Faust - cytaty
Zestawienie najważniejszych cytatów z dramatu Johanna Wolfganga von Goethego ukazuje filozoficzną głębię tego utworu. Wybrane fragmenty ilustrują kluczowe motywy dzieła, takie jak pakt z diabłem, ograniczenia nauki oraz nieustanne poszukiwanie sensu istnienia. Wypowiedzi głównych bohaterów pozwalają zrozumieć ich skomplikowaną naturę i stosunek do dobra, zła oraz ludzkiego poznania.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Mefistofeles – siła destrukcji i paradoksu
Mefistofeles w dramacie Goethego wymyka się tradycyjnym wyobrażeniom o szatanie. Nie jest wyłącznie uosobieniem zła, ale raczej cynicznym obserwatorem i nieodłącznym elementem porządku świata. Jego słowa demaskują paradoksalną naturę zła, które wbrew własnym intencjom ostatecznie przyczynia się do budowania dobra.
Jam częścią tej siły, która wiecznie zła pragnąc, wiecznie czyni dobro.
W tłumaczeniu Adama Pomorskiego ten sam fragment brzmi: „cząstka siły mała, co złego pragnąc zawsze dobro zdziała”. Diabeł określa siebie jako ducha negacjiPostawa odrzucająca i kwestionująca wszelkie wartości, sens istnienia oraz boski porządek świata., którego naturalnym środowiskiem jest zniszczenie i rozkład.
[...] Jestem tym duchem, który zawsze przeczy!
I bardzo słusznie, bo wszelkie istnienie
Zasługuje wyłącznie na zniszczenie.
Najlepiej żyłoby się w pustym świecie.
Więc to, co grzechem zwiecie,
Rozkładem, złem po prostu, dnem i dołem,
Moim właśnie jest żywiołem.
[...]
Ja jestem cząstką części, co wszystkim wpierw była,
Cząstką ciemności, co światło zrodziła.
Faust – rozczarowany mędrzec
Tytułowy bohater to człowiek uwięziony w pułapce własnego intelektu. Poświęcił życie nauce, zdobył wszystkie możliwe tytuły akademickie, a mimo to czuje wewnętrzną pustkę. Wiedza książkowa odcięła go od prawdziwego doświadczania świata.
I oto żyję w mroku, w cieniu,
w przeklętym, ponurym więzieniu,
gdzie przez szkieł barwnych zator wpada
jasność zamglona, brudna, blada.
Zwał ksiąg mnie więzi i dusi swym pyłem,
wśród stert papieru tyle lat przeżyłem,
wśród szkieł, przyrządów, instrumentów wiela,
z których każdy od życia grodzi i rozdziela.
Bohater z goryczą ocenia swoje dotychczasowe osiągnięcia pedagogiczne i naukowe. Wyraża pogardę dla środowiska akademickiego, w którym spędził lata.
- „Od lat dziesięciu za nos wodzę po krętej poszukiwań drodze swych uczniów głupkowatą sforę (...)”.
- „I cóż, żem jest mędrszy niż owe gaduły magistry, doktory, pismaki i klechy (...)”.
Motyw paktu z diabłem opiera się na średniowiecznej legendzie o doktorze Fauście. W wersji Goethego zakład ma specyficzny warunek – dusza bohatera trafi do piekła dopiero w momencie, gdy ten poczuje pełnię szczęścia i poprosi o zatrzymanie upływającego czasu.
Moment zawarcia paktu z Mefistofelesem to punkt zwrotny dramatu. Faust stawia jasne warunki – odda duszę tylko wtedy, gdy doświadczy chwili tak doskonałej, że zapragnie ją zatrzymać na zawsze.
Jeśli się kiedyś w gnuśnym śnie pogrążę,
To niech przepadnę w jednej chwili!
Jeśli mnie kłamstwem w wir rozkoszy wciągniesz,
Jeśli pochlebstwem zdołasz tak mnie zmylić,
Że zacznę się zachwycać sobą samym,
To dokąd zechcesz, za tobą podążę!
[...]
Jeżelibym zawołał kiedyś:
Trwaj, chwilo, jakeś jesteś piękna!
To spętaj mnie i porwij wtedy,
Niech nić mojego życia pęka
I niechaj śmierci biją dzwony!
Czas wtedy twojej służby minie.
Niech zegar stanie i wskazówki zwinie,
Żywot mój będzie zakończony!
Mimo licznych błędów i upadków, ostateczny los bohatera niesie nadzieję. Aktywność i nieustanne dążenie do celu stają się jego przepustką do zbawienia.
Ten, kto do celu w trudzie dąży, w nas ocalenie zyska.
Ograniczenia nauki i pragnienie wolności
Dla Fausta tradycyjna nauka okazuje się ślepą uliczką. Zamiast poszerzać horyzonty, tłumi naturalną energię i zamyka człowieka w schematach. Bohater pragnie wyjść poza empiryczne poznaniePogląd filozoficzny zakładający, że jedynym źródłem prawdziwej wiedzy jest doświadczenie zmysłowe. Faust uznaje to podejście za niewystarczające. i dotknąć istoty wszechświata.
- Nauka to „opium, które uśmierca siłę życiową”.
- „Skrzydeł! – niech wolna dusza uskrzydlona wzlata poprzez ziemię, przez życie – na granice świata…”.
- „Czego nie wiemy, potrzebne nam właśnie. A to, co wiemy, nie przyda się na nic...”.
Kondycja ludzka – prawo do błędu
Goethe w swoim dramacie kreśli niezwykle wyrozumiały obraz ludzkiej natury. Błądzenie nie jest tu traktowane jako grzech potępiający człowieka, lecz jako naturalny koszt aktywności i poszukiwania prawdy. Dopóki człowiek działa i dąży do wyższych celów, zachowuje swoją wewnętrzną szlachetność.
- „W dążeniach swoich musi błądzić człowiek”.
- „Człek szlachetny prawdziwie po omacku odnajdzie drogę swą szczęśliwie”.