Stanisław Grochowiak

Kariera Stanisława Grochowiaka rozwijała się błyskawicznie. Popularnością dorównywał takim twórcom jak Miron Białoszewski czy Zbigniew Herbert. Z czasem jednak początkowy sukces stał się jego przekleństwem. Popadł w chorobę alkoholową, która zrujnowała jego życie prywatne i odcisnęła wyraźne piętno na późniejszej twórczości.

Pod koniec swojego zaledwie czterdziestodwuletniego życia stał się artystą zapomnianym. Mimo to historia literatury zapamiętała go jako czołowego poetę okresu „odwilży” oraz mistrza polskiego turpizmuTurpizm Zabieg estetyczny polegający na wprowadzaniu do dzieła sztuki elementów brzydoty, kalectwa, rozkładu w celu wywołania szoku. i groteski.

Biografia Stanisława Grochowiaka

Stanisław Grochowiak urodził się 24 stycznia 1934 roku w Lesznie Wielkopolskim. Przez pierwsze dwadzieścia lat życia mieszkał i uczył się w rodzinnym mieście. Wyjątkiem był czas okupacji, który rodzina spędziła w Warszawie, oraz krótki epizod nieukończonych studiów polonistycznych w Poznaniu.

W 1953 roku poeta przeniósł się do Wrocławia, gdzie podjął pracę w „Tygodniku Katolickim”. Dwa lata później wrócił do Warszawy. Związał się z Instytutem Wydawniczym PAX, a następnie współredagował najważniejsze czasopisma literackie i kulturalne tamtych lat. Pracował w redakcjach „Za i Przeciw” (1957), „Współczesności” (1956–1960), „Nowej Kultury” (1961–1963), „Kultury” (1963–1970), „Poezji” (1972–1975) oraz „Miesięcznika Literackiego” (od 1975 do śmierci).

Jego głośny debiut literacki w 1956 roku sprawił, że z miejsca zaliczono go do pokolenia „Współczesności”Pokolenie „Współczesności” Grupa polskich pisarzy debiutujących około 1956 roku, odrzucających socrealizm na rzecz nowatorstwa formy i swobody twórczej.. Pierwszy tomik poezji, Ballada rycerska, krytyka uznała za jedno z najważniejszych wydarzeń literackich czasu „odwilży”. Znalazły się w nim utwory do dziś uważane za arcydzieła Grochowiaka: Święty Szymon Słupnik, Don Kiszot czy Verlaine. Zbiór ujawnił charakterystyczne cechy jego stylu – inspirację kulturą francuską, barokiem i średniowieczem, a także pierwsze elementy turpistyczne.

W tym samym roku ukazała się pierwsza powieść artysty – Plebania z magnoliami, wpisująca się w nurt powieści produkcyjnejPowieść produkcyjna Gatunek typowy dla socrealizmu, w którym fabuła skupia się na pracy fizycznej, budowie zakładów i walce klasowej.. Grochowiak zrezygnował jednak z pisania prozy w 1965 roku. Po ukończeniu trzydziestu lat skupił się wyłącznie na poezji i dramatach.

Kolejne tomy wierszy – Menuet z pogrzebaczem (1958), Rozbieranie do snu (1959) i Agresty (1963) – wyznaczają okres fascynacji turpizmem i groteskąGroteska Kategoria estetyczna łącząca sprzeczności: komizm z tragizmem, piękno z brzydotą, fantastykę z realizmem.. Z kolei zbiory Kanon (1965) i Nie było lata (1969) stanowią wyraźny zwrot w stronę klasyczności.

Ostatni etap twórczości to tomy: Polowanie na cietrzewie (1972), Bilard (1975) i wydane pośmiertnie Haiku Images (1978). Krytyka przyjęła je chłodno. Na spadek formy artystycznej wpłynęły problemy materialne poety oraz pogłębiająca się choroba alkoholowa. Grochowiak zmarł 2 września 1976 roku w Warszawie w wyniku powikłań związanych z nałogiem.

Charakterystyka twórczości

Grochowiak – narąbał całych ćwierci baroku, połci, dekadencji, kawałów ekspresjonizmu, doprawił je Norwidem, Libertem, Gałczyńskim, Bóg wie czym jeszcze, wszystko to wrzucił do kotła, zagotował, odcedził i ciepłe jeszcze sprasował w gęste, treściwe wiersze.

Tak o stylu poetyckim Grochowiaka pisał wybitny krytyk literacki Jan Błoński w pracy Odmarsz. Poeta uważał się za poszukiwacza nowych form wyrazu. Zwrócił się w stronę turpizmu – nurtu epatującego brzydotą, co widać najwyraźniej w tomach Menuet z pogrzebaczem, Rozbieranie do snu oraz Agresty.

Grochowiak budował groteskę poprzez śmiałe zderzanie sfery sacrumSacrum Sfera świętości, boskości, tego co wzniosłe i nietykalne. z profanumProfanum Sfera świecka, codzienna, zwykła, pozbawiona pierwiastka boskiego.. W jego wierszach zwykłe przedmioty codziennego użytku stawały się wyznacznikiem najwyższego piękna. Tę specyficzną afirmację szarej rzeczywistości zaczęto z czasem nazywać mizerabilizmemMizerabilizm Tendencja w sztuce do ukazywania nędzy, cierpienia i szarej, brutalnej codzienności ludzkiego życia..

Okres klasyczny przyniósł zmianę formy i tematyki. Poeta skupił się na pisaniu łagodnych sonetówSonet Kunsztowna forma poetycka złożona z 14 wersów podzielonych na dwie strofy opisowe i dwie refleksyjne., poruszających tematykę miłosną, zagadnienia starości, codzienności i akceptacji losu. Niezależnie od etapu twórczości, wiersze Grochowiaka wyróżniały się niezwykłą wrażliwością na kolorystykę. Barwy nadawały utworom dodatkowe znaczenia symboliczne.

Twórczość Stanisława Grochowiaka

Tomy poezji:

• 1956 – Ballada Rycerska
• 1958 – Menuet z pogrzebaczem
• 1959 – Rozbieranie do snu
• 1963 – Agresty
• 1965 – Kanon
• 1969 – Nie było lata
• 1972 – Polowanie na cietrzewie
• 1974 – Totentanz in Polen (poemat)
• 1974 – Allende (poemat)
• 1975 – Bilard
• 1978 – Haiku Images
• 1996 – Wiersze nieznane i rozproszone

Powieści:

• 1956 – Plebania z magnoliami
• 1958 – Lamentnice
• 1963 – Trismus
• 1965 – Karabiny

Dramaty:

• 1961 – Szachy
• 1962 – Partia na instrument drewniany
• 1963 – Hrabina Sowa Bosonoga-Cejlońska, czyli mumia w Badewanie
• 1963 – Król IV. Obrazy historyczne
• 1964 – Chłopcy
• 1966 – Rzecz na głosy
• 1967 – Księżyc
• 1974 – Okapi
• 1976 – Lęki poranne

Fraszka – analiza i interpretacja

Wiersz Fraszka pochodzi z tomiku Nie było lata (1969). W tym okresie Grochowiak porzucił turpizm na rzecz poezji klasycznej, co zaowocowało zwrotem ku tematyce miłosnej. Trudno jednak nazwać Fraszkę typowym erotykiem. Podmiot liryczny nie dowierza w siłę własnego uczucia i udowadnia, że miłości nie da się pojąć rozumem.

Mężczyzna zwierza się ze swoich rozterek. Z treści wynika, że rozstał się z ukochaną, ale tęsknota zmusza go do powrotu. Wiersz wielokrotnie podkreśla urodę kobiety – podmiot nazywa ją Piękną lub Ulotną. O intymnym charakterze ich dawnej relacji świadczy refren: A jedynie twe włosy kłaść na prześcieradle.

Sceneria spotkania jest nietypowa. Podmiot liryczny wzywa kobietę na ponure cmentarzysko. Czeka na nią w otoczeniu otwartego grobu i zardzewiałych szpadli. To makabryczne miejsce obydwoje najwyraźniej doskonale znają.

We Fraszce widać dwie wielkie literackie inspiracje Grochowiaka. Pierwszą jest poezja średniowieczna. Poeta parafrazuje słowa francuskiego twórcy François VillonaFrançois Villon Średniowieczny poeta francuski, znany z buntu, awanturniczego życia i wierszy o przemijaniu. z utworu Ballada o paniach minionego czasu: Niegdysiejszym, ach, śniegom – nad wodą obłokom. Drugą fascynacją jest twórczość Cypriana Kamila NorwidaCyprian Kamil Norwid Polski wybitny poeta romantyczny, myśliciel, twórca trudnej, intelektualnej poezji.. Sam tytuł odsyła do utworu wieszcza, a wers A to będzie, jak gdybyś dał właściwe słowo stanowi bezpośrednią parafrazę norwidowskich Ogólników.

Utwór zbudowano na serii pytań retorycznych. Mają one uzmysłowić odbiorcy starą prawdę: miłość i rozum nie idą w parze. Wiersz ma regularną, klasyczną budowę. Składa się z trzech strof, z których każda liczy po cztery trzynastozgłoskowe wersy. Grochowiak zastosował rymy krzyżowe (ABAB), co dodatkowo podkreśla rygorystyczną formę utworu.