Słowniczek pojęć z Księgi dżungli
„Księga dżungli” to zbiór opowiadań pełen specyficznych nazw, miejsc i praw rządzących światem zwierząt. Słowniczek porządkuje najważniejsze terminy literackie, historyczne oraz nazwy własne pojawiające się w lekturze. Znajomość tych pojęć ułatwia zrozumienie losów Mowgliego i zasad panujących w indyjskich lasach.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Pojęcia literackie i gatunkowe
Zbiór opowiadań – forma literacka złożona z kilku osobnych historii. Łączy je wspólny bohater, miejsce lub temat. Każde opowiadanie o Mowglim można czytać osobno, ale razem tworzą spójną całość.
Literatura przygodowa – opowieści oparte na niebezpiecznych wydarzeniach i podróżach. U Kiplinga przygoda ma zawsze głębszy sens. Każde starcie Mowgliego z dżunglą to lekcja o dorastaniu.
Narrator wszechwiedzący – głos opowiadający historię, który wie wszystko o świecie przedstawionym. Zna myśli zwierząt i widzi wydarzenia w różnych miejscach jednocześnie. Autor opowiada o dżungli z dystansem, niczym starszy gawędziarz.
Bajka zwierzęca – gatunek, w którym zwierzęta mówią i zachowują się jak ludzie. Zachowują przy tym cechy swojego gatunku. Baloo jest mądry jak nauczyciel, a Shere Khan zachowuje się jak tyranOkrutny władca, który rządzi siłą i nie liczy się z innymi.. Historia nie kończy się jednak prostym morałemPouczający wniosek płynący z bajki lub opowiadania..
Alegoria – opowieść, w której postacie i zdarzenia oznaczają coś więcej. Dżungla u Kiplinga to obraz ludzkiego społeczeństwa. Prawo Dżungli przypomina zasady, które powinny rządzić każdą grupą ludzi.
Motyw inicjacji – historia przejścia bohatera z dzieciństwa do dorosłości. Zwykle wiąże się z trudnymi próbami. Droga Mowgliego od niemowlęcia do młodego mężczyzny to klasyczny przykład takiego dorastania.
Epika wiktoriańska – literatura tworzona w Anglii w czasach królowej Wiktorii. Często pojawia się w niej motyw egzotyki i misji cywilizacyjnej. Indie są tu malowniczym tłem, ale też terytorium rządzonym przez Brytyjczyków.
Epoka wiktoriańska (1837–1901) to czas największej potęgi Wielkiej Brytanii. Anglicy wierzyli wtedy, że ich obowiązkiem jest wprowadzanie swojej kultury i porządku w podbitych krajach.
Pojęcia historyczne i realioznawcze
Imperializm brytyjski – polityka rozszerzania władzy Wielkiej Brytanii na inne kraje. W XIX wieku obejmowała między innymi Indie. Kipling dorastał w kolonialnychTerytorium poza granicami państwa, podbite i zarządzane przez to państwo. realiach, co wyraźnie widać w jego książce.
Indie kolonialne – realia geograficzne i kulturowe, w których toczy się akcja. Dżungla Seeonee to prawdziwe miejsce w środkowych Indiach. Upał, monsunWiatr wiejący w Azji, który w lecie przynosi ulewne deszcze. i tygrysy bengalskie to szczegóły wzięte z życia.
Bandar-logi – nazwa małp w języku hindiJeden z głównych języków używanych w Indiach.. To gromada hałaśliwych zwierząt bez przywódcy i bez prawa. Symbolizują ludzi, którzy dużo mówią, ale nie potrafią działać.
Dhole – dziki pies indyjski żyjący w wielkich stadach. W książce to bezwzględne bestie niszczące wszystko na swojej drodze. Walka z nimi to jedna z najtrudniejszych prób Mowgliego.
Słoń bojowy (Hathi) – w Indiach słonie służyły w wojsku i do ciężkich prac. Stary słoń Hathi to żywa pamięć dżungli. Zna jej historię od początku i potrafi ogłosić niszczycielską Wojnę Słoni.
Nazwy własne i miejsca w lekturze
Seeonee – nazwa okręgu i pasma wzgórz w środkowych Indiach. Właśnie tam mieszka wilcza watahaStado dzikich zwierząt, najczęściej wilków lub dzików. wychowująca Mowgliego. To konkretne miejsce na mapie, choć autor traktuje je swobodnie.
Skała Narady – miejsce spotkań wilczego stada. Tutaj zapadają najważniejsze decyzje dla całej grupy. Na tej skale Mowgli zostaje przyjęty do stada, a później odrzucony.
Zimne Legowiska – ruiny starożytnego miasta opanowane przez Bandar-logi. To właśnie tam małpy porywają Mowgliego. Miejsce to symbolizuje upadek cywilizacji pozbawionej prawa.
Czerwony Kwiat – zwierzęca nazwa ognia, którego wszyscy instynktownie się boją. Mowgli potrafi go zdobyć i używać. To jego największa przewaga nad tygrysem Shere Khanem.
Ludność Dżungli – zwierzęta szanujące Prawo Dżungli. Należą do niej wilki, niedźwiedzie, pantery i słonie. Bandar-logi są z niej wykluczone, ponieważ nie przestrzegają żadnych zasad.
Pojęcia filozoficzne i motywy
Prawo Dżungli – zbiór zasad regulujących życie zwierząt. Określa zasady polowania i rozwiązywania sporów. Chroni słabszych i nakazuje szacunek dla innych.
Poszukiwanie tożsamości – jeden z głównych tematów książki. Mowgli nie należy w pełni ani do świata zwierząt, ani ludzi. Całe życie szuka odpowiedzi na pytanie, kim naprawdę jest.
Konflikt człowiek–natura – napięcie między ludźmi a światem przyrody. Natura ma własny porządek, który chciwi wieśniacy często naruszają. Mowgli stanowi pomost między tymi dwoma światami.
Prawo silniejszego a prawo wspólnoty – Shere Khan jest silny, ale łamie zasady i dlatego przegrywa. Siła bez prawa zamienia się w okrucieństwo. Mowgli wygrywa, bo doskonale rozumie zasady wspólnoty.
Wierność stadu – wartość, na której opiera się życie wilków. Stado chroni swoich członków, a oni są mu winni lojalnośćUczciwość i wierność wobec przyjaciół lub grupy.. Wygnany Mowgli traci nie tylko dom, ale i całą społeczność.
Nauczyciel i uczeń – relacja kluczowa dla dorastania chłopca. Baloo uczy go teorii, Bagheera działania, a Kaa dzieli się starożytną mądrością. Razem tworzą dla Mowgliego leśną szkołę.
Duma jako wada – Shere Khan jest zbyt pewny siebie i lekceważy małego chłopca. Małpy są dumne ze swojej gadatliwości, choć niczego nie osiągają. Książka pokazuje, że pychaZbyt wysokie mniemanie o sobie i lekceważenie innych. prowadzi do upadku.
Wygnanie – Mowgli jest wypędzany zarówno przez zwierzęta, jak i przez ludzi. To trudne doświadczenie staje się szansą na znalezienie własnej drogi. Bohater nie użala się nad sobą i idzie naprzód.