Konrad Wallenrod - streszczenie krótkie i szczegółowe

Streszczenie w pigułce

Akcja toczy się w XIV wieku, głównie na zamku w Malborku. Głównym bohaterem jest Konrad Wallenrod, tajemniczy rycerz, który zyskuje sławę i zostaje wybrany na Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego. W rzeczywistości to Litwin, Walter Alf, porwany w dzieciństwie przez Krzyżaków. Wychował go stary wajdelotaWędrowny litewski pieśniarz, kapłan i strażnik narodowej tradycji. Halban, zaszczepiając w nim miłość do utraconej ojczyzny. Walter uciekł na Litwę, gdzie poślubił księżniczkę Aldonę, jednak rosnące zagrożenie ze strony Zakonu zmusiło go do porzucenia własnego szczęścia.

Przyjął tożsamość zmarłego hrabiego Wallenroda, by zniszczyć wroga od środka. Jako Wielki Mistrz celowo opóźnia działania zbrojne i potajemnie spotyka się z Pustelnicą – zamurowaną w wieży Aldoną. Podczas wielkiej uczty Halban w przebraniu wajdeloty śpiewa pieśń o losach Waltera, co prowokuje Konrada do wyznania swoich mrocznych intencji w balladzie o Almanzorze. Kiedy wreszcie wybucha wojna z Litwą, Wallenrod celowo prowadzi wojska krzyżackie do katastrofalnej klęski. Tajny sąd Zakonu odkrywa jego zdradę i wydaje na niego wyrok śmierci. Konrad żegna się z Aldoną i wypija truciznę, unikając egzekucji. Na wieść o jego śmierci, serce Pustelnicy pęka z żalu.

Streszczenie szczegółowe

Przedmowa

Adam Mickiewicz rozpoczyna utwór od zarysowania tła historycznego. Wyjaśnia skomplikowane relacje między Litwą a Zakonem Krzyżackim. Litwa, zamieszkana przez rdzennych Litwinów, PrusówBałtyjskie plemiona pogańskie podbite i zasymilowane przez Zakon Krzyżacki. oraz LettówDawna nazwa plemion łotewskich, spokrewnionych z Litwinami., przez długi czas pozostawała nieznana Europie. Dopiero ciągłe najazdy zmusiły ten pogański kraj do militarnej mobilizacji. Z czasem Litwa urosła w siłę, stając się potęgą za panowania OlgierdaWielki książę litewski, ojciec Władysława Jagiełły. i WitoldaWielki książę litewski, stryjeczny brat Jagiełły, wybitny wódz i polityk..

Gwałtowny rozwój terytorialny sprawił jednak, że państwo nie zdołało spoić swoich różnorodnych części. Zbliżenie z Polską doprowadziło do dominacji kulturowej sąsiada. JagiellonowieDynastia królewska panująca w Polsce i na Litwie, wywodząca się od Władysława Jagiełły. i ich wasaleW średniowieczu osoba wolna oddająca się pod opiekę seniora w zamian za lenno. polonizowali się, a na RuśHistoryczne terytorium wschodniosłowiańskie, z którym Litwa miała silne związki kulturowe. przenikały wpływy wschodnie. Język litewski przetrwał jedynie wśród najniższych warstw społecznych. Poeta zaznacza, że dystans czasowy pozwala mu spojrzeć na te wydarzenia obiektywnie. Przywołuje słowa SchilleraNiemiecki poeta i dramaturg epoki romantyzmu i klasycyzmu weimarskiego.:

Co ma ożyć w pieśni, zaginąć powinno w rzeczywistości.motyw poezji

Wstęp

Poetycki opis rzeki NiemnaRzeka przepływająca m.in. przez Litwę, w utworze symboliczna granica między światem pogańskim a krzyżackim. ukazuje ją jako symboliczną granicę dwóch wrogich światów. Z jednej strony rozciąga się dzika, leśna Litwa, broniona przez młodzieńców w zwierzęcych skórach. Z drugiej strony stoi nieruchomy, zakuty w zbroję niemiecki rycerz z różańcem i strzelbą. Rzeka dzieli ludzi, którzy żyją we wzajemnej nienawiści.motyw nienawiści Tylko przyroda ignoruje ten konflikt – gałązka chmielu swobodnie przerasta na drugi brzeg, a słowiki z obu stron prowadzą śpiewne dialogi. Podmiot liryczny zapowiada, że wkrótce wojna zniszczy ten krajobraz, a serca dwojga kochanków z wrogich narodów połączą się już tylko w pieśni wajdeloty.

Część I - Obiór

W Malborku trwają uroczystości. Biją dzwony, słychać huk armat. Krzyżaccy komturowieZwierzchnik domu zakonnego u Krzyżaków, pełniący władzę wojskową i administracyjną. zbierają się w kapituleZgromadzenie zakonników decydujące o najważniejszych sprawach, m.in. wyborze mistrza., by wybrać nowego Wielkiego Mistrza. Zwycięzca otrzyma insygniamiPrzedmioty będące symbolami władzy, np. miecz, krzyż, korona. władzy: wielki krzyż i miecz. Najpoważniejszym kandydatem jest Konrad Wallenrod – cudzoziemiec okryty wojenną sławą.

Konrad to postać tajemnicza. Słynie z męstwa, ale też z chrześcijańskich cnót: ubóstwa i skromności. Stroni od dworskich rozrywek. Mimo młodego wieku ma siwe włosy, a jego twarz zdradza głębokie cierpienie. Słowa takie jak ojczyzna, powinność czy kochanka wywołują w nim gwałtowne emocje. Jego jedynym powiernikiem jest stary mnich Halban.

Jedyną słabością Wallenroda jest skłonność do alkoholu. Pod wpływem wina zrzuca maskę chłodu. Śpiewa w obcym języku melancholijne pieśni, wybucha gniewem, grozi niewidzialnym wrogom. Tylko chłodny wzrok Halbana potrafi go wtedy uspokoić, niczym wzrok dozorcy poskramiającego lwy.

Część II

Po błagalnym hymnie do Ducha Świętego rycerze udają się na spoczynek. Nocą ArcykomturJeden z najwyższych dostojników w Zakonie Krzyżackim, zastępca wielkiego mistrza. spaceruje z Halbanem wokół jeziora. Z pobliskiej wieży dobiega głos pustelnicyOsoba, która z powodów religijnych wycofała się z życia społecznego, by żyć w izolacji.. Kobieta zamknęła się w niej dziesięć lat wcześniej i nikt nigdy nie widział jej twarzy. Rycerze słyszą wyraźne proroctwo:

Tyś Konrad, przebóg! Spełnione wyroki, Ty masz być mistrzem, abyś ich zabijał.

Halban natychmiast interpretuje te słowa jako znak z niebios. Rycerze, przekonani o boskiej woli, odchodzą w triumfie. Gdy zostają sami, Halban patrzy na wieżę z pogardą i nuci pieśń o rzece WilijiRzeka na Litwie, prawy dopływ Niemna., która łączy się z Niemnem. Rzeka odnajduje oblubieńca, ale litewska dziewczyna z pieśni utonie w fali zapomnienia, płacząc samotnie w wieży.

Część III

Mija rok od wyboru Konrada na Wielkiego Mistrza. Rycerze, którzy liczyli na szybkie zwycięstwa nad Litwą, są głęboko rozczarowani. Wallenrod nie kwapi się do wojny. Zamiast tego zmusza braci do surowego przestrzegania ślubów zakonnych, postów i modlitw. Surowo karze wszelkie wykroczenia.

Sytuacja polityczna jest napięta. Litwini nocami łupią krzyżackie wsie. Do Malborka przybywa litewski książę Witold, skłócony z JagiełłąWielki książę litewski i król Polski, założyciel dynastii Jagiellonów., szukając wsparcia Zakonu. To idealny moment na atak, ale Konrad wciąż zwleka. Bracia zauważają, że Mistrz wymyka się nocami pod wieżę pustelnicy.

Z wieży płynie pieśń. Pustelnica wspomina swoje dawne, beztroskie życie na Litwie, zanim poznała pięknego młodzieńca. To on opowiedział jej o chrześcijańskim Bogu i pokazał inne szczęście. Okazuje się, że jej kochankiem był krzyżacki rycerz. Kobieta nie żałuje miłości, choć przyniosła jej tylko łzy.

Śpiew budzi Konrada. Wywiązuje się intymna rozmowa. Konrad prosi, by kochanka go przeklinała, bo to on zniszczył jej życie. Pustelnica jednak nie żałuje spędzonych razem chwil. Konrad wyznaje, że poświęcił ich miłość dla krwawego przedsięwzięcia.motyw poświęcenia Teraz, gdy zbliża się czas zemsty, obecność ukochanej osłabia jego determinację. Halban nieustannie przypomina mu o obowiązku, ale Konrad odwleka wojnę, by przedłużyć czas nocnych spotkań. Nad ranem Mistrz znika jak duch na dźwięk porannego dzwonu.

Część IV - Uczta

W dzień Świętego JerzegoChrześcijański męczennik, patron rycerzy, żołnierzy i wielu zakonów rycerskich. Konrad wyprawia wielką ucztę. Wśród gości są hetmanamiHistoryczny tytuł dowódcy wojskowego. i książę Witold. Konrad jest znudzony. Odpędza trubadurówŚredniowieczny poeta i muzyk dworski, tworzący głównie pieśni miłosne. śpiewających o miłości i pobożności. Żąda pieśni dzikiej i twardej, pasującej do ponurego życia zakonnika.

Jego żądanie spełnia stary wajdelota, siedzący dotąd między giermkamiPomocnik rycerza, noszący jego broń i uczący się rzemiosła wojennego. i paziamiChłopiec ze szlacheckiego rodu służący na dworze, uczący się manier i służby.. Starzec śpiewa o tęsknocie za Litwą i potępia zdrajców ojczyzny. Słowa te uderzają w Witolda, który wybucha płaczem. Niemcy chcą wyrzucić żebraka, ale Konrad staje w jego obronie.

Wajdelota intonuje pieśń. Zaczyna od ludowych wierzeń o morowej dziewicyZjawa z ludowych wierzeń, której pojawienie się zwiastowało nadejście zarazy., zwiastującej śmierć. Twierdzi jednak, że gorszym zagrożeniem dla Litwy jest Zakon Krzyżacki. Następnie wygłasza potężną apologię poezji narodowej. Pieśń to arką przymierzaW Biblii skrzynia z tablicami Dekalogu; tu: symbol przetrwania i świętości tradycji narodowej. między dawnymi a nowymi laty. Stoi na straży narodowych pamiątek, przechowując tożsamość i tradycję, których nie zniszczy ogień ani kradzież.

Powieść Wajdeloty

Starzec przechodzi do prostej gawędy. Opowiada o rycerzach wracających do KownaMiasto na Litwie, u zbiegu rzek Niemna i Wilii. ze zwycięskiej wyprawy. Wiozą łupy z cerkwiŚwiątynia w kościołach wschodnich (prawosławnym i greckokatolickim). i niemieckich jeńców. Dwóch z nich to uciekinierzy z Zakonu, którzy przyłączyli się do Litwinów. Młodszy z nich staje przed księciem KiejstutemWielki książę litewski, ojciec Witolda, brat Olgierda. i opowiada swoją historię.

Jako dziecko został porwany przez Niemców podczas pożaru rodzinnego domu. Nadano mu imię Walter Alf. Wychowywał go sam wielki mistrz WinrychaHistoryczny wielki mistrz zakonu krzyżackiego w XIV wieku.. Walter wolał jednak spędzać czas ze starym litewskim tłumaczem – wajdelotą. To on podsycał w chłopcu miłość do ojczyzny i nienawiść do Zakonu. Uczył go, że jedyną bronią niewolnika jest podstęp.symbol podstępu Walter uciekł na Litwę przy pierwszej nadarzającej się bitwie.

Opowieści Waltera z zapartym tchem słuchała córka Kiejstuta, Aldona. Gdy pracowała przy krosnachMaszyna lub urządzenie ręczne do tkania materiałów., Walter opowiadał jej o chrześcijańskim Bogu i świecie. Młodzi zakochali się w sobie i wzięli ślub. Szczęście nie trwało jednak długo. Litwa wykrwawiała się w starciach z potęgą Zakonu. Po przegranej bitwie pod RudawąHistoryczna bitwa z 1370 roku między wojskami krzyżackimi a litewskimi. Walter zrozumiał, że otwarta walka nie ma sensu.

Zdecydował się na dramatyczny krok. Oznajmił Aldonie, że musi ją opuścić, by ratować ojczyznę haniebnym, ale skutecznym sposobem. Odprowadził żonę do klasztoru, a sam z wajdelotą wyruszył w nieznane. Starzec kończy opowieść groźbą: biada Walterowi, jeśli nie spełnił swojej przysięgi.

Ballada Alpuhara

Goście domagają się końca historii. Konrad, dotąd milczący i pijący wino, zrywa się w furii. Wyrywa wajdelocie lutnięDawny instrument strunowy szarpany, atrybut poetów i śpiewaków. i sam śpiewa balladęGatunek synkretyczny łączący cechy epiki, liryki i dramatu, często o tematyce fantastycznej lub historycznej., której nauczyli go MaurowieMuzułmańscy mieszkańcy Półwyspu Iberyjskiego w średniowieczu.. Opowiada w niej o wodzu AlmanzorzeWódz muzułmański broniący Grenady przed Hiszpanami w balladzie Mickiewicza., który przegrywa wojnę z wojskami króla FerdynandaKról Hiszpanii, który w 1492 roku zdobył Grenadę, kończąc rekonkwistę.. GrenadaMiasto w Hiszpanii, ostatni bastion Maurów na Półwyspie Iberyjskim. upada.

Almanzor przychodzi do obozu zwycięzców. Błaga o litość, obiecuje wierność i przejście na islamuReligia monoteistyczna założona przez Mahometa. chrześcijaństwo. Hiszpanie witają go uściskami. Nagle Almanzor pada siny na ziemię. Z mściwym uśmiechem wyznaje, że uciekł z miasta opanowanego przez epidemię dżumyCiężka choroba zakaźna, która w średniowieczu dziesiątkowała populację Europy. i swoimi pocałunkami zaraził wszystkich dowódców wroga.

Konrad kończy pieśń, grożąc Witoldowi, że tak właśnie mszczą się uciemiężone narody. Wzburzony wyrzuca gości z sali. Rycerze są zdezorientowani. Podejrzewają, że tajemniczym wajdelotą był w rzeczywistości przebrany Halban.

Część V

Konrad nie może dłużej zwlekać. Witold zdradził Krzyżaków i wrócił na stronę Litwy. Zakon rusza na wojnę. Mija zima, a do Malborka nie docierają żadne wieści o zwycięstwach. W końcu wracają niedobitki armii. Okazuje się, że Konrad celowo prowadził wojska w pułapki, przedłużał oblężenia i skazał rycerzy na śmierć z głodu i mrozu. W decydującym starciu pierwszy uciekł z pola walki.

W lochach zbiera się tajny trybunałSąd o specjalnych uprawnieniach, często tajny.. Sędziowie odkrywają prawdę. Prawdziwy hrabia Wallenrod zginął w PalestynieKraina na Bliskim Wschodzie, cel wypraw krzyżowych.. Jego giermek zabił go, przywłaszczył sobie jego imię, wsławił się w Hiszpanii, a potem wstąpił do Zakonu. Sędziowie wiedzą też o tajnych spotkaniach Konrada z Witoldem i pustelnicą. Oskarżają go o fałsz, zabójstwo, herezyjęPogląd religijny sprzeczny z oficjalną doktryną kościoła. i zdradę. Zapadnie jednogłośny wyrok śmierci.

Część VI - Pożegnanie

Konrad przychodzi pod wieżę. Z rozmowy jasno wynika, że pustelnicą jest Aldona, a Konrad to Walter Alf. Bohater ogłasza żonie, że spełnił swoją misję. Wskazuje na łuny pożarów – potęga Zakonu została złamana na sto lat.

Walter jest wyczerpany życiem w kłamstwie.motyw tragizmu Błaga Aldonę, by uciekli na Litwę i spędzili resztę życia w spokoju. Kobieta odmawia. Złożyła Bogu przysięgę, że nigdy nie opuści wieży. Boi się też, że czas zniszczył ich urodę i woli zachować w pamięci wyidealizowany obraz męża, niczym motyla zatopionego w bursztynie.symbol przemijania Obiecuje, że połączą się po śmierci.

Konrad słyszy w oddali głosy powtarzające słowo „biada”. Rozumie, że trybunał wydał wyrok. Wraca pod wieżę. Umawia się z Aldoną na znak: gdy zrzuci z okna gałązkę i zgasi lampę, będzie to oznaczało jego śmierć. Prosi Halbana, by po jego zgonie przekazał ten znak żonie. Zbliżają się kroki oprawców. Konrad wypija truciznę i zachęca do tego samego Halbana. Starzec odmawia – musi żyć, by głosić pieśń o czynach Alfa.

Do komnaty wpadają rycerze. Konrad zrywa z siebie płaszcz Wielkiego Mistrza i depcze go. Porównuje się do biblijnego SamsonBiblijny siłacz, który zginął, burząc świątynię i zabijając przy tym swoich wrogów., który zniszczył świątynię FilistynamiStarożytny lud zamieszkujący wybrzeże Kanaanu, wrogowie Izraelitów., ginąc pod jej gruzami:

Samson jednym wstrząśnieniem kolumny
Zburzyć mach cały, i runąć pod gmachem.

Konrad upada i umiera. Lampa w jego oknie gaśnie. W tej samej chwili z wieży dobiega przeraźliwy, urwany krzyk. Aldona umiera z rozpaczy, dzieląc los ukochanego męża.