Nie-Boska komedia

Przez lata historycy literatury stawiali Zygmunta Krasińskiego w jednym rzędzie z Adamem Mickiewiczem i Juliuszem Słowackim. Ten wybitny twórca zaczął pisać bardzo wcześnie. Jako szesnastolatek wydał powieść historyczną „Grób rodziny Reichstalów”, ukrywając się pod pseudonimem Spirydion Prawdzicki.

Obecnie badacze równie mocno cenią jego epistolografięEpistolografia Sztuka pisania listów, a także zbiór listów danego autora, często o dużej wartości literackiej i historycznej.. Zachowało się ponad trzy i pół tysiąca listów Krasińskiego skierowanych do 150 osób. Stanowią one potężne źródło wiedzy o epoce, obyczajach i kuluarach życia towarzyskiego polskiej emigracji.

Największym osiągnięciem poety pozostaje „Nie-Boska komedia”. Sam autor tuż po ukończeniu dzieła pisał o nim w liście do przyjaciela:

Mam dramat dotyczący się wielu rzeczy wieku naszego – walka w nim dwóch pryncypiów: arystokracji i demokracji; tytuł „Mąż”. Rzecz sądzę dobrze napisana. Jest to obrona tego, na co się targa wielu hołyszów: religii i chwały przeszłości. Bezimiennie powinno być wydrukowane, nikt nie powinien domyślić się autora.

Dzieciństwo i cień ojca

Zygmunt Krasiński przyszedł na świat w 1812 roku w Paryżu. Jego matką była Maria z Radziwiłłów, a ojcem Wincenty Krasiński – oficer wojsk napoleońskich. Po upadku cesarza Francuzów Wincenty zmienił front. Został członkiem rosyjskiej Rady Państwa i zastępcą namiestnika Królestwa Polskiego. Prowadził w Warszawie elitarny salon literackiSalon literacki Nieformalne spotkania elity intelektualnej i artystycznej w prywatnych domach, służące dyskusjom i prezentacji nowych dzieł.. To właśnie to miejsce Adam Mickiewicz uwiecznił w słynnej scenie Salonu Warszawskiego w III części „Dziadów”.

Młody Zygmunt spędził wczesne lata w rodowej posiadłości w Opinogórze. Otrzymał niezwykle staranne wykształcenie domowe. Matka chłopca zmarła, gdy miał zaledwie 10 lat. Od tego momentu całkowitą kontrolę nad życiem jedynaka przejął ojciec, co zaważyło na całej przyszłości poety.

Edukacja i incydent warszawski

Przyszły autor „Nie-Boskiej komedii” dojrzewał intelektualnie znacznie szybciej niż rówieśnicy. Błyskawicznie zaliczył materiał liceum kierowanego przez Samuela Bogumiła Lindego. Nie mając jeszcze 16 lat, rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. Wybrał ten kierunek wyłącznie na wyraźne życzenie ojca.

Studia przerwał dramatyczny incydent z marca 1829 roku. W Warszawie odbywał się pogrzeb senatora Piotra Bielińskiego, który spontanicznie przerodził się w wielką manifestację patriotyczną. Wzięli w nim udział niemal wszyscy studenci uniwersytetu. Zygmunt, posłuszny zakazowi ojca, wyłamał się z solidarności koleżeńskiej. Następnego dnia studenci publicznie go napiętnowali. Zhańbiony Krasiński musiał opuścić Warszawę i wyjechał kontynuować naukę do Genewy.

Gdy przebywał w Rzymie, dotarła do niego wieść o wybuchu powstania listopadowegoPowstanie listopadowe Zryw niepodległościowy przeciwko Rosji (1830–1831), którego upadek zapoczątkował Wielką Emigrację i nasilił represje carskie.. Błagał ojca o zgodę na powrót do kraju i walkę z bronią w ręku. Spotkał się z kategoryczną odmową. To wydarzenie ostatecznie zrujnowało autorytet Wincentego w oczach syna.

Emigracja i życie osobiste

Rok po upadku powstania Wincenty zabrał Zygmunta do Petersburga. Chciał przedstawić go carowi Mikołajowi I i załatwić mu posadę w rosyjskiej dyplomacji. Wtedy młody poeta po raz pierwszy otwarcie sprzeciwił się woli ojca. Wymówił się ciężką chorobą oczu i poprosił władcę o zgodę na wyjazd na Zachód na leczenie. Od tego momentu zyskał status emigranta, a ziemie polskie odwiedzał tylko sporadycznie.

Krasiński nieustannie podróżował. Mieszkał w Rzymie, Neapolu, Florencji, Wenecji i Genewie. Obracał się w najwyższych kręgach towarzyskich. Znał osobiście Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego oraz Cypriana Kamila Norwida. Zawarł bliską przyjaźń z angielskim publicystą Henrym Reeve'em.

Życie prywatne poety obfitowało w głośne skandale. Jego płomienny romans z Joanną Bobrową przerwała dopiero ostra interwencja Wincentego. Pod naciskiem ojca Zygmunt poślubił Ewę Branicką, do której nie żywił głębszych uczuć. Prawdziwą miłością i duchową muzą twórcy pozostała Delfina Potocka, adresatka setek jego najbardziej osobistych listów.

Większość życia spędził we Francji, Szwajcarii i Włoszech. Zmarł w 1859 roku w Paryżu. Jego ciało sprowadzono do Polski i pochowano w rodowej krypcie w Opinogórze.

Najważniejsze dzieła

Po młodzieńczym debiucie Krasiński wydał w 1830 roku trzytomową powieść historyczną „Władysław Herman i jego dwór”. Trzy lata później ukazał się „Agaj-Han”. Prawdziwą sławę przyniosły mu jednak dramaty i poematy, w których analizował mechanizmy historii i rolę narodu polskiego.

Do kanonu literatury weszły:

• „Nie-Boska komedia” (1835) – dramat o rewolucji i upadku starego świata,
• „Irydion” (1836) – opowieść o zemście Greka na starożytnym Rzymie, czytana jako aluzja do relacji polsko-rosyjskich,
• „Przedświt” (1843) – poemat mesjanistyczny,
• „Psalmy przyszłości” (1845) – cykl liryczny polemizujący z radykalnymi ruchami rewolucyjnymi.

Równorzędnym osiągnięciem literackim pozostaje korespondencja poety. Listy do ojca, Delfiny Potockiej, Henryka Reeve'a czy Augusta Cieszkowskiego to mistrzowskie przykłady prozy. Ukazują one nie tylko warsztat pisarskiWarsztat pisarski Zespół technik, metod i nawyków stosowanych przez autora podczas tworzenia dzieła literackiego. Krasińskiego, ale też jego głębokie przemyślenia filozoficzne i polityczne na tle burzliwej epoki romantyzmuRomantyzm Epoka w kulturze europejskiej (I poł. XIX w.) stawiająca na uczucie, wyobraźnię, bunt przeciwko racjonalizmowi oraz walkę o wolność narodów..