Powrót posła - streszczenie krótkie i szczegółowe

Streszczenie w pigułce

Wydarzenia rozgrywają się w wiejskim dworku Podkomorstwa jesienią 1790 roku. Trwa przerwa w obradach Sejmu WielkiegoObradował w latach 1788–1792, jego największym osiągnięciem było uchwalenie Konstytucji 3 maja.. Do domu wraca Walery, syn gospodarzy i aktywny poseł stronnictwa patriotycznegoUgrupowanie polityczne na Sejmie Wielkim dążące do reform ustrojowych, m.in. zniesienia liberum veto.. Młodzieniec jest zakochany z wzajemnością w Teresie, córce Starosty Gadulskiego. Ojciec dziewczyny to zagorzały konserwatysta, ślepo zapatrzony w dawną złotą wolnośćZespół przywilejów szlacheckich w dawnej Polsce, obejmujący m.in. prawo do rokoszu i liberum veto.. Gadulski nie chce oddać córki reformatorowi, zwłaszcza że Walery nie dysponuje wielkim majątkiem.

Na drodze do szczęścia młodych staje również Szarmancki – modny fircyk i utracjusz, który liczy na spłatę swoich ogromnych długów z posagu Teresy. Szarmancki zyskuje poparcie zapatrzonej we francuskie mody Starościny, macochy Teresy. Intrygant próbuje skompromitować dziewczynę w oczach Walerego, pokazując mu jej portret, rzekomo podarowany na dowód miłości. Kłamstwo szybko wychodzi na jaw, gdy okazuje się, że wizerunek został namalowany z ukrycia na zlecenie Szarmanckiego.

Ostateczne starcie następuje, gdy Szarmancki żąda od Starosty podpisania intercyzyPrzedmałżeńska umowa majątkowa, w tym kontekście gwarantująca mężowi dostęp do posagu żony.. Gadulski, dla którego pieniądze są absolutnym priorytetem, wpada we wściekłość i odrzuca zalotnika. Walery deklaruje, że ożeni się z Teresą bez grosza przy duszy. Starosta z ulgą wyraża zgodę na ślub, a Podkomorzy z radości nadaje wolność swoim chłopom.

Streszczenie szczegółowe

Akt I

Sceny I–III: Poranne spory i polityka przy śniadaniu

Pokojowa Agata i lokaj Jakub przygotowują śniadanie dla gości przebywających we dworze Podkomorstwa. Służba bezlitośnie plotkuje o przyjezdnych. Wspominają wczorajszą kolację, podczas której Starosta Gadulski zanudzał wszystkich swoimi rozwlekłymi wywodami. Równie negatywne odczucia budzi jego druga żona, wiecznie narzekająca Starościna. We dworze bawi także Szarmancki. Agata nazywa go wprost „sowizdrzałem” – mężczyzna próbował ją pocałować, choć oficjalnie stara się o rękę Teresy, córki Starosty z pierwszego małżeństwa. W trakcie rozmowy Agata obiecuje swoją rękę Jakubowi.

Podczas śniadania Starosta natychmiast schodzi na tematy polityczne. Prezentuje postawę typowego przedstawiciela sarmatyzmuIdeologia i styl życia polskiej szlachty, z czasem przeradzająca się w obronę przestarzałych przywilejów i niechęć do zmian.. Uważa, że Polska powinna „cicho siedzieć” i zachować całkowitą bierność na arenie międzynarodowej. W tym samym czasie Podkomorzy otrzymuje radosną nowinę – list od syna Walerego. Młody poseł wykorzystuje przerwę w obradach sejmu i właśnie wraca do domu. Rodzice pękają z dumy.

Poglądy Starosty i Podkomorzego to dwa bieguny ówczesnej Polski. Gadulski krytykuje wszelkie reformy, a liberum vetoPrawo pozwalające jednemu posłowi na zerwanie obrad sejmu i unieważnienie podjętych uchwał. nazywa „wolności źrzenicą”. Podkomorzy twardo ripostuje, że to właśnie bezkarność i swawola szlachty doprowadziły kraj na skraj upadku.

Różnice polityczne są tak drastyczne, że Starosta w duchu przekreśla szanse na małżeństwo swojej córki z Walerym. Atmosferę zagęszcza bilecik od Starościny. Kobieta informuje, że źle się czuje i nie zejdzie na posiłek. Odczytanie wiadomości graniczy z cudem, ponieważ żona Gadulskiego używa potężnej dawki makaronizmówWyrazy lub zwroty z języka obcego (tu: francuskiego) wplatane w wypowiedzi w języku ojczystym.. To wywołuje u Podkomorzego gniewną tyradę przeciwko cudzoziemszczyźnieŚlepe, bezkrytyczne naśladowanie obcych (głównie francuskich) wzorów w modzie, języku i obyczajach.. Starosta ucina temat brutalnie szczerze – ożenił się z tą kobietą wyłącznie dla jej ogromnego posagu.

Sceny IV–IX: Powrót posła i zaloty fircyka

Pojawia się Teresa, która na co dzień wychowuje się pod okiem Podkomorstwa. Gospodarze rozpływają się nad jej zaletami, ale ojciec kwituje to chłodno – wolałby syna, bo córce trzeba wypłacić posag. Gdy dorośli idą odwiedzić niedomagającą Starościnę, Teresa zostaje sama. Dziewczyna cieszy się na przyjazd Walerego. Jej uczucie do młodego posła rośnie w siłę, mimo wyraźnych zakazów ze strony rodziców.

Spokój przerywa wejście Szarmanckiego, który właśnie wrócił z polowania. Ten typowy fircykW literaturze oświecenia: modny, powierzchowny kawaler, ślepo naśladujący zagraniczne trendy i skupiony na rozrywce. wyznaje Teresie miłość. Roztacza przed nią wizję luksusowego życia w Warszawie, pełnego balów i rozrywek. Teresa stanowczo odmawia, preferując spokojne życie na wsi, i wychodzi. Szarmancki jest jednak tak zadufany w sobie, że bierze jej odmowę za kobiecą kokieterię. W monologu zdradza swoje prawdziwe motywacje – interesuje go wyłącznie posag Teresy, którym zamierza spłacić karciane długi.

Do salonu wracają starsi państwo. Starosta bagatelizuje chorobę żony, nazywając ją „chimerami”. Nagle lokaj Jakub ogłasza przyjazd Walerego. Podkomorzyna chce wybiec na dziedziniec, ale Gadulski powstrzymuje ją, twierdząc, że to nie wypada. Wbiega Walery i rzuca się w ramiona rodziców. Podkomorzy z dumą chwali syna za gorliwe wypełnianie obowiązków obywatelskich. Walery pyta o braci – dowiaduje się, że najmłodszy służy w wojsku, a średni zasiada w komisji cywilnejOrgan administracji lokalnej powołany przez Sejm Wielki, zajmujący się m.in. sprawami gospodarczymi i rekrutacją.. Po gorącym powitaniu całe towarzystwo udaje się na obiad.

Akt II

Sceny I–V: Dowody miłości i trofea utracjusza

Teresa jest rozżalona. Od powrotu Walerego rodzina nie odstępuje go na krok, przez co młodzi nie mieli okazji porozmawiać. Wreszcie Walery znajduje chwilę. Zakochani zapewniają się o niezmienności swoich uczuć. Teresa ostrzega go o planach ojca i macochy, którzy forsują kandydaturę Szarmanckiego. Walery uspokaja ją – jest gotów całkowicie zrezygnować z posagu, byle tylko Starosta zgodził się na ślub. Przed odejściem do macochy, Teresa wręcza Waleremu własnoręcznie uszyty pas, który ma być dowodem jej wierności.

Gdy Walery w samotności wzrusza się podarunkiem, do pokoju wpada wystrojony i ufryzowany Szarmancki. Zaczyna zasypywać posła opowieściami o swoich zagranicznych wojażach. Był w Paryżu i Londynie, ale z tych podróży wyniósł jedynie wiedzę o wyścigach konnych, hazardzie i kobietach. Służba ojczyźnie zupełnie go nie interesuje. Walery ostro krytykuje takie próżniacze życie, ale Szarmancki puszcza to mimo uszu.

Fircyk wzywa swojego sługę, Kozaka, który przynosi szkatułkę z „trofeami” pana. Są to pukle włosów, pierścionki, listy i portrety uwiedzionych kobiet. Walery jest zdegustowany tym podłym zachowaniem. Nagle wśród zdobyczy dostrzega portret Teresy. Zszokowany żąda jego zwrotu, pewien, że dziewczyna nie dała mu go dobrowolnie. Szarmancki wyśmiewa posła, sugerując, że Teresa gra na dwa fronty.

Sceny VI–IX: Sentymentalne żale i manipulacje Starościny

Hałas kłótni zwabia Starościnę. Kobieta wyrzuca młodzieńcom, że zakłócają jej odpoczynek. Gdy Walery odchodzi, Starościna i Szarmancki zaczynają go obgadywać. Zgodnie twierdzą, że poseł jest zbyt nudny, by potrafił prawdziwie kochać. Starościna wpada w sentymentalny nastrój i opowiada o swojej młodzieńczej miłości do Szambelana, który zginął w wypadku powozu. Szarmancki, by się przypodobać, odczytuje na głos Elegię na śmierć Szambelana.

Kobieta żali się na swoje obecne życie. Chciała iść do klasztoru, ale rodzice zmusili ją do ślubu z Gadulskim. Mąż zupełnie jej nie rozumie – zamiast wzdychać z miłości, woli rozmawiać o cenach zboża. Szarmancki doskonale wczuwa się w rolę współczującego powiernika. Wyznaje, że kocha Teresę, ale obawia się konkurencji Walerego. Starościna obiecuje mu pełne wsparcie. Gwarantuje, że ani ona, ani mąż nie oddadzą Teresy posłowi.

Gdy pojawia się Starosta, natychmiast krytykuje żonę za czytanie książek, które „bałamucą jej głowę”. Rozwścieczona Gadulska grozi rozwodem. Starosta natychmiast mięknie – rozwód oznaczałby utratę połowy rocznego dochodu. Wykorzystując przewagę, Starościna przekonuje męża do Szarmanckiego. Używa koronnego argumentu: fircyk rzekomo w ogóle nie dba o posag. Na koniec, udając omdlenie, wymusza na mężu zgodę na budowę ozdobnej kaskady w miejscu, gdzie obecnie stoi przynosząca zyski karczma.

Akt III

Sceny I–IV: Prawda wychodzi na jaw

Teresa rozmawia z pokojową Agatką. Służąca zdradza jej tajemnicę portretu – Szarmancki wynajął malarza, który ukrył się i naszkicował dziewczynę bez jej wiedzy. Intryga wyszła na jaw tylko dlatego, że fircyk nie zapłacił artyście za wykonaną pracę. Chwilę później zjawia się Walery. Dręczony wyrzutami sumienia, przeprasza ukochaną za to, że choć przez moment zwątpił w jej uczciwość. Zrozpaczona Teresa informuje go, że ojciec podjął już ostateczną decyzję o jej ślubie z Szarmanckim. Młodzi błagają o pomoc Podkomorzynę, która obiecuje wstawić się za nimi.

Sceny V–VIII: Demaskacja Szarmanckiego i potrójne szczęście

Podkomorzy i Gadulski toczą kolejny spór, tym razem o wolną elekcjęWybór króla przez ogół szlachty; w czasach Sejmu Wielkiego postulat jej zniesienia budził ogromne kontrowersje.. Gospodarze próbują przekonać Starostę, by nie niszczył życia córce. Wychodzi na jaw, że Gadulski kiedyś obiecał rękę Teresy Waleremu, ale teraz cynicznie stwierdza, że słowo bez podpisu nic nie znaczy. Wytyka Podkomorstwu zbyt mały majątek. Walery oficjalnie deklaruje, że weźmie Teresę bez grosza posagu. To jednak nie przekonuje Starosty – różnice polityczne są dla niego barierą nie do przejścia.

Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy nadchodzą Starościna, Szarmancki i Teresa. Dziewczyna publicznie odmawia poślubienia fircyka. Wściekły Starosta chce przyspieszyć ceremonię siłą. Wtedy Szarmancki popełnia fatalny błąd – żąda natychmiastowego podpisania intercyzy. Jego prawdziwe, chciwe zamiary wychodzą na jaw. Gadulski orientuje się, że kandydat dybie na jego pieniądze i natychmiast zrywa zaręczyny. Walery zmusza fircyka do oddania portretu Teresy. Szarmancki oddaje go bez żalu, rzucając lekceważąco, że znajdzie sobie inną pocieszycielkę.

Ostatecznie Gadulscy godzą się na ślub Teresy z Walerym. Decydującym czynnikiem nie jest jednak miłość młodych, ale fakt, że poseł powtarza obietnicę rezygnacji z posagu. Szczęśliwe zakończenie obejmuje wszystkich. Jakub i Agatka proszą o zgodę na ślub i ją otrzymują. Podkomorzy, by uczcić małżeństwo syna, decyduje się na wspaniałomyślny gest – nadaje swoim chłopom wolność osobistąAkt zniesienia poddaństwa, zgodny z postępowymi ideami epoki oświecenia, dający chłopom prawo do opuszczania wsi..