw społecznych. Taki sposób przedstawiania rzeczywistości, skupiony na problemach zwykłych ludzi, to jedna z głównych cech literatury pozytywizmu.
Bieda zmusza Filipa do dramatycznych decyzji. Z domu znikają kolejne przedmioty codziennego użytku. Najpierw łóżko z pościelą, potem ciepłe ubrania ojca, a w końcu cenne dla rodziny garnki i żelazko. Za każdą z tych decyzji kryje się jednak wielkie uczucie. Przedmioty nigdy nie będą dla Filipa ważniejsze niż zdrowie żony i pełne brzuchy dzieci.
Walka o życie Anulki pokazuje oddanie męża. Jedna z sąsiadek bezdusznie sugeruje, że śmierć chorej byłaby dla rodziny ulgą. Filip odpowiada wtedy oburzony:
Czy my to tylko na zdrowe czasy przysięgali sobie, a na te chore nie? Czy to ona przy kim, nie przy mnie, nie przy moich dzieciach zdrowie straciła?...
Wzajemną więź widać też w scenie sprzedaży harmonijki. Z tym instrumentem wiązały się piękne wspomnienia z czasów narzeczeństwa. Filip wygrywa na niej znane melodie po raz ostatni, po czym oddaje ją handlarzowi. Stara się zachować pogodę ducha. Nie chce okazywać żonie swojego strachu. Anna czuje się jednak ciężarem dla bliskich.
Dziecięce spojrzenie na tragedię
Chłopcy przyjmują trudną sytuację na swój własny, dziecięcy sposób. Do biedy są po prostu przyzwyczajeni. Sprzedaż domowych sprzętów to dla nich okazja do zabawy i wykazania się dorosłością przed kolegami z podwórka. Zachowują się jak typowe rodzeństwo. Czasem się kłócą i biją, ale w gruncie rzeczy bardzo się kochają.
Biedę odczuwają dotkliwie tylko w konkretnych momentach. Cierpią, gdy marzną w nocy. Felek dzieli się wtedy z najmłodszym bratem swoim chlebem. Wicek uznaje ten gest za prawdziwe bohaterstwo. Największym ciosem jest dla nich jednak sprzedaż szkapy. Zwierzę było ich najlepszym przyjacielem i obiektem zazdrości innych dzieci.
Szkapa była tak zrośnięta z ich światem, że nie wyobrażali sobie bez niej życia. Dlatego to właśnie koń przykuwa ich uwagę podczas pogrzebu matki. Dzieci nie rozumieją w pełni, co oznacza śmierć Anulki i rozpacz ojca. W ich głowach sprawy dorosłych układają się zupełnie inaczej. Najważniejsze jest dla nich to, że ukochana szkapa znów jest przez chwilę blisko nich.
Mostowiakowie przyjmują swój los z ogromną godnością. Życie w nędzy i śmiertelna choroba mogłyby zniszczyć każdą rodzinę. Tutaj dzieje się inaczej. Domownicy wspierają się w najtrudniejszych chwilach. Opiekę nad sobą nawzajem traktują jako coś całkowicie naturalnego.