Siekierezada albo ziemia leśnych ludzi - opracowanie
Wydana w 1971 roku powieść Edwarda Stachury zyskała status tekstu kultowego dzięki uniwersalnej problematyce i kreacji bohatera uciekającego przed cywilizacją. Utwór łączy realistyczny obraz ciężkiej pracy drwali w Bieszczadach z poetyckimi refleksjami Janka Pradery nad sensem życia i miłością. Opracowanie omawia losy głównego bohatera, specyfikę narracji oraz historyczny kontekst popularności książki w czasach propagandy sukcesu.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 2 min
Ucieczka przed światem
Głównym bohaterem utworu jest trzydziestoletni poeta Janek Pradera. Ten realizujący motyw homo viator(łac. człowiek w drodze) Topos literacki przedstawiający życie ludzkie jako nieustanną wędrówkę, poszukiwanie sensu i celu. wędrowiec trafia do bieszczadzkiej wsi. Wynajmuje tam kąt u miejscowej kobiety, nazywanej przez wszystkich Babką Oleńką. Pradera szuka azylu. Odcina się od świata, którym gardzi – nie interesują go dobra materialne ani polityka.
Próbuje też uciec przed trudną miłością do kobiety, którą w swoich myślach określa mianem Gałązki Jabłoni. Uczucie to nie daje mu jednak spokoju. Bohater nieustannie toczy z ukochaną wewnętrzny dialog, analizując łączącą ich relację.
Ziemia leśnych ludzi
W bieszczadzkiej głuszy Pradera spotyka ludzi zupełnie innych niż ci, których znał z miasta. Miejscowi są otwarci, szczerzy i bezpośredni. Janek zatrudnia się przy ciężkim wyrębie lasu. Chce w ten sposób lepiej poznać surowe realia i samych mieszkańców. Po wyczerpującej pracy drwale spotykają się w gospodzie „Hoplanka” w miejscowości Hopla. Przy wódce toczą długie rozmowy o życiu, śmierci i codziennych zmaganiach.
Podczas jednej z zabaw w gospodzie Pradera poznaje Michała Kątnego. To człowiek o bardzo podobnym usposobieniu, który również przyjechał do pracy w lesie i zamieszkał u Babki Oleńki. Obaj bohaterowie świetnie się rozumieją. Krytycy literaccy zgodnie uznają, że zarówno Pradera, jak i Kątny to alter ego(łac. drugie ja) Fikcyjna postać, z którą autor utożsamia się pod względem poglądów, cech charakteru lub biografii. samego Edwarda Stachury.
Ostatecznie Pradera nie potrafi zagłuszyć tęsknoty za Gałązką Jabłoni. Pod koniec powieści porzuca bieszczadzką wieś i wyrusza w dalszą drogę, szukając miejsca, w którym odnajdzie spokój.
Styl i legenda Stachury
Powieść zawdzięcza swoją oryginalność specyficznej konstrukcji. Stachura płynnie przeplata realistyczne wątki fabularne z głębokimi, poetyckimi przemyśleniami głównego bohatera. Zwykła relacja z rąbania drewna potrafi w ułamku sekundy przejść w filozoficzny monolog.
Powieść Stachury wydano w 1971 roku, u progu dekady Edwarda Gierka. Oficjalna propaganda sukcesuZjawisko w PRL polegające na celowym wyolbrzymianiu osiągnięć gospodarczych państwa i ukrywaniu kryzysu. promowała materializm i wielkie budowy socjalizmu. Postawa Pradery, który wybierał biedę, wolność i fizyczną pracę w lesie, była dla ówczesnej młodzieży atrakcyjną alternatywą wobec zakłamania systemu.
Siekierezada szybko zyskała miano książki kultowej. Złożyły się na to dwa czynniki: legenda samego autora, żyjącego na marginesie społeczeństwa, oraz specyficzny moment historyczny. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych młodzi ludzie czytali tę powieść jako manifest wolności i ucieczkę od szarej rzeczywistości PRL-u.