Obcy

Dziś umarła mama. A może wczoraj — nie wiem.

Tymi słowami rozpoczyna się jedna z najważniejszych powieści XX wieku. Albert Camus stworzył dzieło będące artystycznym wyrazem filozofii absurduFilozofia absurdu Pogląd głoszący, że wszechświat jest pozbawiony sensu, a ludzkie poszukiwanie celu z góry skazane jest na niepowodzenie.. Świat przedstawiony w książce pozostaje całkowicie głuchy na ludzkie pytania o cel istnienia.

Bohater, który odmawia kłamstwa

Fabuła skupia się na Meursaulcie. To młody urzędnik mieszkający w AlgieriiAlgieria W czasie akcji powieści terytorium to było francuską kolonią, co tłumaczy obecność francuskich urzędników i napięcia z rdzenną ludnością arabską.. Jego życie toczy się utartym rytmem. Po pogrzebie matki nawiązuje romans z Marią Cardoną i zaprzyjaźnia się z sąsiadem, Raymondem Sintèsem. Ten ostatni wciąga go w lokalny konflikt. Finał tej znajomości jest tragiczny — Meursault bez wyraźnego powodu zabija Araba na plaży.

Meursault to postać wymykająca się schematom. Jest człowiekiem pozbawionym złudzeń. Nie potrafi udawać uczuć, których w danej chwili nie doświadcza. Nie płacze na pogrzebie matki. Nie deklaruje miłości do Marii, gdy ta go o to wprost pyta. Nie potrafi też kajać się przed sądem. Maria reprezentuje normalny świat ludzkich emocji i społecznych oczekiwań. Meursault stoi w opozycji do tego świata.

Proces o brak łez

Druga część książki to relacja z procesu sądowego. Szybko okazuje się, że Meursault staje się ofiarą nie tyle własnej zbrodni, ile społecznego potępienia. Prokurator skupia się na jego zachowaniu podczas żałoby, a nie na samym morderstwie. Sędzia śledczy i kapelan symbolizują tu potężne instytucje — prawo i religię. Próbują oni narzucić bohaterowi gotowe schematy interpretacji życia, winy i śmierci. Meursault konsekwentnie odmawia ich przyjęcia.

Słońce, zbrodnia i styl

Kluczową rolę w powieści odgrywa natura. Słońce podczas zabójstwa na plaży dosłownie oślepia bohatera. Staje się metaforą ślepej, obojętnej siły, która popycha człowieka do irracjonalnych czynów. Wyobcowanie Meursaulta ujawnia się na każdym poziomie: społecznym, emocjonalnym i egzystencjalnym. W finale odrzuca on pociechy kapelana. Akceptuje absurd swojego losu i paradoksalnie odnajduje w tym wyzwolenie.

Styl powieści ściśle współgra z jej treścią. Camus stosuje narrację pierwszoosobowąNarracja pierwszoosobowa Typ narracji, w której narrator jest jednocześnie uczestnikiem wydarzeń i opowiada o nich z własnej perspektywy, używając zaimka „ja”., ale jest ona skrajnie lakoniczna i wyprana z emocji. Zdania są krótkie i rzeczowe. Brakuje w nich ocen moralnych. Taki język doskonale oddaje wewnętrzny chłód bohatera i jego dystans wobec rzeczywistości.

Jak wykorzystać powieść na maturze?

Książka Camusa to doskonały materiał do rozprawek. Najczęściej pojawia się w kontekście egzystencjalizmuEgzystencjalizm Nurt filozoficzny i literacki XX wieku, według którego człowiek jest wolny, sam tworzy swoje wartości i ponosi pełną odpowiedzialność za własne wybory., motywu wyobcowania jednostki oraz problematyki winy i kary. Zestawienie Meursaulta z Rodionem Raskolnikowem ze „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego to klasyczny zabieg analityczny. Obaj bohaterowie popełniają morderstwo. Przeżywają jednak jego konsekwencje w skrajnie różny sposób. Raskolnikow ugina się pod ciężarem winy i szuka odkupienia. Meursault nie czuje skruchy — jest człowiekiem, który odmawia kłamstwa, za co społeczeństwo wymierza mu najwyższą karę.