Analiza porównawcza utworów Oda do młodości i Do młodych

Wiersz w pigułce

Adam Mickiewicz, Oda do młodości
Data powstania: 1820 r.
Epoka: romantyzm
Rodzaj literacki: liryka
Gatunek: odaGatunek liryczny wywodzący się z antyku, charakteryzujący się wzniosłym tonem i patetycznym stylem, opiewający wybitną postać lub wzniosłą ideę.
Budowa: wiersz stychiczny (bez podziału na regularne strofy), nieregularny układ rymów i różna długość wersów.

Adam Asnyk, Do młodych
Data pierwodruku: 1869 r.
Epoka: pozytywizm
Rodzaj literacki: liryka
Gatunek: wiersz programowy / liryka apelu
Budowa: 8 strof po 4 wersy, rymy krzyżowe (abab), regularny 13-zgłoskowiec.

Sytuacja liryczna

W obu utworach mamy do czynienia z liryką zwrotu do adresata, jednak pozycja osoby mówiącej jest zupełnie inna. W Odzie do młodości podmiot liryczny to przywódca, który utożsamia się ze swoimi rówieśnikami. Mówi w imieniu zbiorowości, używając formy „my” i wzywając do wspólnego działania (Razem, młodzi przyjaciele!...). Jest częścią rewolucyjnej siły, która ma zmienić świat.

W wierszu Do młodych podmiot liryczny dystansuje się od adresatów. Zwraca się do młodego pokolenia pozytywistów z pozycji starszego, doświadczonego obserwatora. Nie mówi „my”, lecz „wy”. Udziela rad, wskazuje kierunki rozwoju, ale sam pozostaje z boku, zawieszony między odchodzącym światem romantyzmu a nową, pozytywistyczną rzeczywistością.

Analiza i interpretacja

Zarówno utwór Mickiewicza, jak i Asnyka to manifesty pokolenioweTekst publicystyczny lub literacki wyrażający podstawowe idee, cele i wartości nowej generacji twórców.. Przepowiadają nadejście nowej epoki i określają sposób, w jaki młodzi ludzie mają realizować swoje cele. Różni je jednak stosunek do przeszłości i metoda działania.

Mickiewiczowska młodość ma wymiar duchowy i rewolucyjny. Autor Pana Tadeusza buduje radykalny kontrast między dwiema generacjami. Pokolenie „starych” (oświeceniowych racjonalistów) to świat martwy, ograniczony i egoistyczny. Podmiot liryczny z pogardą nazywa ich środowisko wodami trupimi, a typowego przedstawiciela tej epoki określa jako płaz w skorupie. Starość to dla Mickiewicza gnuśność i brak wyższych idei.

Dalej brył z posad świata!
Nowymi cię pchniemy tory (...)
Oto miłość ogniem zionie,
Wyjdzie z zamętu świat ducha:
Młodość go pocznie na swym łonie.

Młodzi mają zniszczyć stary porządek i zbudować świat od podstaw, opierając się na uczuciu, intuicji i irracjonalizmie. Mickiewicz odrzuca oświeceniowy racjonalizmPogląd filozoficzny zakładający, że głównym źródłem poznania świata jest rozum. i empiryzmDoktryna filozoficzna głosząca, że poznanie ludzkie opiera się wyłącznie na doświadczeniu zmysłowym., nakazując: Łam, czego rozum nie złamie, / Tam sięgaj, gdzie wzrok nie sięga. Przemiana ma charakter gwałtowny, niemal kosmiczny.

Asnyk proponuje zupełnie inną drogę. Jego wiersz to apel o ewolucję, a nie rewolucję. Młodzi pozytywiści mają szukać nowych rozwiązań i rozwijać naukę (Szukajcie prawdy jasnego płomienia! / Szukajcie nowych, nieodkrytych dróg...), ale nie wolno im niszczyć dorobku poprzedników. Asnyk nawołuje do szacunku dla przeszłości, co wyraża w słynnych słowach: Ale nie depczcie przeszłości ołtarzy, / Choć macie sami doskonalsze wznieść. Postęp według Asnyka to ciągłość historyczna, w której każda epoka dokłada swoją cegiełkę do rozwoju ludzkości.