Pan Wołodyjowski - streszczenie krótkie i szczegółowe

Streszczenie w pigułce

Akcja powieści rozpoczyna się w 1668 roku. Załamany po śmierci narzeczonej Michał Wołodyjowski wstępuje do klasztoru. Z zakonnych murów wyciąga go podstępem stary druh, Jan Onufry Zagłoba. Wkrótce „mały rycerz” wdaje się w skomplikowany trójkąt miłosny, który ostatecznie kończy się jego ślubem z żywiołową Barbarą Jeziorkowską (Basią). Małżonkowie przenoszą się do stanicy w Chreptiowie, gdzie Wołodyjowski strzeże granic przed tatarskimi czambułamiOddział tatarskiej jazdy, dokonujący szybkich najazdów łupieżczych.. Spokój burzy pojawienie się Azji Tuhaj-bejowicza, ukrywającego swoje pochodzenie oficera chorągwi tatarskiej. Azja zakochuje się w Basi i planuje zdradę Rzeczypospolitej na rzecz sułtana. Próba porwania dziewczyny kończy się jego klęską, ale mściwy Tatar dokonuje krwawej rzezi w Raszkowie. Zostaje za to okrutnie ukarany przez Adama Nowowiejskiego. Główny wątek przenosi się do Kamieńca Podolskiego, oblężonego przez potężną armię turecką. Wołodyjowski i jego przyjaciel Ketling składają przysięgę, że nigdy nie oddadzą twierdzy wrogowi. Gdy dowództwo kapituluje, obaj rycerze wysadzają zamek w powietrze, ginąc pod jego gruzami. Powieść kończy epilog opisujący zwycięstwo hetmana Jana Sobieskiego pod Chocimiem.

Streszczenie szczegółowe

I

Do majątku Kmiciców przybywa Charłamp. Przynosi tragiczną wiadomość o śmierci Anusi Borzobohatej-Krasieńskiej, ukochanej narzeczonej Michała Wołodyjowskiego. Andrzej Kmicic natychmiast podejmuje decyzję o wyjeździe. Chce wesprzeć przyjaciela w najtrudniejszych chwilach jego życia.

II

Po drodze Kmicic odwiedza majątek Skrzetuskich w Burcu. Przekazuje Janowi i Zagłobie smutne wieści. Stary Zagłoba bierze sprawy w swoje ręce. Odprawia Kmicica z powrotem do żony, a sam wyrusza w samotną podróż do Częstochowy, by ratować Michała przed rozpaczą.

III

Prymas wyznacza termin sejmu konwokacyjnegoZgromadzenie zwoływane w okresie bezkrólewia, przygotowujące wybór nowego władcy.. Warszawa pęka w szwach od zjeżdżających się posłów. Zagłoba bezskutecznie szuka noclegu w zatłoczonej stolicy. Przypadkiem trafia na dwór Bogusława Radziwiłła, gdzie spotyka dawnego znajomego, Szkota Ketlinga. Ten zaprasza go do swojego dworku. Ketling dowiaduje się o tragedii Wołodyjowskiego i chce natychmiast ruszyć mu z pomocą.

IV

Rozpoczynają się obrady sejmu. Zagłobie i Ketlingowi udaje się politycznie wyrugować Bogusława Radziwiłła. Prawdziwy cios spada jednak na Zagłobę podczas spotkania u hetmana Jana Sobieskiego. Dowiaduje się tam, że zdruzgotany Michał wstąpił do zakonu kamedułówZakon o bardzo surowej regule, wymagający od mnichów milczenia i izolacji od świata. na Bielanach.

V

Zagłoba obmyśla chytry plan. Jedzie do klasztoru i okłamuje Michała, że ich wspólny przyjaciel Ketling leży na łożu śmierci i błaga o ostatnie spotkanie. Wołodyjowski opuszcza mury zakonne. Na miejscu odkrywa podstęp, ale jest już za późno na powrót. Ulega namowom przyjaciół oraz autorytetowi hetmana. Obiecuje wrócić do żołnierskiej służby.

VI

Ketling wyjeżdża do wuja w Kurlandii, zostawiając swój dworek do dyspozycji Zagłoby i Michała. Wkrótce zjawiają się tam nowi goście: siostra Wołodyjowskiego, pani Makowiecka, w towarzystwie dwóch młodych panien. Są to Krystyna Drohojowska (Krzysia) i Barbara Jeziorkowska (Basia). Michał od pierwszego wejrzenia ulega urokowi spokojnej, czarnowłosej Krzysi.

VII

Między starym Zagłobą a energiczną Basią rodzi się szczera przyjaźń. Dziewczyna zaczyna interesować się Michałem. Swoim zawadiackim urokiem wymusza na nim lekcje władania szablą. Sielankę przerywa przyjazd młodego Adama Nowowiejskiego, który przywozi rozkazy od hetmana. W dworku krzyżują się uczucia: Michał wzdycha do Krzysi, Basia skrycie kocha Michała, a Nowowiejski traci głowę dla Basi.

VIII

Wołodyjowski otrzymuje rozkaz wyjazdu na Dzikie Pola. Ma objąć dowództwo nad oddziałami strzegącymi granic przed Tatarami. Zupełnie nie dostrzega, że Basia usycha z miłości do niego.

IX

Trwają przygotowania do wymarszu. Między Michałem a Krzysią dochodzi do pierwszego pocałunku. Zagłoba dwoi się i troi, próbując swatać przyjaciela z Basią, ale serce „małego rycerza” należy już do Krystyny.

X

Nowowiejski oficjalnie prosi opiekunkę Basi o jej rękę. Dziewczyna jednak stanowczo odrzuca oświadczyny. Tymczasem Krzysia przyjmuje zaręczyny Michała. Stawia tylko jeden warunek: prosi, by przez jakiś czas zachowali to w ścisłej tajemnicy.

XI

Michał wyrusza na służbę. Do dworku wraca jego prawowity gospodarz, Ketling. Wystarczy kilka dni, by między nim a Krzysią wybuchło gwałtowne, odwzajemnione uczucie. Basia wciąż snuje się po kątach, cierpiąc z powodu nieobecności Wołodyjowskiego.

XII

Zagłoba pisze list do Skrzetuskiego. Chwali się w nim swoimi planami ożenku Michała z Basią, zupełnie nieświadomy prawdziwego układu sił. Miłość Ketlinga i Krzysi rozkwita w cieniu tajemnicy.

XIII

Ketling zbiera się na odwagę i wyznaje Krzysi miłość. Dziewczyna, choć odwzajemnia uczucie, ze łzami w oczach odrzuca jego oświadczyny. Wiąże ją przecież potajemne słowo dane Michałowi.

XIV

Ketling pogrąża się w głębokiej rozpaczy. Sytuację pogarsza wiadomość o rychłym powrocie Wołodyjowskiego. Krzysię dręczą koszmary – w wyobraźni widzi, jak krewki Michał w przypływie gniewu morduje Ketlinga za zdradę.

XV

Krzysia wymusza na Ketlingu przysięgę milczenia. Zdesperowana dziewczyna podejmuje dramatyczną decyzję o wstąpieniu do klasztoru. Chce w ten sposób uciec od problemu i nie ranić żadnego z rycerzy. Ketling ogłasza wszystkim, że musi pilnie wyjechać w interesach.

XVI

Zagłoba próbuje rozwikłać zagadkę grobowej atmosfery w dworku. Jego śledztwo nie przynosi jednak rezultatów. Staje jak wryty, gdy Krzysia oficjalnie oświadcza, że nie wyjdzie za mąż za nikogo.

XVII

Ketling opuszcza dwór. Wkrótce potem wraca Michał w towarzystwie stolnika. Wołodyjowski jest całkowicie zdezorientowany i zdruzgotany wiadomością o klasztornych planach swojej narzeczonej.

XVIII

Tajemnica wychodzi na jaw. Zagłoba i stolnikowa dowiadują się o potajemnych zaręczynach Michała. Wołodyjowski błaga Krzysię o zmianę decyzji, ale ona pozostaje nieugięta. Wreszcie Basia, nie mogąc znieść napięcia, wyznaje Michałowi bolesną prawdę: Krzysia kocha Ketlinga.

XIX

Wściekły Michał wyrusza na poszukiwanie Ketlinga. Krzysia odchodzi od zmysłów, obwiniając się o nieunikniony rozlew krwi. Niespodziewanie pewnego wieczoru obaj rycerze stają w drzwiach dworku cali i zdrowi.

XX

Wołodyjowski wykazuje się niezwykłą wielkodusznością. Przebacza przyjacielowi, błogosławi związek Ketlinga i Krzysi, a następnie... oświadcza się Basi. Uszczęśliwiona dziewczyna rzuca mu się na szyję.

XXI

Mijają cztery lata. Wołodyjowski obejmuje dowództwo w fortalicjiNiewielka budowla obronna, często drewniano-ziemna, chroniąca granice lub szlaki. w Chreptiowie. Otrzymuje odpowiedzialną misję obrony południowych granic przed najazdami tatarskimi.

XXII

Michał wysyła sprawdzonych żołnierzy, by eskortowali jego żonę i Zagłobę. Po trudnej i niebezpiecznej podróży przez dzikie ostępy, Basia wreszcie wpada w ramiona stęsknionego męża.

XXIII

Życie w stanicy płynie własnym rytmem. Długie, zimowe wieczory upływają na żołnierskich opowieściach przy kominku, budując poczucie wspólnoty wśród obrońców granic.

XXIV

Żołnierze chwytają szpiega, który przenosił tajny list do Azji Mellechowicza, dowódcy LipkówTatarzy osiedleni na ziemiach Rzeczypospolitej, służący w polskim wojsku, którzy w 1672 r. podnieśli bunt.. Oficerowie przesłuchują podejrzanego o zdradę Azję, ale jego zręczne tłumaczenia ostatecznie usypiają ich czujność.

XXV

Okolice Chreptiowa stają się niespokojne. W pobliżu stanicy zaczynają kręcić się watahy niebezpiecznych grasantów i zbójców.

XXVI

Dochodzi do zbrojnego starcia na Jurkowym Polu. Polskie chorągwie rozbijają tatarskie oddziały. W ferworze walki Basia spada z konia prosto do stromego jaru. Przed pewną śmiercią ratuje ją Azja. Michał jest mu za to dozgonnie wdzięczny.

XXVII

Do Chreptiowa zjeżdżają niespodziewani goście: podstoli nowogrodzki Bogusz, stary Nowowiejski z córką Ewką oraz pani Boska z Zosią. Podczas powitania dochodzi do skandalu. Stary Nowowiejski rozpoznaje w Azji swojego zbiegłego chłopa i sługę.

XXVIII

Wychodzi na jaw szokująca prawda: Azja to w rzeczywistości syn potężnego Tuhaj-beja. Tymczasem Basia dowiaduje się, że Ewka Nowowiejska skrycie kocha się w Tatarze. Azja przedstawia Boguszowi swój wielki plan polityczny – chce przeciągnąć wszystkich Tatarów na stronę Rzeczypospolitej, marząc o buławie hetmana tatarskiego.

XXIX

Basia, wiedziona dobrym sercem, planuje połączyć Ewkę z Azją. Nie wie, że stary Nowowiejski w głębi duszy jest dumny z wysokiego urodzenia swojego dawnego sługi.

XXX

Wołodyjowska rozmawia z Azją o uczuciach Ewki. Jest całkowicie ślepa na fakt, że to ona sama jest obiektem mrocznego i obsesyjnego pożądania Tatara. Azja wtajemnicza w swoje zbrodnicze plany starego sługę, Halima.

XXXI

Bogusz jedzie do hetmana Sobieskiego, by przedstawić mu projekt Mellechowicza. Odpowiedź jest ostra i jednoznaczna: hetman kategorycznie odmawia wpuszczenia zbrojnych oddziałów Azji na Ukrainę.

XXXII

Bogusz zwleka z powrotem, bojąc się reakcji porywczego Tatara. Z okazji Nowego Roku w Chreptiowie odbywa się huczna zabawa. Zjawia się młody Adam Nowowiejski, który po latach konfliktu wreszcie godzi się z ojcem.

XXXIII

Sylwestrowa noc obfituje w wyznania. Młody Nowowiejski oświadcza się pięknej Zosi Boskiej i zostaje przyjęty.

XXXIV

Pani Boska wyraża zgodę na ślub córki. Akceptuje też propozycję Nowowiejskiego, by wspólnie wyjechać do bezpieczniejszego Raszkowa.

XXXV

Goście opuszczają Chreptiów. Gdy Azja dowiaduje się o odmowie hetmana, wpada w furię. Jego wielki plan legł w gruzach. Żądny zemsty, wydaje Halimowi rozkaz wywołania buntu i wypłoszenia polskich załóg z okolicznych stanic.

XXXVI

Basia prosi męża o zgodę na wyjazd do Raszkowa. Michał, choć pełen złych przeczuć, w końcu ulega. Kilka dni później Basia wyrusza w drogę w towarzystwie Ewki, Azji i jego tatarskich jeźdźców.

XXXVII

Podróż przez Mohylów i Jampol budzi w Basi rosnący niepokój. Zauważa całkowity brak polskich patroli wojskowych, co zwiastuje kłopoty.

XXX8

W opustoszałej okolicy Azja zrzuca maskę. Wyznaje Basi swoją chorą miłość i próbuje ją zgwałcić. Zwinna i odważna dziewczyna uderza go w twarz rękojeścią pistoletu. Cudem wyrywa się oprawcy i ucieka na koniu w głąb stepu.

XXXIX

Ciężko ranny i upokorzony Azja wysyła za Basią pościg. Sam rusza do Raszkowa, gdzie urządza potworną rzeź. Morduje starego Nowowiejskiego, a zakochaną w nim Ewkę, Zosię i jej matkę oddaje w jasyrNiewola turecka lub tatarska, w którą brano jeńców wojennych i ludność cywilną.. Po dokonaniu zbrodni przechodzi na stronę sułtana.

XL

Droga powrotna Basi to prawdziwa droga przez mękę. Dziewczyna przedziera się przez mroźne pustkowia, wielokrotnie ocierając się o śmierć głodową i zamarznięcie.

XLI

Skrajnie wyczerpana Basia dociera do Chreptiowa. Michał natychmiast sprowadza medyka z Kamieńca. Wierny wachmistrzStopień podoficerski w kawalerii, odpowiednik sierżanta w piechocie. Luśnia składa mroczną przysięgę – poprzysięga krwawą zemstę na Azji za krzywdy wyrządzone swojej pani.

XLII

Dzięki troskliwej opiece Basia powoli wraca do zdrowia. Wdzięczny Michał obiecuje ufundować kościół. Wkrótce przychodzą rozkazy: Wołodyjowski ma wyruszyć do Kamieńca Podolskiego i przygotować twierdzę na wojnę z Turcją.

XLIII

W Chreptiowie niespodziewanie zjawiają się Ketlingowie. Mimo nadciągającego niebezpieczeństwa, Krzysia i Basia kategorycznie odmawiają wyjazdu w bezpieczne rejony kraju. Chcą zostać przy mężach do samego końca.

XLIV

Michał rwie się do walki w otwartym polu. Wysyła list do hetmana z prośbą o przydział do jazdy. Sobieski jednak odmawia – uważa, że tylko Wołodyjowski zdoła utrzymać mury Kamieńca. Rycerz postanawia bronić twierdzy do ostatniej kropli krwi.

XLV

Nadchodzi wiosna. Na osłabioną, skłóconą i pozbawioną silnego wojska Rzeczpospolitą uderza potężna armia Imperium Osmańskiego.

XLVI

Azja zostaje tureckim murząTytuł arystokratyczny u ludów tureckich i tatarskich, oznaczający księcia lub dowódcę.. Z sadystyczną przyjemnością znęca się nad porwanymi kobietami. Ostatecznie sprzedaje Ewkę i Zosię na targu niewolników w Stambule.

XLVII

Polskie chorągwie ruszają na podjazdy przeciwko ordzie krymskiejWojska chanatu krymskiego, państwa tatarskiego będącego lennem Imperium Osmańskiego.. Do Chreptiowa przybywa Adam Nowowiejski – wrak człowieka, zniszczony bólem po stracie ojca i narzeczonej. Zbiera oddział straceńców i wyrusza na terytorium wroga, by dopaść Azję.

XLVIII

Nowowiejski działa jak duch. Zakłada obóz na ziemi wroga, po cichu likwiduje tatarskie patrole. W końcu organizuje brawurowy napad na obóz Lipków i porywa znienawidzonego Azję.

XLIX

Pojmany zdrajca trafia do Raszkowa. Tam wachmistrz Luśnia dopełnia swojej przysięgi. Wbija Azję na palWyjątkowo okrutna metoda egzekucji, stosowana na Wschodzie wobec zdrajców i najgorszych zbrodniarzy.. Mellechowicz kona w niewyobrażalnych męczarniach, a jego śmierć jest tak straszna, jak jego zbrodnie.

L

Nowowiejski wraca do swoich. Basia wraz z taborem przenosi się do Kamieńca Podolskiego. Trwają tam gorączkowe narady wojenne. Michał i Ketling klękają przed ołtarzem i składają uroczyste ślubowanie: prędzej zginą, niż oddadzą zamek Turkom.

LI

Padają kolejne punkty oporu. Sułtan zdobywa Żwaniec. Michał wraca za mury Kamieńca. Odwiedza Basię w klasztorze i w przejmującej rozmowie stara się przygotować ukochaną żonę na swoją nieuchronną śmierć.

LII

Rozpoczyna się oblężenie. Pod murami dochodzi do bitwy harcowniczejPojedynek lub starcie pojedynczych jeźdźców przed główną bitwą, mające na celu sprowokowanie wroga.. Polscy rycerze odnoszą w niej błyskotliwe zwycięstwo, co na moment podnosi morale obrońców.

LIII

Główne siły sułtana otaczają Kamieniec. Trwa morderczy ostrzał artyleryjski. Obrońcy walczą z nadludzkim wysiłkiem, nie wiedząc, że za ich plecami biskup i generał podolski prowadzą już tajne rokowania o kapitulacji.

LIV

Turcy są zdezorientowani. Nie rozumieją, dlaczego Polacy wciąż strzelają, skoro dowództwo poprosiło o rozejm. Żołnierze Wołodyjowskiego nie mają zamiaru składać broni.

LV

Michał po raz ostatni widzi się z Basią. Żegna się z nią, wiedząc, że koniec jest bliski. Tymczasem na murach pan Muszalski dokonuje bohaterskiego czynu – udaje mu się zagwoździćZniszczenie armaty poprzez wbicie metalowego klina w otwór zapłonowy, co uniemożliwia strzał. dwie potężne kolubrynyCiężkie działo artyleryjskie o długiej lufie, używane do burzenia murów. wroga.

LVI

Mimo heroicznej postawy żołnierzy, generał podolski oficjalnie poddaje Kamieniec. Zdrada staje się faktem. Wołodyjowski i Ketling, wierni złożonej przysiędze, schodzą do lochów i wysadzają zamek w powietrze. Giną pod gruzami ukochanej twierdzy. Podczas pogrzebu męża Basia idzie za trumną, całkowicie złamana rozpaczą.

EPILOG

Mija rok. 9 listopada 1673 roku hetman Jan Sobieski staje na czele trzydziestotysięcznej armii pod Chocimiem. Rozpoczyna się decydujące starcie z Turkami. Polacy odnoszą miażdżące zwycięstwo, a Sobieski wkrótce zostaje wybrany na króla. W bitwie giną starzy towarzysze Michała: Adam Nowowiejski, Motowidło i Muszalski, znajdując wymarzoną żołnierską śmierć. Dziesięć lat później potęga turecka zostaje ostatecznie złamana pod Wiedniem.