Pamięć i tożsamość - opracowanie

Geneza powstania książki

W 1993 roku w Castel GandolfoLetnia rezydencja papieży położona niedaleko Rzymu. doszło do spotkania Jana Pawła II z księdzem Józefem Tischnerem i Krzysztofem Michalskim. Ci dwaj filozofowie, założyciele wiedeńskiego Instytutu Nauk o Człowieku, przeprowadzili z papieżem cykl rozmów. Głównym tematem dyskusji była analiza dwóch zbrodniczych systemów kształtujących historię XX wieku – nazizmu i komunizmuZbrodnicza ideologia i system polityczny oparty na monopolu władzy, zniesieniu własności prywatnej i terrorze państwowym.. Spisane dialogi zainspirowały Ojca Świętego do stworzenia książki. Swoje refleksje nad przeszłością rozszerzył o zagadnienia ojczyzny, patriotyzmu, wolności i demokracji. Uznał je za fundamenty dla ludzkości wkraczającej w trzecie tysiąclecie.

Dzieło zachowało formę konwersacji. Taki zabieg nadał mu charakter swobodnej, przyjacielskiej wymiany myśli. Pytania otwierające każdy rozdział dodano na etapie ostatecznej redakcji. Książka ukazała się we Włoszech 23 lutego 2005 roku, zaledwie na kilka tygodni przed śmiercią papieża. Polskie wydanie trafiło do rąk czytelników 14 marca 2005 roku. Jest to ostatnia publikacja w dorobku Jana Pawła II.

Interpretacja tytułu

Zrozumienie tytułu ułatwiają zacytowane w książce słowa francuskiego filozofa Paula RicoeuraFrancuski filozof XX wieku, zajmujący się m.in. fenomenologią, hermeneutyką i problematyką pamięci.:

„Pamięć jest tą siłą, która tworzy tożsamość istnień ludzkich, zarówno na płaszczyźnie osobowej, jak i zbiorowej. Przez pamięć bowiem w psychice osoby tworzy się poniekąd i krystalizuje poczucie tożsamości”.

Papież rozpatruje pamięć i tożsamość na dwóch płaszczyznach: przynależności do narodu oraz wartości duchowych. Odkrycie własnego „ja” wymaga powrotu do źródeł i pamięci o minionych dziejach. Z tożsamością narodowąPoczucie więzi z danym narodem, opierające się na wspólnej historii, kulturze, języku i terytorium. nierozerwalnie wiążą się wolność, ojczyzna i patriotyzm. Z kolei tożsamość duchową buduje się poprzez żywą pamięć o miłosierdziu Boga. Nośnikiem tej pamięci jest Kościół. Celebracja EucharystiiW chrześcijaństwie sakrament dziękczynienia, upamiętniający ofiarę Jezusa Chrystusa na krzyżu. przypomina o zbawczej misji Chrystusa, pozwalając chrześcijaninowi odnaleźć swoje miejsce w świecie.

Zestawienie tych dwóch pojęć w tytule to wyraźny sygnał dla współczesnego człowieka. Książka jest skierowana do pokolenia, które pamięta zło XX wieku, oraz do młodych ludzi budujących nowy wiek. Autor zachęca do świadomego uczestnictwa w ewangelizacjiGłoszenie Dobrej Nowiny (Ewangelii) i nauczania chrześcijańskiego w celu pogłębienia wiary. jako drogi do pełnego samopoznania.

Główna problematyka

Osią filozoficznych rozważań jest człowiek poszukujący swoich korzeni u progu trzeciego tysiąclecia. Jan Paweł II analizuje koegzystencję dobra i zła w obliczu tragicznych wydarzeń minionego stulecia. Przeprowadza krytyczną ocenę nazizmuNiemiecka skrajnie prawicowa ideologia totalitarna, oparta na rasizmie, antysemityzmie i kulcie wodza. i komunizmu, traktując dzieje narodów w perspektywie historii zbawienia.

Papież diagnozuje współczesne zagrożenia. Wskazuje na gwałtowne przemiany kulturowe, które na nowo definiują ludzką wolność, często prowadząc do upadku moralności. Upadek komunizmu przyniósł narodom wolność, ale autor przypomina, że wymaga ona ogromnej odpowiedzialności. Uczy prawdziwego patriotyzmu, opartego na powrocie do chrześcijańskich korzeni. Choć refleksje wypływają z osobistych doświadczeń i historii Polski, przekaz dzieła ma wymiar uniwersalny.

Kluczowe pojęcia w myśli Jana Pawła II

Ojczyzna

To zasób dóbr otrzymanych po ojcach. Obejmuje terytorium, ale przede wszystkim wartości i treści kulturowe. Łączy w sobie pierwiastek materialny i duchowy. Ponieważ przekaz ten często dokonuje się za pośrednictwem matki, w kulturze funkcjonuje pojęcie „ojczyzny-matki”. Ewangelia nadaje temu słowu dodatkowy, wieczny wymiar – ojczyzna to także dziedzictwo Boga-Ojca przekazane przez Chrystusa. W wymiarze doczesnym stanowi wspólne dobro i obowiązek wszystkich obywateli.

Zło

Definiując zło, papież odwołuje się do myśli świętego AugustynaFilozof i teolog wczesnochrześcijański. Twierdził, że zło nie ma własnego bytu, jest jedynie brakiem dobra. i świętego Tomasza. Zło nie jest samodzielnym bytem, lecz brakiem dobra. Nigdy nie występuje w stanie czystym, ponieważ nie potrafi całkowicie zniszczyć dobra. Historia ludzkości potwierdza tę tezę – obie siły stale ze sobą koegzystują. Ostateczną miarą i granicą wyznaczoną złu przez Stwórcę jest odkupienie.

Wolność

To możliwość swobodnego korzystania z własnej woli. Jej właściwe użycie zależy od ludzkiego rozumienia dobra i zła. Dobre wybory budują jednostkę i jej otoczenie, złe – degradują je. Współcześnie pojęcie to traci swój wymiar etyczny, a ludzie często uciekają od moralnej odpowiedzialności za własne czyny. Prawdziwa wolność jest zadaniem zadanym przez Boga i realizuje się wyłącznie w prawdzie.

Patriotyzm

To wartość moralna, ściśle powiązana z czwartym przykazaniem DekaloguDziesięć przykazań Bożych, stanowiących fundament moralności w judaizmie i chrześcijaństwie.: „Czcij ojca swego i matkę swoją”. Oznacza głębokie umiłowanie wszystkiego, co ojczyste – historii, tradycji, języka, krajobrazu i dorobku wielkich rodaków. Największą próbą dla postawy patriotycznej jest moment zagrożenia ojczyzny.

Zamach na placu Świętego Piotra

Ostatnia rozmowa w książce dotyczy najtragiczniejszego wydarzenia pontyfikatu – zamachu na życie papieża.

13 maja 1981 roku, podczas audiencji generalnejCotygodniowe spotkanie papieża z wiernymi z całego świata, połączone z katechezą i błogosławieństwem. na placu Świętego Piotra, Jan Paweł II objeżdżał sektory w otwartym samochodzie. Dokładnie o godzinie 17:19 padły strzały. Papież osunął się w ramiona towarzyszących mu osób. Zamachowiec, Mehmet Ali Agca, oddał trzy strzały z odległości niespełna dwóch metrów. Zranił Ojca Świętego w brzuch, prawy łokieć i palec wskazujący lewej ręki.

Rannego natychmiast przewieziono do rzymskiej kliniki GemelliSzpital uniwersytecki w Rzymie, w którym tradycyjnie leczą się papieże.. W drodze pacjent stracił przytomność. Sześciogodzinna operacja uratowała mu życie, choć rozległe obrażenia wewnętrzne i duża utrata krwi stwarzały ogromne ryzyko powikłań. Zaledwie pięć dni po zamachu papież przemówił do wiernych przez Radio Watykańskie:

„Jestem szczególnie bliski dwóm osobom, zranionym wraz ze mną oraz modlę się za brata, który mnie zranił, a któremu szczerze przebaczyłem. Zjednoczony z Chrystusem, Kapłanem-Ofiarą, składam moje cierpienie w ofierze za Kościół i świat. Tobie, Maryjo, powtarzam: Totus Tuus ego sum”.

Leczenie zakończyło się w połowie sierpnia, jednak odniesione rany trwale pogorszyły zdrowie Jana Pawła II.

Włoskie organy ścigania natychmiast rozpoczęły śledztwo. Dwudziestoletni Turek składał sprzeczne zeznania. 22 lipca 1981 roku rzymski sąd skazał go na dożywocie. Dwa lata później papież odwiedził zamachowca w więziennej celi.

Kwestia mocodawców Agcy przez lata pozostawała niewyjaśniona. Złożone śledztwa ujawniły powiązania zamachowca z wywiadem bułgarskim, który działał na zlecenie sowieckiego KGBKomitet Bezpieczeństwa Państwowego – główny organ tajnej policji i wywiadu w Związku Radzieckim.. W spisek zaangażowane były służby wielu państw bloku wschodniego, w tym NRD i PRL. W 1995 roku włoski dziennik „Toscana Oggi” opublikował tajny rozkaz Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego z 1979 roku. Dokument nakazywał służbom:

„wykorzystanie wszelkich dostępnych możliwości, by zapobiec nowemu kierunkowi w polityce, zapoczątkowanemu przez polskiego papieża, a w razie konieczności – sięgnąć po środki wykraczające poza dezinformację i dyskredytację”.

Pod rozkazem podpisali się najwyżsi przywódcy ZSRR: Michaił Gorbaczow, Michaił Susłow, Andriej Kirylenko, Konstantin Czernienko, Konstantin Rusakow, Władimir Ponomariew, Iwan Kapitonow, Michaił Zimianin i Władimir Dołgich. Mimo mocnych poszlak, pełna prawda o zamachu pozostanie ukryta, dopóki nie zostaną odtajnione wszystkie moskiewskie archiwa zapisane cyrylicąPismo alfabetyczne używane do zapisu języków wschodniosłowiańskich, w tym języka rosyjskiego..