Budowa Nie-Boskiej komedii
Utwór Zygmunta Krasińskiego to klasyczny przykład dramatu romantycznego, który całkowicie zrywa z antycznymi regułami kompozycji. Dzieło dzieli się na dwie wyraźne płaszczyzny tematyczne: intymny dramat rodzinny oraz monumentalny konflikt społeczny. Całość wzbogacają charakterystyczne dla epoki elementy synkretyzmu, frenetyzmu i prowidencjalizmu.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Dwie płaszczyzny dramatu
Struktura Nie-Boskiej komedii jest luźna i odrzuca klasyczną zasadę trzech jednościReguła dramatu antycznego wymagająca ograniczenia akcji do jednego wątku, jednego miejsca i czasu nieprzekraczającego 24 godzin.. Krasiński podzielił swój utwór na cztery części, które układają się w dwa odrębne, choć ściśle powiązane ze sobą bloki tematyczne.
Część pierwsza i druga tworzą dramat rodzinny. Skupiają się na osobistych rozterkach Hrabiego Henryka (Męża). Widzimy jego upadek jako głowy rodziny i poety, który goni za ułudą idealnej miłości. Część trzecia i czwarta to z kolei dramat społeczny. Akcja przenosi się na szersze tło historyczne, ukazując krwawe starcie arystokracji z obozem rewolucjonistów dowodzonym przez Pankracego. Klamrą spinającą obie połowy utworu jest postać głównego bohatera.
Mieszanie gatunków i rodzajów
Zgodnie z duchem epoki, dzieło charakteryzuje się synkretyzmem rodzajowymSwobodne łączenie w jednym utworze elementów liryki, epiki i dramatu.. Autor płynnie przechodzi między różnymi formami wypowiedzi literackiej.
Każdą z czterech części dramatu otwiera wstęp napisany zrytmizowaną prozą. Te epickie fragmenty wprowadzają czytelnika w nastrój i zarysowują tło wydarzeń. Właściwe partie dramatyczne przeplatają się z elementami czysto lirycznymi. Dobrym tego przykładem są poetyckie, wizyjne wypowiedzi niewidomego Orcia.
Groza i siły nadprzyrodzone
Realizm historyczny i psychologiczny miesza się tu z mistyką. Obok postaci z krwi i kości – Henryka czy Pankracego – na scenę wkraczają byty metafizyczne. Złe duchy, Anioł Stróż, głos zmarłej matki słyszany przez Orcia oraz upiorna mara Dziewicy aktywnie ingerują w losy bohaterów.
Krasiński chętnie sięga po frenetyzm romantycznyWprowadzanie do utworu motywów zbrodni, szaleństwa, makabry i zjawisk nadprzyrodzonych w celu wywołania grozy.. Estetyka szaleństwa i makabry dominuje w scenach kuszenia Hrabiego przez widmo Dziewicy. Jeszcze silniej wybrzmiewa podczas mrocznych obrzędów w obozie rewolucjonistów.
Boski plan dziejów
Wydarzenia ukazane w dramacie nie są wyłącznie wynikiem ludzkich decyzji. Nad historią ciąży romantyczny prowidencjalizm. Zgodnie z tą koncepcją, dzieje świata realizują z góry założony, boski plan.
Człowiek ma ograniczony wpływ na bieg historii. Rewolucja, choć niszczycielska i krwawa, okazuje się narzędziem w rękach Boga, służącym do zburzenia starego, zepsutego porządku. W takim świecie nie ma miejsca na ślepy traf.
Motyw prowidencjalizmu łączy Nie-Boską komedię z trzecią częścią Dziadów Adama Mickiewicza. Obaj twórcy próbowali nadać sens tragicznym wydarzeniom historycznym, wpisując je w szerszy, metafizyczny plan. U Krasińskiego finałowa wizja Chrystusa mściciela ostatecznie potwierdza, że to Bóg dyktuje koniec historii.