Słoń

Początki kariery Mrożka

Zanim Sławomir Mrożek wydał zbiór opowiadań „Słoń”, był znany głównie z rysunków satyrycznych. Publikował je regularnie w krakowskich gazetach.

W 1953 roku wydał swoje dwie pierwsze książki. Były to „Opowiadanie z Trzmielowej Góry” oraz „Półpancerze praktyczne”.

Znawcy literatury docenili te utwory. Książki nie odniosły jednak sukcesu wśród zwykłych czytelników i nie przyniosły autorowi rozgłosu.

Przełomowy rok 1957 i „Słoń”

Prawdziwy przełom nastąpił w 1957 roku. Wtedy ukazał się zbiór opowiadań „Słoń”, który rozpoczął wielką karierę literacką Mrożka.

Wydanie książki było możliwe dzięki historycznej odwilżyOdwilż (1956 r.) Złagodzenie cenzury i większa wolność słowa w Polsce po okresie surowych rządów komunistycznych.. Pisarze zyskali większą swobodę twórczą i mogli odejść od narzucanego przez władzę socrealizmu.

Po premierze „Słonia” Polacy zaczęli powszechnie używać powiedzenia „jak z Mrożka”. Określali tak sytuacje wyjątkowo absurdalne i pozbawione logicznego sensu.

Główny prześmiewca PRL-u

Sławomira Mrożka szybko okrzyknięto głównym prześmiewcą PRL-uPRL Polska Rzeczpospolita Ludowa – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989, w czasach rządów komunistycznych.. Sam autor miał jednak do swojego humoru spory dystans.

Po latach pisarz tak wspominał tamten czas i swoje podejście do żartów:

Wprawdzie śmiałem się na rozmaite sposoby, i głośno i cicho, i biologicznie i intelektualnie, niemniej jednak mój śmiech nie dochodził do samego środka. Należę do pokolenia, którego śmiech zawsze bywa zaprawiony ironią, goryczą, czy rozpaczą. Zwyczajny śmiech, śmiech dla śmiechu, pogodny i bez problemów, pocieszna gra słów – to wydaje się nam jakby nieco staroświeckie i budzi zazdrość.

Z tego cytatu wynika, że teksty Mrożka nie służyły tylko prostej rozrywce. Krył się za nimi smutek z powodu otaczającej go, szarej rzeczywistości.

Kolejne sukcesy literackie

Dwa lata później, w 1959 roku, do księgarń trafił kolejny zbiór opowiadań zatytułowany „Wesele w Atomicach”. Te utwory mocno ugruntowały pozycję Mrożka jako wybitnego satyryka.

Badaczka literatury Bernadetta Żynis tak opisuje tę książkę w pracy „Ilustrowane Dzieje Literatury”:

W 1959 r. ukazały się humoreski Wesele w Atomicach, gdzie pisarz sparodiował stereotyp walki starego, »ciemnoty«, »wiejskiego« z postępowym, naukowym, co zostało przedstawione w konwencji popularno-obiegowych frazesów, gazetowego stylu i parodii stylu »naukowego«.

Mrożek wyśmiał tam sztuczny język gazet i państwową propagandę. Pokazał, jak komicznie brzmi zderzenie wiejskiej tradycji z nowoczesną nauką.

Kolejnym ważnym krokiem w twórczości pisarza był zbiór zatytułowany po prostu „Opowiadania”. Ukazał się on w 1964 roku i zawierał między innymi znany utwór „Szuler”.