Szkice węglem - streszczenie krótkie i szczegółowe

Streszczenie w pigułce

Akcja toczy się we wsi Barania Głowa tuż po upadku powstania styczniowegoZbrojny zryw narodowy z lat 1863–1864 przeciwko Rosji, po którym nastąpiły surowe represje.. Pisarz gminny Zołzikiewicz i wójt Burak knują intrygę, by wysłać do wojska Wawrzona Rzepę zamiast syna wójta. Zołzikiewicz ma w tym podwójny interes, ponieważ pożąda pięknej żony drwala, Marysi Rzepowej. Wykorzystując pijaństwo i naiwność Rzepy, urzędnicy podstępem zmuszają go do podpisania zgody na zastępstwo. Gdy prawda wychodzi na jaw, przerażona Rzepowa próbuje szukać sprawiedliwości.

Kobieta błaga o pomoc sąd gminny, miejscowego księdza, a następnie dziedzica Skorabiewskiego. Wszędzie spotyka się z obojętnością, znieczulicą lub wygodną zasadą nieinterwencjiPostawa ziemiaństwa po uwłaszczeniu chłopów, polegająca na celowym niemieszaniu się w sprawy wsi.. Zdesperowana wyrusza pieszo do powiatu w Osłowicach, by prosić o łaskę samego naczelnika. Jej dramatyczna wyprawa kończy się fiaskiem, a wyczerpana kobieta wraca do wsi w trakcie potężnej burzy. Za namową karczmarza Szmula udaje się nocą do Zołzikiewicza, by odzyskać podpisany przez męża kontrakt. Pisarz bezlitośnie wykorzystuje sytuację i gwałci kobietę. Gdy Marysia wraca do domu i wyznaje mężowi prawdę, pijany i wściekły Rzepa odcina jej głowę siekierą. Następnie podpala dworskie zabudowania. Główny winowajca, Zołzikiewicz, uchodzi z życiem i zachowuje swoje stanowisko.

Streszczenie szczegółowe

Rozdział pierwszy, w którym zabieramy znajomość z bohaterami i zaczynamy się spodziewać, że coś więcej nastąpi

W kancelarii wójta we wsi Barania Głowa przebywają dwie osoby: niemłody wójt Franciszek Burak oraz młody pisarz gminnyUrzędnik prowadzący dokumentację gminy, często jedyna piśmienna osoba we władzach wiejskich., pan Zołzikiewicz. Pomieszczenie roi się od much, które bezczelnie siadają na urzędnikach, szczególnie upodobawszy sobie wypomadowaną głowę pisarza. Zołzikiewicz jest w podłym nastroju. Odmawia pomocy wójtowi w zredagowaniu urzędowego listu, twierdząc, że jego edukacja predysponuje go do wyższych celów, a kontakty z chłopstwem sprawiają, że tylko ordynarnieje. Marzy o posadzie podrewizoraNiższy urzędnik państwowy zajmujący się kontrolą finansową lub administracyjną..

Burak z trudem kończy pismo, łącząc wiejską gwarę z kościelnym patosem. Zołzikiewicz wyśmiewa ten twór i ostatecznie pisze list sam. Dokument dotyczy odesłania metrykUrzędowy odpis aktu urodzenia, niezbędny m.in. przy poborze do wojska. mieszkańców do Wrzęciądzy w związku ze zbliżającymi się spisami wojskowymiEwidencja mężczyzn podlegających obowiązkowej, wieloletniej służbie w carskiej armii.. Pisarz dostrzega w tym doskonałą okazję do pozbycia się ze wsi niewygodnych ludzi. Proponuje wójtowi, by na listę poborowych wpisać Wawrzona Rzepę zamiast syna Buraka. Dzięki temu wójt zaoszczędzi ogromną sumę na wykupieniu potomka z wojska. Prawdziwym motywem Zołzikiewicza jest jednak chęć zdobycia pięknej żony Rzepy.

W drodze powrotnej przez wieś pisarz ignoruje ukłony chłopów. Uważa się za człowieka wykształconego, a jego światopogląd ukształtowała lektura powieści brukowychTania, masowa literatura o niskich walorach artystycznych, pełna sensacji i romansów., takich jak Izabela Hiszpańska, czyli tajemnice dworu madryckiego. Przez te książki stał się zdeklarowanym ateistą wierzącym, że dusza to para i basta. Jego edukacja w Osłowicach zakończyła się na drugiej klasie z powodu wybuchu powstania. Zamiast walczyć, wolał uwodzić wiejskie dziewczęta. Po pewnym incydencie, zmuszony do ucieczki przez płot, został wychłostany. Wtedy uznał, że jego najcenniejszym atutem jest głowa, i został urzędnikiem.

Przechodząc obok chaty Rzepów, Zołzikiewicz zagaduje Marysię Rzepową, która tłucze konopie. Próbuje wymusić na niej pocałunek w zamian za informacje o urzędowych kłopotach jej męża. Kobieta stawia opór. Gdy pisarz próbuje ją pocałować siłą, oboje upadają. Z pomocą Rzepowej rusza jej pies, Kruczek, który dotkliwie gryzie napastnika w pośladki. Uciekający w podartych spodniach Zołzikiewicz zapomina o swoim ateizmie, wzywając Boga, i odgraża się, że Rzepa pójdzie w kamaszePotoczne określenie przymusowego wcielenia do wojska..

Rozdział drugi. Niektóre inne osoby i przykre widzenia

Wawrzon Rzepa wraca z pracy w lesie. To silny, pracowity drwal, który dobrze zarządza swoimi trzema morgami ziemi. Jego jedyną, ale poważną wadą jest skłonność do pijaństwa i wszczynania bójek. Żona z płaczem opowiada mu o groźbach pisarza, zatajając jednak próbę pocałunku w obawie przed gniewem męża. Rzepa początkowo bagatelizuje sprawę, wiedząc, że z racji wieku i rodziny nie podlega zaciągowiPrzymusowy pobór rekrutów do armii.. Marysia przypomina mu jednak, że w czasie powstania przewoził tajne papiery, o czym Zołzikiewicz wie. Drwal postanawia pójść do urzędnika z łapówką.

Tymczasem ranny Zołzikiewicz leży w swoim brudnym pokoju w czworakach. Próbuje uśmierzyć ból lekturą romansu, wyobrażając sobie, że jest rannym hiszpańskim rycerzem, a królowa pragnie opatrzyć jego rany. Niestety, umiejscowienie ugryzienia psuje tę romantyczną wizję. W półśnie widzi Rzepę z psem. Przerażony, że drwal przyszedł go dobić, natychmiast wyrzuca go za drzwi.

Rozdział trzeci. Rozmyślania i eureka!

Rana pisarza goi się powoli. Przymusowe leżenie w łóżku pozwala mu na chłodno przemyśleć sytuację. Uświadamia sobie, że samo wpisanie Rzepy na listę poborowych to za mało. Wyższe instancje mogłyby sprawdzić metryki, a sam drwal mógłby złożyć skargę. Zołzikiewicz boi się utraty posady, ale nie zamierza rezygnować z Rzepowej ani z zemsty. Przez kilka dni nie potrafi znaleźć rozwiązania. Olśnienie przychodzi dopiero, gdy stójkaStróż, policjant lub posłaniec w dawnej Rosji i zaborze rosyjskim. przywozi mu maść z apteki.

Rozdział czwarty, który by można zatytułować: Zwierz w sieci

Kilka dni później w miejscowej karczmie piją razem wójt Burak, ławnikCzłonek sądu gminnego, wybierany spośród mieszkańców wsi. Gomuła i Rzepa. Urzędnicy celowo upijają drwala, sami tylko udając, że piją. Gdy Rzepa jest już mocno zamroczony, wmawiają mu, że rząd rozdaje chłopom dworski las. Wystarczy tylko podpisać dokument i ogrodzić swój kawałek. Rzepa, jak każdy chłop, jest nieufny wobec papierów. Wtedy w karczmie zjawia się Zołzikiewicz z informacją, że rząd daje każdemu po pięćdziesiąt rubli na koszty ogrodzenia.

Skuszony pieniędzmi Rzepa składa podpis. Nie zauważa porozumiewawczych spojrzeń urzędników. Na świadka dobrowolnego podpisu wzywają karczmarza Szmula. Pisarz wręcza drwalowi pieniądze, po czym Rzepa wypija jeszcze trochę arakuMocny napój alkoholowy o smaku anyżowym. i zasypia na ławie. Rano budzi się z rublami w kieszeni. Szmul uświadamia mu, że właśnie podpisał zgodę na pójście do wojska za syna wójta. Przerażony drwal wraca do domu blady jak trup. Gdy wyznaje żonie prawdę, Marysia wpada w histerię. Jej rozpacz słychać w całej wsi.

Rozdział piąty, w którym poznajemy ciało prawodawcze Baraniej Głowy i głównych jego przywódców

Odbywaze się posiedzenie sądu gminnego. Szlachta bojkotuje zebrania, stosując wygodną zasadę nieinterwencji. Gdy panom zależy na załatwieniu sprawy, po prostu zapraszają Zołzikiewicza na obiad i wręczają mu łapówkę. Pisarz, wójt i Gomuła trzęsą całą radą. Pozostali ławnicy są bierni i bezradni. Jedynym szlachcicem próbującym uczestniczyć w obradach był pan Floss, ale zrażony niechęcią chłopów i brakiem poparcia zrezygnował.

Sąd rozwiązuje sprawy w sposób absurdalny. Odrzuca nakaz naprawy drogi, bo Zołzikiewicz (opłacony przez dziedzica) woli, by chłopi jeździli przez łąkę. Wójt i Gomuła zwalniają się z płacenia składek. W trakcie obrad do izby wpadają prosięta, brudząc spodnie pisarza. Sąd skazuje też parę kochanków na dobę w chlewiku za kłótnię. Wszyscy muszą płacić wysokie opłaty kancelaryjne, z których Zołzikiewicz połowę chowa do własnej kieszeni.

Na koniec przed sądem stają Rzepowie. Marysia ze łzami w oczach błaga o unieważnienie podpisu złożonego po pijanemu. Ławnicy zaczynają się wahać, ale do akcji wkracza Zołzikiewicz. Używając prawniczego żargonu i krzycząc Jesteście durnie!, udowadnia, że kontrakt jest wiążący. Chłopi radzą Rzepie, by wynajął parobka do pomocy żonie, z czego wszyscy się śmieją. Za groźby pod adresem żony sąd zamyka drwala na dwa dni w areszcie i nakłada grzywnę.

Rozdział szósty. Imogena

Plan Zołzikiewicza działa perfekcyjnie. Wójt oszczędza osiemset rubli, a pisarz zgarnia dwadzieścia pięć rubli prowizji, które natychmiast przeznacza na spłatę długów u krawca. Jego dbałość o strój wynika z faktu, że jest zakochany w pannie Jadwidze Skorabiewskiej z dworu. Rzepowa to dla niego jedynie przelotny kaprys. Pisarz marzy o awansie i romantycznych uniesieniach z dziedziczką, posuwając się nawet do potajemnego całowania jej suszących się spódnic.

Tymczasem Marysia Rzepowa szuka ratunku u księdza w Wrzeciądzy. Dociera na sumęGłówna, uroczysta msza święta odprawiana w niedziele i święta.. Z kazania pełnego odniesień do WolteraFrancuski filozof i pisarz epoki oświecenia, krytyk Kościoła., RousseauFrancuski filozof oświeceniowy, autor koncepcji umowy społecznej. i katarówŚredniowieczny ruch heretycki w południowej Francji. nie rozumie ani słowa, ale żarliwie się modli. Po mszy idzie do księdza Czyżyka. Duchowny wysłuchuje jej, ale jedyne, co ma do zaoferowania, to rada, by znosiła cierpienia jak biblijny HiobPostać biblijna, symbol niezawinionego cierpienia i niezachwianej wiary.. Twierdzi, że wojsko to dobra pokuta za pijaństwo Rzepy. Zrozpaczona kobieta wraca do domu z dławiącym uczuciem w gardle.

Rozdział siódmy. Imogena

Panna Jadwiga spaceruje po wsi ze swoim kuzynem Wiktorem. Młodzi arystokraci wyglądają jak istoty z innej planety na tle wiejskiej nędzy. Flirtują, rozmawiając o poezji i Adamie AsnykuPolski poeta i dramaturg epoki pozytywizmu, autor nastrojowych liryków.. Jadwiga z dumą podkreśla, że chłopi nie zrozumieliby nawet ich języka. Traktują wieś jedynie jako malownicze tło dla swoich romantycznych uniesień.

Przechodząc obok chaty Rzepów, zauważają smutną Marysię. Kobieta pada pannie do nóg, wierząc, że Bóg zesłał jej ratunek. Opowiada o swoim dramacie. Jadwiga jest wyraźnie zakłopotana tą sytuacją. Zbywa chłopkę stwierdzeniem, że dwór nie miesza się w sprawy gminy, i odsyła ją do swojego ojca. Wiktor szybko zmienia temat na literaturę, by zatrzeć nieprzyjemne wrażenie. Rzepowa postanawia udać się do dworu.

Rozdział VIII Imogena

Marysia z małym dzieckiem na ręku przychodzi do dworu. Państwo Skorabiewscy piją kawę na ganku w towarzystwie księży i rewizoraUrzędnik państwowy sprawujący kontrolę nad określoną gałęzią gospodarki lub administracji.. Towarzystwo doskonale się bawi. Dziedzic wychodzi do chłopki, ale zniecierpliwiony każe jej czekać, aż goście wyjadą. Rzepowa stoi przy ogrodzeniu przez wiele godzin. Słyszy śmiechy, muzykę i brzęk naczyń. Jest głodna i zmęczona, ale wierzy, że dobrzy państwo jej pomogą.

Dopiero po zmroku, gdy goście odjeżdżają, Skorabiewski wysłuchuje kobiety. Jego odpowiedź jest bezlitosna: odmawia pomocy, zasłaniając się zasadą nieinterwencji. Twierdzi, że chłopi mają swoją gminę i muszą radzić sobie sami. Nie zamierza psuć sobie relacji z naczelnikiemWyższy urzędnik carski zarządzający powiatem. w sprawach chłopskich. Rzepowa dziękuje mu i odchodzi z niczym.

Rozdział dziewiąty. Imogena

Po wyjściu z aresztu Rzepa idzie prosto do karczmy, a stamtąd, pijany, do dworu. Jest natarczywy, ale słyszy to samo co żona. Wściekły wraca do domu. Marysia postanawia wziąć sprawy w swoje ręce i wyrusza pieszo do oddalonych o trzy mile Osłowic, by błagać o pomoc naczelnika. Droga jest mordercza. Kobieta nie ma pieniędzy, by opłacić podwózkę u pachciarzaDzierżawca, często zajmujący się handlem lub prowadzeniem karczmy. Herszka. Przed miastem oddaje ostatniego czeskiegoPotoczna nazwa drobnej monety w zaborze rosyjskim (równowartość 10 groszy). chciwemu żebrakowi, wierząc, że to zapewni jej boską przychylność.

W urzędzie powiatowym Rzepowa gubi się w gąszczu korytarzy i drzwi z niezrozumiałymi napisami. Nikt nie zwraca na nią uwagi. W końcu udaje jej się spotkać naczelnika na korytarzu. Pada przed nim na kolana, ale z nerwów i wyczerpania nie potrafi złożyć sensownego zdania. Bełkocze tylko o Rzepie i Buraku. Naczelnik bierze ją za pijaną, wyśmiewa i odchodzi, odsyłając ją z powrotem do gminy.

Droga powrotna to prawdziwa droga przez mękę. Zbliża się potężna burza. Wyczerpana Marysia ucieka przed pijanym chłopem, który rzuca w nią kamieniem, rozbijając jej głowę. Kobieta traci przytomność pod przydrożnym krzyżem. Budzi ją przejeżdżający kabrioletLekki, dwukołowy pojazd konny. z panem Ościeszyńskim i guwernantkąDomowa nauczycielka i wychowawczyni dzieci w zamożnych domach.. Arystokrata kpi z niej, każąc jej "siadać na ziemi", po czym odjeżdża ze śmiechem. W lesie dopada ją nawałnica. Rzepowa, pewna śmierci, osłania dziecko własnym ciałem. W ostatniej chwili ratuje ją przejeżdżający wozem Herszek.

Rozdział dziesiąty. Zwycięstwo geniuszu

Marysia choruje przez dwa dni. Rzepa, zamiast docenić jej poświęcenie, robi jej awantury. Drwal idzie do spowiedzi, ale nie dostaje rozgrzeszenia. Zrozpaczony wraca do karczmy i odgraża się, że zaprzeda duszę diabłu. Wieś odwraca się od Rzepów, uważając ich za przeklętych.

Przed karczmą Marysia spotyka Szmula. Karczmarz uświadamia jej, że jedynym sposobem na ratunek jest zniszczenie kontraktu, który znajduje się u Zołzikiewicza. Sugeruje, że pisarz z pewnością ulegnie jej prośbom. Wieczorem zdesperowana Rzepowa puka do drzwi urzędnika. Zołzikiewicz, ubrany tylko w bieliznę, wita ją z udawaną czułością. Kobieta pyta o kontrakt. Pisarz całuje ją, a zrezygnowana Marysia szepcze: Dziej się wola boża!. Zołzikiewicz gasi świecę.

Rozdział jedenasty. Skończona niedola

W środku nocy Marysia wraca do chaty. Ku jej zaskoczeniu Rzepa nie śpi w karczmie, lecz czeka na nią. Kobieta pada mu do nóg i w dramatycznych słowach wyznaje prawdę:

Wawrzon! Wawrzon! dla ciebie to ja, dla ciebie! na sromotę się podałam. Oszukał mnie, a potem zwymyślał i wypędził. Wawrzon! ulitujże się choć ty nade mną: mój serdeczny! Wawrzon! Wawrzon!

Pijany i oszalały z wściekłości drwal nie ma litości. Wyciąga siekierę, każe żonie położyć głowę na skrzyni i brutalnie ją odrąbuje. Następnie, pałając żądzą zemsty, idzie podpalić dworskie zabudowania.

Epilog

Tragedia Rzepowej była całkowicie bezcelowa. Drwal i tak nie zostałby wzięty do wojska, ponieważ prawo go chroniło. Zołzikiewicz doskonale o tym wiedział, ale celowo przeciągał sprawę, by zmusić kobietę do uległości. Pisarz uchodzi z życiem z pożaru, nadal piastuje swój urząd, czyta kolejne brukowe powieści i marzy o awansie oraz romansie z panną Jadwigą.