Nuż w bżuhu. 2 jednodńuwka fururystuw - opracowanie
Wydana w 1921 roku jednodniówka „Nuż w bżuhu” to jeden z najbardziej radykalnych manifestów polskiej awangardy. Publikacja zszokowała opinię publiczną zapisem fonetycznym, odrzuceniem tradycyjnej ortografii oraz prowokacyjną tematyką wierszy. Tekst ukazuje bezkompromisowe podejście futurystów do sztuki, religii i norm społecznych, co ostatecznie doprowadziło do konfiskaty nakładu przez cenzurę.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 4 min
Geneza i forma manifestu
Druga jednodniówkaNiewielkie wydawnictwo okolicznościowe, zazwyczaj w formie ulotki, plakatu lub kilkustronicowej gazety, wydawane jednorazowo w celu nagłośnienia konkretnej idei. polskich futurystów ukazała się 13 listopada 1921 roku w Krakowie. Twórcy wydali ją w formie wielkiego plakatu. Uznali tradycyjną książkę i prasę za martwe przeżytki. Chcieli docierać do tłumów na ulicach, a nie do wąskiego grona koneserów w salonach. Na treść złożyły się teksty Tytusa Czyżewskiego(1880-1945) - malarz, poeta, krytyk sztuki, jeden z głównych teoretyków polskiego formizmu i futuryzmu., Stanisława Młodożeńca, Anatola Sterna oraz Brunona Jasieńskiego.
Cały manifest zapisano fonetycznie, ignorując zasady polskiej ortografii. Jasieński uważał tradycyjną pisownię za sztuczny, krępujący wymysł. Słowo mówione miało dla niego znacznie większą siłę rażenia. Zapis fonetyczny maksymalnie zbliżał tekst do żywej, potocznej mowy.
30.000 egzemplaży mańifestu futurystuw - rozhwytano po całej polsce w ćągu 14 dńi. dźgnęte nożem w bżuh ospałe bydlę sztuki polskiej zaczęło ryczeć. pszez otwur żygnęła lawa futuryzmu. obywatele, pomużće nam zedżeć z was wasze znoszone od codziennego użytku skury. dosyć włuczeńa za sobą partyjnyh haseł w rodzaj: „bug i ojczyzna”. czerwony sztandar oddawna już stał śę w polsce czerwoną hustką do nosa. demokraci wywieśće sztandary ze słowami naszych szwajcarskih przyjaćuł: Hcemy szczeć WE WSZYSTKICH KOLORACH!
Bunt przeciwko Bogu
Wśród tekstów Jasieńskiego znalazły się wiersze takie jak Mięso kobiet, Psalm powojenny oraz Foot-ball wszystkich świętych. Ten ostatni utwór to rozpaczliwe wołanie świętego Franciszka do Boga. Podmiot liryczny domaga się wpuszczenia wszystkich ludzi do raju. Ziemia stała się miejscem nie do zniesienia.
Jasieński kreuje wizję na wskroś katastroficznąPostawa w literaturze wyrażająca przekonanie o nieuchronnej zagładzie współczesnej cywilizacji, kultury i systemu wartości.. Miasto tonie we krwi, ziemia drży, z nieba spadają gwiazdy. Największe przerażenie budzi jednak nadciągająca noc. Święty Franciszek staje się rzecznikiem udręczonej ludzkości i żąda od Stwórcy natychmiastowej interwencji.
puść nas! puść nas! dosyć już czekam!
otwórz wszystkim nieznane dróżki!
daj nam także do dzbanka z mlekiem
z chmur łyżeczką zbierać kożuszki
Bóg pozostaje głuchy na te błagania. Brama raju jest zamknięta. Zdesperowany święty proponuje odrzucenie kultu ofiary na rzecz radosnego tańca. Ostatecznie buntuje się przeciwko obojętności niebios.
długo byłeś ze swoich sług rad
płacz nad nami świętymi w złości
o twe racje któreś nam ukradł,
z aniołami rzucamy kości!
Dla futurystów nie istniały żadne świętości. Szokowanie odbiorcy było ich podstawową strategią artystyczną. Jasieński celowo uderzył w fundamenty religii. Prowokował mieszczańską publiczność wizją buntu przeciwko Stwórcy.
Polski futuryzm czerpał inspiracje z włoskiej awangardy, której przewodził Filippo Tommaso Marinetti. Rodzimi twórcy odrzucali jednak włoską fascynację wojną i militaryzmem. Skupiali się na buncie przeciwko tradycji, uwielbieniu dla nowoczesności, maszyn i tłumu, a także na radykalnych eksperymentach językowych.
Makabreska i skandal
Jeszcze silniejsze emocje wzbudził wiersz Mięso kobiet. Podmiotem lirycznym jest tu kanibalCzęsto wykorzystywany jako motyw szokujący, mający na celu przełamanie najsilniejszego tabu kulturowego i wywołanie skrajnego obrzydzenia u odbiorcy. gustujący w ludzkim ciele. W wykreowanym świecie nie jest to zbrodnia, lecz zwykła codzienność. Kobiece mięso można kupić w miejskiej rzeźni, tuż obok innych produktów.
Pszehodząc pszypadkowo pszez ćeńisty pasaż,
mimo palm kiwającyh śę jak senny palec
zobaczyłem kobietę, kturą rąbał masaż
i układał na ladźe kawał po kawale
Utwór łączy w sobie makabreskę z czarnym humorem. Jasieński bawi się konwencją, celowo przerysowując brutalne obrazy. Reakcja opinii publicznej była jednak pozbawiona jakiegokolwiek dystansu. Prasa przypuściła na futurystów zmasowany atak.
„Gazeta Wieczorna” okrzyknęła Jasieńskiego fanatykiem ludożerstwa, a jego kolegów nazwała apostołami zboczeń. „Rzeczpospolita” potępiła manifest jako brutalny zamach na polską pisownię. Z kolei „Dziennik” oskarżył autorów o sympatyzowanie z bolszewikamiRadykalny odłam rosyjskiej socjaldemokracji, który w 1917 roku przejął władzę w Rosji. W II RP oskarżenie o bolszewizm było najcięższym zarzutem politycznym. i próbę wywołania rewolucji na ziemiach polskich. Medialna nagonka przyniosła szybki skutek. 14 grudnia 1921 roku cenzura państwowa skonfiskowała cały nakład jednodniówki.