Szkice węglem Henryka Sienkiewicza - kompozycja utworu
Kompozycja noweli Henryka Sienkiewicza opiera się na wyraźnym podziale na rozbudowaną ekspozycję, dramatyczną wędrówkę głównej bohaterki oraz tragiczny finał zwieńczony ironicznym epilogiem. Taka struktura służy bezlitosnej krytyce obojętności szlachty wobec losu chłopów oraz obnażeniu ciemnoty ówczesnej wsi. Autor wykorzystuje w utworze techniki reportażowe i felietonowe, aby wzmocnić oskarżycielski ton opowieści.
Autor: Katarzyna Paśnicka
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Ekspozycja i zarysowanie konfliktu
Utwór otwiera obszerna ekspozycja, w której Sienkiewicz precyzyjnie zarysowuje tło społeczne i mechanizmy władzy na prowincji. Na pierwszy plan wysuwa się pisarz gminnyUrzędnik na dawnej wsi, często jedyna piśmienna osoba w urzędzie, co dawało mu ogromną, niekontrolowaną władzę. Zołzikiewicz. Jego intrygi stają się bezpośrednią przyczyną tragedii rodziny Rzepów. Pisarz planuje wpisać Rzepę na listę poborową zamiast syna wójtaNajwyższy przedstawiciel władzy w gminie, w XIX wieku często wybierany spośród niepiśmiennych chłopów. Buraka.
Robi to z bardzo konkretnego powodu. Od dawna ma „apetycik” na żonę chłopa. Po zawiązaniu intrygi Zołzikiewicz znika z pola widzenia czytelnika na znaczną część opowieści, a ciężar akcji przenosi się na ofiary jego spisku.
Dramatyczna wędrówka Rzepowej
Główną oś fabularną noweli stanowi desperacka wędrówka Rzepowej. Kobieta szuka ratunku u wszystkich lokalnych autorytetów. Odwiedza kolejno sąd gminny, księdza, dwór i urzędników powiatowych. Wszędzie spotyka się z obojętnością, niezrozumieniem lub biurokratycznym chłodem.
Narrator wielokrotnie nazywa ją w tej części utworu Imogeną. To bezpośrednie nawiązanie do bohaterki dramatu Williama Szekspira Cymbeline. Szekspirowska Imogena stanowiła symbol idealnej, wiernej żony. Zestawienie prostej chłopki z postacią z wielkiej literatury potęguje tragizm jej walki o ocalenie męża.
Tragiczny finał i klamra kompozycyjna
Rozwiązaniem akcji jest ostateczna kapitulacja Rzepowej. Kobieta udaje się nocą do Zołzikiewicza, płacąc własnym ciałem za obietnicę uratowania męża. Finał uderza brutalnością. Rzepa, dowiadując się o zdradzie, w akcie zemsty morduje żonę. Chłop, uwięziony w swojej niewiedzy, nie potrafi pojąć, że uległość żony była aktem najwyższego poświęcenia.
Sienkiewicz celowo zamyka utwór Epilogiem, aby wzmocnić poczucie bezsensu całej tragedii. Czytelnik dowiaduje się z niego, że wpisanie Rzepy na listę poborową było prawnie niemożliwe. Zołzikiewicz nigdy nie miał realnej mocy, by wysłać go do wojska.
Epilog ukazuje dalsze, spokojne życie pisarza gminnego. Taka klamra kompozycyjna dobitnie podsumowuje główny problem utworu. Brak interwencji wykształconej szlachtyZiemiaństwo, które po uwłaszczeniu chłopów często izolowało się od problemów wsi, zamykając się w swoich dworach. w sprawy wsi pozwala na bezkarne szerzenie się okrucieństwa i wyzysku ze strony amoralnych urzędników.
Techniki reporterskie i ironia odautorska
Konstrukcja noweli zdradza silne wpływy wcześniejszej praktyki reporterskiej i felietonowej Sienkiewicza. Pisarz traktuje materiał fabularny niemal jak reportaż interwencyjny. Narrator często posługuje się gorzką, subtelną ironią. Zjawiska patologiczne i negatywne opisuje tonem pełnym fałszywego zachwytu.
Doskonale widać to w scenie spaceru panny Jadwigi z kuzynem Wiktorem. Sienkiewicz wplata tu formę mikronoweliKrótki, zamknięty epizod wpleciony w dłuższą formę narracyjną, posiadający własną, miniaturową dramaturgię., aby skontrastować poetycki świat dworu z brutalną rzeczywistością chłopów:
Wśród tych chałup, obok dzieci wiejskich, chłopów i całego prostackiego otoczenia wyglądali oboje jakby jakieś istoty z innej planety. Aż miło było pomyśleć, że nie istniał żaden związek między tą pyszną, rozwiniętą i poetyczną parą a prozaicznym, pełnym szarej rzeczywistości i na wpół zwierzęcym bytem wioski. Nie istniał żaden związek przynajmniej duchowy. Szli oto oboje obok siebie i rozmawiali o poezji, literaturze jako zwyczajnie dworny kawaler i dworna panna. Ci ludzie w parcianej odzieży, ci chłopi i te baby nie rozumieliby nawet ich słów i języka. Aż miło pomyśleć! Przyznajcież mi to, acaństwo dobrodziejstwo!
Ten odautorski komentarz obnaża przepaść społeczną i całkowitą izolację polskiego ziemiaństwaWarstwa społeczna posiadająca wielkie majątki ziemskie, wywodząca się z dawnej szlachty., co stanowi ideowy fundament całej kompozycji Szkiców węglem.