Słowniczek pojęć z Księgi dżungli
„Księga dżungli” to zbiór opowiadań pełen specyficznych nazw, miejsc i praw rządzących światem zwierząt. Słowniczek porządkuje najważniejsze terminy literackie, historyczne oraz nazwy własne pojawiające się w lekturze. Znajomość tych pojęć ułatwia zrozumienie losów Mowgliego i zasad panujących w indyjskich lasach.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Pojęcia literackie i gatunkowe
Zbiór opowiadań - forma literacka złożona z kilku osobnych historii. Łączy je wspólny bohater, miejsce lub temat. Każde opowiadanie o Mowglim można czytać osobno, ale razem tworzą spójną całość.
Literatura przygodowa - opowieści oparte na niebezpiecznych wydarzeniach i podróżach. U Kiplinga przygoda ma zawsze głębszy sens. Każde starcie Mowgliego z dżunglą to lekcja o dorastaniu.
Narrator wszechwiedzący - głos opowiadający historię, który wie wszystko o świecie przedstawionym. Zna myśli zwierząt i widzi wydarzenia w różnych miejscach jednocześnie. Autor opowiada o dżungli z dystansem, niczym starszy gawędziarz.
Bajka zwierzęca - gatunek, w którym zwierzęta mówią i zachowują się jak ludzie. Zachowują przy tym cechy swojego gatunku. Baloo jest mądry jak nauczyciel, a Shere Khan zachowuje się jak tyranOkrutny władca, który rządzi siłą i nie liczy się z innymi.. Historia nie kończy się jednak prostym morałemPouczający wniosek płynący z bajki lub opowiadania..
Alegoria - opowieść, w której postacie i zdarzenia oznaczają coś więcej. Dżungla u Kiplinga to obraz ludzkiego społeczeństwa. Prawo Dżungli przypomina zasady, które powinny rządzić każdą grupą ludzi.
Motyw inicjacji - historia przejścia bohatera z dzieciństwa do dorosłości. Zwykle wiąże się z trudnymi próbami. Droga Mowgliego od niemowlęcia do młodego mężczyzny to klasyczny przykład takiego dorastania.
Epika wiktoriańska - literatura tworzona w Anglii w czasach królowej Wiktorii. Często pojawia się w niej motyw egzotyki i misji cywilizacyjnej. Indie są tu malowniczym tłem, ale też terytorium rządzonym przez Brytyjczyków.
Epoka wiktoriańska (1837-1901) to czas największej potęgi Wielkiej Brytanii. Anglicy wierzyli wtedy, że ich obowiązkiem jest wprowadzanie swojej kultury i porządku w podbitych krajach.
Pojęcia historyczne i realioznawcze
Imperializm brytyjski - polityka rozszerzania władzy Wielkiej Brytanii na inne kraje. W XIX wieku obejmowała między innymi Indie. Kipling dorastał w kolonialnychTerytorium poza granicami państwa, podbite i zarządzane przez to państwo. realiach, co wyraźnie widać w jego książce.
Indie kolonialne - realia geograficzne i kulturowe, w których toczy się akcja. Dżungla Seeonee to prawdziwe miejsce w środkowych Indiach. Upał, monsunWiatr wiejący w Azji, który w lecie przynosi ulewne deszcze. i tygrysy bengalskie to szczegóły wzięte z życia.
Bandar-logi - nazwa małp w języku hindiJeden z głównych języków używanych w Indiach.. To gromada hałaśliwych zwierząt bez przywódcy i bez prawa. Symbolizują ludzi, którzy dużo mówią, ale nie potrafią działać.
Dhole - dziki pies indyjski żyjący w wielkich stadach. W książce to bezwzględne bestie niszczące wszystko na swojej drodze. Walka z nimi to jedna z najtrudniejszych prób Mowgliego.
Słoń bojowy (Hathi) - w Indiach słonie służyły w wojsku i do ciężkich prac. Stary słoń Hathi to żywa pamięć dżungli. Zna jej historię od początku i potrafi ogłosić niszczycielską Wojnę Słoni.
Shorty na maturę
Nazwy własne i miejsca w lekturze
Seeonee - nazwa okręgu i pasma wzgórz w środkowych Indiach. Właśnie tam mieszka wilcza watahaStado dzikich zwierząt, najczęściej wilków lub dzików. wychowująca Mowgliego. To konkretne miejsce na mapie, choć autor traktuje je swobodnie.
Skała Narady - miejsce spotkań wilczego stada. Tutaj zapadają najważniejsze decyzje dla całej grupy. Na tej skale Mowgli zostaje przyjęty do stada, a później odrzucony.
Zimne Legowiska - ruiny starożytnego miasta opanowane przez Bandar-logi. To właśnie tam małpy porywają Mowgliego. Miejsce to symbolizuje upadek cywilizacji pozbawionej prawa.
Czerwony Kwiat - zwierzęca nazwa ognia, którego wszyscy instynktownie się boją. Mowgli potrafi go zdobyć i używać. To jego największa przewaga nad tygrysem Shere Khanem.
Ludność Dżungli - zwierzęta szanujące Prawo Dżungli. Należą do niej wilki, niedźwiedzie, pantery i słonie. Bandar-logi są z niej wykluczone, ponieważ nie przestrzegają żadnych zasad.
Pojęcia filozoficzne i motywy
Prawo Dżungli - zbiór zasad regulujących życie zwierząt. Określa zasady polowania i rozwiązywania sporów. Chroni słabszych i nakazuje szacunek dla innych.
Poszukiwanie tożsamości - jeden z głównych tematów książki. Mowgli nie należy w pełni ani do świata zwierząt, ani ludzi. Całe życie szuka odpowiedzi na pytanie, kim naprawdę jest.
Konflikt człowiek-natura - napięcie między ludźmi a światem przyrody. Natura ma własny porządek, który chciwi wieśniacy często naruszają. Mowgli stanowi pomost między tymi dwoma światami.
Prawo silniejszego a prawo wspólnoty - Shere Khan jest silny, ale łamie zasady i dlatego przegrywa. Siła bez prawa zamienia się w okrucieństwo. Mowgli wygrywa, bo doskonale rozumie zasady wspólnoty.
Wierność stadu - wartość, na której opiera się życie wilków. Stado chroni swoich członków, a oni są mu winni lojalnośćUczciwość i wierność wobec przyjaciół lub grupy.. Wygnany Mowgli traci nie tylko dom, ale i całą społeczność.
Nauczyciel i uczeń - relacja kluczowa dla dorastania chłopca. Baloo uczy go teorii, Bagheera działania, a Kaa dzieli się starożytną mądrością. Razem tworzą dla Mowgliego leśną szkołę.
Duma jako wada - Shere Khan jest zbyt pewny siebie i lekceważy małego chłopca. Małpy są dumne ze swojej gadatliwości, choć niczego nie osiągają. Książka pokazuje, że pychaZbyt wysokie mniemanie o sobie i lekceważenie innych. prowadzi do upadku.
Wygnanie - Mowgli jest wypędzany zarówno przez zwierzęta, jak i przez ludzi. To trudne doświadczenie staje się szansą na znalezienie własnej drogi. Bohater nie użala się nad sobą i idzie naprzód.