Nie-Boska komedia - streszczenie krótkie i szczegółowe

Streszczenie w pigułce

Hrabia Henryk, zwany Mężem, bierze ślub z Marią, ale szybko nudzi go prozaiczne życie rodzinne. Kuszony przez szatańską zjawę Dziewicy, porzuca żonę i nowo narodzonego syna, Orcia, by gonić za poetyckim ideałem. Kiedy odkrywa, że zjawa to ożywiony trup, wraca do domu. Maria przebywa już w szpitalu dla obłąkanych, gdzie wkrótce umiera, przekazując synowi dar poezji. Orcio, naznaczony przekleństwem matki, traci wzrok i zyskuje zdolność jasnowidzenia. W drugiej części dramatu wybucha globalna rewolucja społeczna. Zrewoltowane masy pod wodzą charyzmatycznego Pankracego dążą do całkowitego zniszczenia dawnego świata. Hrabia Henryk staje na czele arystokracjiNajwyższa warstwa społeczna, posiadająca dziedziczne przywileje i majątki ziemskie. broniącej się w Okopach Świętej Trójcy. Wódz rewolucji próbuje przeciągnąć Henryka na swoją stronę podczas nocnego spotkania, ale arystokrata odrzuca propozycję, wybierając walkę. Oblężenie twierdzy kończy się klęską obrońców, którzy tchórzliwie chcą się poddać. Niewidomy Orcio ginie od zbłąkanej kuli, a zdesperowany Henryk rzuca się w przepaść, przeklinając poezję. Pankracy zdobywa zamek i skazuje ocalałych arystokratów na śmierć. W chwili triumfu wódz rewolucji pada jednak martwy, porażony oślepiającą wizją Chrystusa.

Streszczenie szczegółowe

Część pierwsza

Dramat otwierają dwa motta. Pierwsze, anonimowe, zapowiada upadek arystokracji, która do błędów przodków dodała strach i wahanie. Drugie to słynny cytat z „Hamleta” Szekspira: „To be or not to be”, symbolizujący wewnętrzne rozdarcie głównego bohatera.

Wstęp do pierwszej części to rozważania o dwoistej naturze poezji. Może ona być błogosławieństwem, jeśli twórca kocha ludzi i staje się ich przewodnikiem. Częściej jednak jest przekleństwem. Poeta nieszczęśliwyRomantyczny motyw twórcy, który goniąc za ideałem, niszczy własne życie i rani bliskich. żyje w zawieszeniu między ziemską rzeczywistością a wyidealizowanym światem sztuki, co prowadzi go do zguby.

Anioł Stróż zsyła Mężowi (hrabiemu Henrykowi) dobrą i skromną żonę, Marię. Złe duchy nie dają jednak za wygraną. Wysyłają do poety trzy widmaZjawa, duch zmarłego lub uosobienie idei, częsty motyw w literaturze romantycznej.: ożywiony trup kobiety udający idealną kochankę, wypchanego orła symbolizującego sławę oraz spróchniały obraz EdenuBiblijny raj, symbol utraconego szczęścia i pierwotnej doskonałości.. Zjawy mają omamić wyobraźnię mężczyzny.

W wiejskim kościele odbywa się ślub. Mąż przyjmuje sakramentŚwięty obrzęd religijny, w dramacie profanowany przez siły zła lub rewolucjonistów. i przysięga Marii miłość, rzucając na siebie klątwę: jeśli kiedykolwiek ją opuści, niech sam będzie przeklęty. Wesele trwa w najlepsze, pan młody zachwyca się tańczącą żoną, ale sielanka szybko mija. Nocą Zły Duch przybiera postać pięknej Dziewicy, kradnąc wdzięki umarłych kobiet z pobliskiego cmentarza.

Mąż budzi się obok żony, ale wciąż widzi senną zjawę. Dziewica oskarża go o zdradę dawnych ideałów. Henryk natychmiast żałuje swojego małżeństwa. Wychodzi do ogrodu i z obrzydzeniem myśli o swoim ustatkowanym, przyziemnym życiu. Kiedy zjawia się Dziewica, Mąż obiecuje pójść za nią na koniec świata.

W salonie trwają przygotowania do chrztuSakrament włączający do wspólnoty chrześcijańskiej, w dramacie moment naznaczenia Orcia. małego Jerzego Stanisława, zwanego Orciem. Maria ze łzami w oczach pyta męża o powód jego oziębłości. Wymusza na nim przysięgę wierności, trzymając niemowlę na rękach. W tym samym momencie rozlega się grzmot. W komnacie staje Dziewica. Henryk widzi w niej uosobienie piękna, ale Maria dostrzega prawdę - czuje zapach siarki i widzi trupa. Mąż ignoruje błagania żony i wychodzi za zjawą. Maria pada zemdlona.

Podczas uroczystości chrztu goście plotkują o zniknięciu hrabiego. Blada Maria podchodzi do syna i wypowiada dramatyczne błogosławieństwo. Żąda, by Orcio został poetą. Wierzy, że tylko w ten sposób chłopiec zdobędzie miłość ojca, a ona sama odzyska męża. Po tych słowach traci przytomność.

Tymczasem Mąż podąża za Dziewicą w góry. Nagle zjawa staje nad przepaścią i ukazuje swoje prawdziwe, odrażające oblicze. Złe duchy próbują zepchnąć Henryka w otchłań, przypominając mu o złożonej obietnicy. W ostatniej chwili interweniuje Anioł Stróż. Ratuje hrabiego i każe mu wracać do dziecka.

Henryk wraca do majątku. Dowiaduje się od sługi, że Maria trafiła do szpitala dla obłąkanychW XIX wieku zakłady psychiatryczne przypominały więzienia, a choroby psychiczne często traktowano jako karę za grzechy.. Zrozpaczony jedzie na miejsce, podając się za przyjaciela rodziny. W ponurej celi, wśród krzyków innych chorych, rozmawia z umierającą żoną. Maria wyznaje, że wymodliła dla siebie i syna natchnienie poetyckieStan twórczego uniesienia, w dramacie traktowany jako przekleństwo i choroba duszy.. Kobieta umiera na oczach męża.

Część druga

Mija dziesięć lat. Orcio nie przypomina rówieśników. Zamiast się bawić, pogrąża się w dziwnych zamyśleniach. Otoczenie wróży mu wielką karierę, ale ojciec widzi w nim duszę zatrutą poezją, typową dla romantyzmuEpoka literacka stawiająca uczucie i wyobraźnię ponad rozumem, tło powstania dramatu.. W rocznicę śmierci Marii obaj odwiedzają cmentarz. Chłopiec mimowolnie zmienia słowa modlitwy. Wyznaje ojcu, że widuje ducha matki, która przekazuje mu poetyckie wizje. Henryk w rozpaczy prosi Boga, by uchronił jego syna przed przedwczesną śmiercią.

Podczas spaceru Mąż wdaje się w dyskusję z Filozofem. Rozmówca chwali nadchodzące przemiany społeczne. Henryk odrzuca jego optymizm, porównując nowy porządek do spróchniałego drzewa, które wkrótce runie. Hrabia czuje wewnętrzną pustkę. W górskim wąwozie Anioł Stróż radzi mu, by zaczął pomagać biednym. Głos ten zagłusza jednak MefistoImię diabła z legendy o Fauście, symbolizującego pokusę pychy i zniszczenia., a po chwili pojawia się czarny Orzeł. Ptak wzywa Henryka do bezkompromisowej walki w obronie dawnego świata. Mąż postanawia stanąć na czele arystokracji.

Stan zdrowia czternastoletniego Orcia gwałtownie się pogarsza. Lekarz diagnozuje nieodwracalną utratę wzroku. Henryk próbuje się modlić, ale czuje, że niebo i piekło są głuche na jego wołanie. Nocą chłopiec wstaje z łóżka i zaczyna mówić przez sen. Zwraca się do ciemności i ducha matki. Lekarz stwierdza u niego całkowite pomieszanie zmysłów. Ojciec kładzie syna do łóżka, świadomy, że chłopiec nigdy już nie odzyska wzroku.

Część trzecia

Wybucha rewolucja. Zrewoltowany motłochPogardliwe określenie zbuntowanych, brutalnych mas ludowych, pozbawionych wyższych idei. - nędzarze, rzemieślnicy i chłopi - pragnie krwawej zemsty na panach. Na ich czele stoi Pankracy. Wódz przemawia do tłumu chłodnym rozumem, doskonale manipulując emocjami mas.

W leśnym szałasie spotykają się przechrztyOsoba, która zmieniła wyznanie. W dramacie to Żydzi, którzy przyjęli chrześcijaństwo, by zniszczyć je od wewnątrz.. Ci dawni wyznawcy judaizmuReligia monoteistyczna oparta na wierze w jednego Boga i prawie Mojżeszowym. przyjęli chrzest tylko po to, by zniszczyć chrześcijańską arystokrację. Planują, że po zwycięstwie rewolucji wymordują samych buntowników i przejmą władzę nad światem. Do szałasu wpada Leonard, fanatyczny rewolucjonista, i wzywa przywódcę przechrztów do Pankracego.

Pankracy wysyła Przechrztę do hrabiego Henryka z propozycją spotkania. Leonard ostro protestuje przeciwko jakimkolwiek układom z wrogiem. Wódz uspokaja młodzieńca. W głębi duszy Pankracy fascynuje się Henrykiem. Widzi w nim równego sobie geniusza i poetę.

Henryk postanawia na własne oczy zobaczyć obóz wroga. Przebiera się w czarny płaszcz i czerwoną czapkę wolności. Szantażuje Przechrztę, by ten oprowadził go po obozowisku. Hrabia mija kolejne grupy buntowników: rzeźników, lokajów, chłopów. Wszyscy opowiadają o doznanych krzywdach i marzą o mordowaniu panów.

W głębi lasu Leonard odprawia mroczne obrzędy nowej wiaryRewolucyjna ideologia odrzucająca Boga, oparta na kulcie wolności, równości i krwawej zemsty. na ruinach zburzonego kościoła. Obiecuje tłumom równość i koniec cierpienia, ale drogą do tego celu ma być rzeź. Henryk widzi w tym jedynie pijaństwo, rozpustę i chaos. Kiedy staje twarzą w twarz z Leonardem, podaje się za mordercę z klubu hiszpańskiegoFikcyjna, radykalna frakcja rewolucyjna, słynąca ze skrajnego okrucieństwa.. W drodze powrotnej hrabia słyszy w lesie lament Chóru Duchów nad zniszczonymi ołtarzami. Przysięga, że ukrzyżuje wrogów Chrystusa.

O północy Pankracy zjawia się w zamku Henryka. Wchodzi do komnaty pełnej portretów i herbów rodowychZnak rozpoznawczy rodu szlacheckiego, symbolizujący jego historię, zasługi i ciągłość.. Wódz rewolucji kpi z arystokracji. Proponuje hrabiemu ocalenie życia w zamian za kapitulację. Henryk odrzuca ofertę. Broni honoruZespół zasad moralnych, w etosie rycerskim i szlacheckim wartość cenniejsza niż własne życie. swojego stanu, przypominając zasługi przodków i dawny etos rycerskiZbiór norm i wartości, do których odwołuje się hrabia Henryk w obronie zamku..

Pankracy bezlitośnie punktuje grzechy szlachty: wyzysk chłopów, pijaństwo, zdradę ojczyzny i fałszerstwa. Twierdzi, że rewolucja to konieczny etap w rozwoju ludzkości. Henryk odpowiada, że nowy świat budowany przez Pankracego opiera się wyłącznie na zbrodni i rozpuście. Zarzuca wodzowi, że w głębi duszy gardzi motłochem, którym dowodzi. Rozmowa kończy się fiaskiem. Pankracy wychodzi, przepowiadając hrabiemu rychłą śmierć.

Część czwarta

Ostatnim bastionem arystokracji są Okopy Świętej Trójcy. Zamek wznosi się na skalistym wzgórzu, otoczony przez morze rewolucjonistów. W zamkowej katedrze arcybiskupWysoki dostojnik kościelny, w dramacie symbolizuje sojusz ołtarza z tronem. mianuje Henryka naczelnym wodzem. Tchórzliwi hrabiowie szemrzą z niezadowolenia, ale żaden nie ma odwagi zaprotestować głośno. Henryk wymusza na wszystkich uroczystą przysięgę: będą bronić wiary i nigdy się nie poddadzą.

Sytuacja staje się dramatyczna. Baronowie i książęta błagają Henryka o rozpoczęcie negocjacji z wrogiem. Wódz kategorycznie odmawia. Grozi śmiercią każdemu, kto wspomni o kapitulacji. Jego stanowczość na chwilę przywraca zapał obrońcom.

Wierny sługa Jakub donosi, że niewidomy Orcio siedzi na progu wieży i śpiewa proroctwa. Henryk wydaje rozkazy obronne, ale w głębi duszy wie, że to koniec. Po kolejnej bitwie spotyka syna, który prowadzi go do zamkowych lochówPodziemia zamku, dawniej służące jako więzienie i sala tortur dla nieposłusznych poddanych..

W dawnej sali tortur Orcio widzi duchy chłopów zamęczonych przez przodków Henryka. Zjawy urządzają sąd nad hrabią. Henryk nie widzi widm, słyszy jedynie przerażające głosy. Porywa zemdlonego syna i ucieka, a w ślad za nim leci wyrok: został potępiony na wieki za to, że kochał tylko siebie i własne myśli.

W wielkiej sali zamkowej wybucha bunt. Ojciec Chrzestny wraca z poselstwa od Pankracego. Przekazuje obietnicę: rewolucjoniści darują im życie, jeśli arystokraci uznają nowy porządek. Zgłodniała i przerażona szlachta wypowiada posłuszeństwo Henrykowi. Chcą go związać i wydać wrogowi. Hrabia dławi bunt z pomocą zbrojnego oddziału Jakuba. Przeklina swoich podwładnych za podłość i tchórzostwo.

Brakuje amunicji. Kolejny atak wroga to tylko kwestia czasu. Henryk wzywa Orcia, by się z nim pożegnać. Chłopiec wyznaje, że duch matki zapowiedział mu rychłą śmierć. Chwilę później niewidomy Orcio ginie od zbłąkanej kuli. Henryk, pozbawiony resztek nadziei, staje na czele garstki wiernych żołnierzy i rusza do samobójczej szarży.

Ciężko ranny Jakub umiera, wyrzucając hrabiemu jego upór. Widząc wdzierających się wrogów, Henryk wspina się na szczyt skały. Wypowiada ostatnie słowa:

„Poezjo, bądź mi przeklęta, jako ja sam będę na wieki!”

Po czym rzuca się w przepaść.

Pankracy wkracza na dziedziniec zdobytego zamku. Bezlitośnie skazuje ocalałych arystokratów, w tym Ojca Chrzestnego, na gilotynęMaszyna do ścinania głów, symbol terroru i masowych egzekucji podczas rewolucji.. Wódz szuka ciała Henryka. Jeden z żołnierzy przynosi mu szablę samobójcy. Pankracy oddaje hołd zmarłemu wrogowi, uznając go za jedynego arystokratę, który zachował honor do końca.

Zwycięski wódz rozkazuje zburzyć twierdzę. Wraz z Leonardem wchodzi na szczyt baszty. Nagle Pankracy zastyga w przerażeniu. Na niebie ukazuje się apokaliptycznaBiblijna wizja końca świata i sądu ostatecznego, obecna w finale dramatu. wizja Chrystusa MścicielaApokaliptyczna wizja Boga wymierzającego sprawiedliwość, kończąca ludzką historię. z koroną cierniową, opartego na krzyżu. Wzrok Zbawiciela przeszywa wodza rewolucji. Pankracy pada w ramiona Leonarda i umiera z okrzykiem:

„Galilae, vicisti!” („Galilejczyku, zwyciężyłeś!”)