„Przypadki Robinsona Crusoe” - streszczenie krótkie i opracowanie

Streszczenie w pigułce

Robinson Crusoe to młody, porywczy podróżnikOsoba odbywająca dalekie wyprawy w celu poznawania świata.. Sprzeciwia się woli rodziców i wyrusza w morze. Jego statek przeżywa dwie gwałtowne burze. Kapitan radzi mu porzucić żeglugę, ale duma nie pozwala Robinsonowi wrócić do domu.

Zaciąga się na inny okręt i płynie pod nową banderąFlaga podnoszona na statku, oznaczająca jego przynależność państwową. do AfrykiDrugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi.. Kolejny rejs kończy się tragicznie. Crusoe trafia do niewoliStan pozbawienia wolności, bycie czyjąś własnością. u piratów. Po pewnym czasie udaje mu się uciec łódką razem z chłopcem o imieniu Ksury.

Ratuje ich portugalski okręt. Robinson osiedla się w BrazyliiNajwiększe państwo w Ameryce Południowej.. Z czasem kupuje ziemię i zakłada plantacjęDuży obszar ziemi przeznaczony pod uprawę jednej rośliny, np. trzciny cukrowej. trzciny cukrowej. Chce pomnożyć zyski, dlatego wyrusza statkiem po niewolnikówCzłowiek pozbawiony wolności, zmuszany do darmowej pracy.. U wybrzeży Ameryki Południowej statek tonie w czasie potężnej burzy. Tylko Robinson przeżywa katastrofę.

Fale wyrzucają go na bezludną wyspę. Rozbitek gromadzi zapasy z wraku statku i buduje bezpieczne schronienie. Zaczyna prowadzić dziennikZeszyt, w którym codziennie zapisuje się wydarzenia i przemyślenia., aby nie stracić rachuby czasu. Dużo rozmawia z Bogiem i czyta Biblię.

Z biegiem lat Crusoe staje się sprawnym rzemieślnikiemOsoba zawodowo wytwarzająca przedmioty codziennego użytku.. Tworzy meble, narzędzia i naczynia. Okazuje się też zdolnym rolnikiemOsoba zajmująca się uprawą ziemi i hodowlą zwierząt.. Uprawia zboże z ocalałych nasion i oswaja dzikie kozy. Buduje nawet letni dom w głębi wyspy.

Po piętnastu latach na wyspie Robinson odkrywa ślad ludzkiej stopy na piasku. Żyje w ciągłym strachu. Jakiś czas później znajduje na plaży ludzkie kości. Domyśla się, że wyspę odwiedzają kanibaleCzłowiek zjadający mięso innych ludzi; ludożerca.. Urządza bezpieczną kryjówkę w odkrytej jaskiniNaturalna, pusta przestrzeń w skałach..

Pewnego dnia ludożercy wracają. Robinson ratuje jednego z ich więźniów. Nadaje mu imię Piętaszek i uczy go angielskiego. Nawraca też chłopca na protestantyzmOdłam chrześcijaństwa opierający się głównie na czytaniu Biblii.. Piętaszek staje się jego wiernym sługą i przyjacielem.

Bohaterowie ratują z rąk dzikusów kolejnych więźniów. Jednym z nich jest hiszpański szlachcicPrzedstawiciel wyższej warstwy społecznej, posiadający specjalne przywileje. Don Juan de Castillos z Valladolid, a drugim ojciec Piętaszka. Planują wspólną ucieczkę z wyspy.

Wkrótce do brzegów przybija angielski statek. Okazuje się, że na pokładzie wybuchł buntZbrojne wystąpienie przeciwko władzy, np. na statku.. Robinson i Piętaszek pomagają kapitanowi odzyskać okręt. W nagrodę wracają do Anglii. Robinson dowiaduje się, że jego brazylijska plantacja przyniosła mu ogromne bogactwo.

Geneza

Główną inspiracją do napisania powieści była historia Aleksandra Selkirka. Był to szkocki awanturnikOsoba szukająca niebezpiecznych przygód i ryzykownych sytuacji. i żeglarz. Po kłótni z kapitanem zostawiono go na bezludnej wyspie u wybrzeży Chile. Spędził tam w samotności prawie pięć lat.

Historia Selkirka obiegła całą Anglię. Pisały o nim gazety, które czytał Daniel Defoe. Pisarz spotkał się z żeglarzem osobiście. Wiele autentycznych przygód Selkirka znalazło się potem w książce. Nawet nazwisko bohatera zostało zmienione podobnie jak w rzeczywistości. Aleksander Selcraig stał się Selkirkiem, a Robinson Kreutznaer przyjął nazwisko Crusoe.

Polscy czytelnicy czekali półtora wieku na pierwsze tłumaczenie. Wersje w różnych krajach mocno się od siebie różniły. Niemieckie wydanie miało charakter pedagogicznyZwiązany z wychowaniem i nauczaniem dzieci.. Pozbawiono w nim Robinsona narzędzi, by pokazać, jak radzi sobie bez zdobyczy cywilizacji.

Władysław Ludwik Anczyc, autor polskiego przekładu z 1867 roku, również przyznał się do zmian. Dostosował tekst do potrzeb polskich dzieci. Z kolei Stanisław Stampf'l wprost napisał, że jego książka powstała jedynie na motywach oryginałuPierwotna wersja dzieła, napisana przez samego autora..

Stampf'l dodał na końcu swojej wersji ciekawą notatkę. Zasugerował, że wyspa Robinsona to Tobago. Wyspa ta należała kiedyś do Księstwa Kurlandzkiego. Kurlandia była wtedy lennikiemWładca lub państwo zależne od silniejszego państwa. Polski. Tobago było więc jedyną w historii polską kolonią.

Plan wydarzeń

1. Narodziny i młodość Robinsona.
2. Niepohamowana chęć żeglugi i stanowczy sprzeciw rodziców.
3. Ucieczka z domu młodego Robinsona.
4. Pierwszy rejs i trudny sztormBardzo silny wiatr na morzu, wywołujący ogromne fale..
5. Zbesztanie przez kapitana, który uznaje, że Robinson nie nadaje się na żeglarza.
6. Przybycie do Londynu i spotkanie kapitana płynącego do GwineiHistoryczna nazwa zachodniego wybrzeża Afryki..
7. Podróż do Afryki, skąd Robinson wraca jako bogaty człowiek.
8. Śmierć zaprzyjaźnionego kapitana.
9. Kolejna wyprawa do Gwinei zorganizowana przez wdowę.
10. Bitwa na morzu z piratamiMorski rozbójnik napadający na inne statki..
11. Robinson w mauretańskiejDawna nazwa muzułmańskich mieszkańców północnej Afryki. niewoli.
12. Praca w charakterze ogrodnika u arabskiego pana.
13. Wyprawy na ryby.
14. Zapoznanie się z Ksurym i Mulejem.
15. Ucieczka z portu Sale.
16. Podróż łodzią z Ksurym.
17. Spotkanie z lwem na afrykańskim brzegu.
18. Ratunek na okręcie portugalskiego kapitana.
19. Sprzedaż Ksurego kapitanowi statku.
20. Przybycie do San Salvador w Brazylii.
21. Robinson właścicielem plantacji trzciny cukrowej.
22. Decyzja o udziale w wyprawie po niewolników.
23. Potężna burza w okolicy Karaibów.
24. Robinson jedynym ocalałym z katastrofy.
25. Pierwszy kontakt z nowym lądem i nocleg na drzewie.
26. Odkrycie groty na siedzibę.
27. Zabezpieczenie groty przed dzikimi zwierzętami.
28. Dalsze prace nad budową palisadyOgrodzenie ochronne zbudowane z ostro zakończonych, drewnianych pali..
29. Pierwsza próba rozpalenia ognia.
30. Założenie dziennika do mierzenia czasu.
31. Pierwsza podróż po wyspie.
32. Wyprawa zakończona sukcesem i odkryciem nowych terenów.
33. Sporządzenie łuku, strzał i sieci na ryby.
34. Pierwsze polowanie na dzikie kozy.
35. Walka z moskitami, próby krawieckie i garbarskie.
36. Chwila słabości i zwątpienia w sens życia.
37. Uszycie nowego stroju z kozich skór.
38. Wspomnienie rodzinnego domu w Boże Narodzenie.
39. Trzęsienie ziemi i potężny huragan.
40. Długa i wyczerpująca choroba Robinsona.
41. Podziękowanie Bogu za ocalenie.
42. Budowa zagrody dla kóz.
43. Pozyskanie soli z morskiej wody.
44. Próby opanowania sztuki garncarstwa.
45. Pierwsze, nieudane zbiory zboża.
46. Wyprawa w głąb wyspy w poszukiwaniu lepszych ziem.
47. Budowa letniego domku w Czerwonej dolinie.
48. Budowa drugiej zagrody dla stada kóz.
49. Rozważania i modlitwa w rocznicę przybycia na wyspę.
50. Nadejście pory deszczowej.
51. Udane wykonanie świecy z koziego łoju.
52. Dodanie nowej kondygnacji w grocie.
53. Wykonanie drewnianego stołu i krzeseł.
54. Nadejście wiosny.
55. Uprawa poletka ze zbożem.
56. Rozpoczęcie przygotowań do kolejnej zimy.
57. Obchody drugiej rocznicy na wyspie.
58. Kolejny niepomyślny zbiór plonów.
59. Budowa wędzarni do mięsa.
60. Obchody trzeciej rocznicy pobytu na wyspie.
61. Wyprawa na zachodnią, nieznaną część wyspy.
62. Zwątpienie i zaniedbanie gospodarstwa.
63. Pierwsze obfite żniwa.
64. Czwarta rocznica pobytu na wyspie.
65. Rozpoczęcie wypieku własnego chleba.
66. Huk armat słyszany na morzu.
67. Rozbicie się obcego okrętu u wybrzeży wyspy.
68. Wyprawa na pokład wraku.
69. Zdobycie złota, srebra, Pisma Świętego oraz broni i amunicji.
70. Wzmocnienie palisady wokół obozowiska.
71. Budowa pierwszego, zbyt ciężkiego czółna.
72. Natknięcie się na ślad ludzkiej stopy.
73. Proroczy sen Robinsona.
74. Pojawienie się ludożerców z plemienia KaraibówRdzenni mieszkańcy wysp Morza Karaibskiego..
75. Obrona bezbronnego uciekiniera.
76. Początek przyjaźni z ocalonym młodzieńcem.
77. Nauka języka angielskiego przez Piętaszka.
78. Informacja o Europejczykach żyjących na ziemiach Piętaszka.
79. Budowa nowej, większej łodzi.
80. Ponowny najazd kanibali na wyspę.
81. Oswobodzenie Hiszpana i ojca Piętaszka.
82. Plan sprowadzenia reszty Hiszpanów na wyspę.
83. Przygotowanie wyspy na przybycie nowych gości.
84. Wyruszenie Hiszpana i ojca Piętaszka na sąsiednią wyspę.
85. Przybicie do brzegu szalupyNiewielka łódź ratunkowa lub pomocnicza na statku. z angielskiego okrętu.
86. Oswobodzenie kapitana statku i pierwszego oficera z rąk buntowników.
87. Podstępne obalenie buntu i przywrócenie porządku.
88. EgzekucjaWykonanie wyroku śmierci na skazańcu. głównego buntownika, Atkinsa.
89. Pożegnanie z wyspą.
90. Powrót Robinsona do Londynu.
91. Spotkanie z wdową po kapitanie.
92. Powrót do rodzinnego Hull i wieści o śmierci rodziców.
93. Odwiedziny u znajomego plantatora.
94. Dobre informacje o kondycji plantacji w Brazylii.
95. Podróż do Brazylii po odbiór majątku.
96. Ponowne przybycie Robinsona na swoją wyspę.
97. Atak Karaibów na okręt Robinsona.
98. Bohaterska śmierć Piętaszka.
99. Powrót do Anglii.
100. Kolejne podróże Robinsona na Wschód.
101. Dalsze losy osady na wyspie.
102. Osiedlenie się Robinsona i pomoc niesiona ubogim.

Problematyka

Powieść Daniela Defoe ma już prawie trzysta lat. Porusza wiele uniwersalnych problemów. Trzy najważniejsze to: panowanie człowieka nad naturą i innymi ludźmi, dążenie do odkupienia win oraz budowanie samoświadomości.

Zjawisko panowania widać w sukcesach Robinsona. Bohater pokonuje przeciwności losu i kontroluje otoczenie. Po krótkim czasie ujarzmia dziką wyspę i nazywa ją swoim domem. Oswaja dzikie zwierzęta i uprawia ziemię. Przestaje użalać się nad sobą i bierze los we własne ręce.

Panowanie ma też swoje mroczne oblicze. Widać to w relacji z Piętaszkiem. Robinson wykazuje megalomanięPrzesadne przekonanie o własnej wartości i wielkości.. Jako Europejczyk z góry zakłada, że jest lepszy od IndianinaRdzenny mieszkaniec obu Ameryk.. Nie pyta go o imię, tylko nadaje mu własne. W oryginalnej wersji książki Robinson najpierw uczy Piętaszka słowa pan, wskazując na siebie.

To szowinistyczneSkrajne przekonanie o wyższości własnej grupy nad innymi. podejście było typowe dla osiemnastowiecznej Anglii. Słowo pan szybko przestało Robinsonowi wystarczać. Zaczął nazywać wyspę swoim królestwem, a siebie uważał za monarchęWładca państwa, na przykład król lub cesarz.. Traktował z góry nie tylko tubylców, ale też uratowanych Europejczyków. Uosabiał poglądy, które pchały Europejczyków do skolonizowaniaZajmowanie obcych terytoriów i podporządkowywanie ich sobie. świata.

Książka niesie też silne przesłanie moralne. Autor pisze w przedsłowiuKrótki wstęp do książki, napisany przez autora., że celem powieści jest nauka o Bożej mądrości. Człowiek ma obowiązek dążyć do odkupienia grzechów. Robinson przekonuje się o tym w czasie ciężkiej choroby. W gorączce widzi zjawę, która grozi mu śmiercią za brak poprawy.

Nędzny! Tyle dobrodziejstw doznanych od Opatrzności nie wzruszyło twego zakamieniałego serca! Trwasz w twych złościach, a więc giń, jak żyłeś, marnie!

Robinson uznaje swój bunt przeciwko ojcu za grzech pierworodnyW religii chrześcijańskiej pierwszy grzech popełniony przez Adama i Ewę.. Jego los przypomina historię wygnania z raju, ale w odwrotny sposób. Adam i Ewa musieli opuścić EdenBiblijny raj, miejsce idealnego szczęścia.. Crusoe za karę został na rajską wyspę zesłany. Pokutą bohatera jest uznanie własnej słabości i zależności od Boga. Pod koniec życia Robinson porównuje się do biblijnego HiobaBiblijna postać, symbol cierpliwości i niezachwianej wiary w Boga., który po wielu cierpieniach odzyskał łaskę.

Trzecim ważnym tematem jest ludzka samoświadomość. Robinson nie dziczeje na wyspie. Cały czas zachowuje ludzką godność. Prowadzi dyskusje z samym sobą i Bogiem. Wynika to z filozofii protestanckiej, która nakazuje dbać o stan własnej duszy.

Bohater prowadzi dziennik, by nie stracić poczucia czasu. Zapisuje w nim nawet błahe wydarzenia. Uczy papugę wymawiać swoje imię, by natura przypominała mu o jego człowieczeństwie. Chce pozostać świadomym swojego położenia.

Kobiety odgrywają w powieści marginalną rolę. Pod koniec książki dowiadujemy się, że Robinson się ożenił. Nie znamy jednak imienia jego żony. Kobiety wysyłane na wyspę są traktowane jak towar, wymieniane obok bydła i zboża. To przejaw utylitarnejPogląd, według którego najważniejsza jest praktyczna użyteczność działań. myśli epoki.

Symbolika

Najbardziej znanym symbolem w powieści jest odcisk stopy na piasku. Symbolizuje on wewnętrzny konflikt bohatera. Crusoe tęskni za ludźmi, ale na widok śladu wpada w panikę. Od razu zakłada, że zostawił go wróg lub diabeł. Podświadomie boi się utraty kontroli nad swoim bezpiecznym światem.

Kolejnym ważnym symbolem jest krzyż. Robinson stawia go w miejscu, gdzie przeżył trzęsienie ziemi i chorobę. KrucyfiksKrzyż z postacią ukrzyżowanego Chrystusa. oznacza przywiązanie do religii chrześcijańskiej. Wyrzucenie na brzeg przez morze można traktować jako chrzestChrześcijański obrzęd obmycia z grzechów wodą. i początek nowego życia. Niektórzy badacze uważają jednak ten krzyż za obrazoburczyAtakujący powszechnie szanowane świętości lub wartości. pomnik własnej wielkości Robinsona.

Trzecim symbolem jest letnia rezydencja bohatera. Robinson buduje drugi dom w pięknej dolinie. Nie jest to forteca, lecz miejsce wypoczynku. Budowla symbolizuje zmianę nastawienia do wyspy. Crusoe przestaje traktować ją jak więzienie. Zaczyna dostrzegać jej piękno i czerpać radość z życia.

Dziennik Robinsona Crusoe

Robinson prowadzi dziennik, dopóki starcza mu atramentu. Zapiski mają charakter dokumentalny. To nowatorski zabieg Daniela Defoe, który dodaje powieści realizmu. Oto najważniejsze wpisy:

• 30 września 1659 r. – opis straszliwej burzy i katastrofy statku.
• Październik – wyprawy na pokład wrakuZniszczony, zatopiony lub rozbity statek. po zapasy, narzędzia i broń.
• 26 października – znalezienie idealnego miejsca na obozowisko.
• 1 listopada – rozbicie namiotu i pierwsza noc w nowym miejscu.
• 4 listopada – ustalenie ścisłego planu dnia (praca, obiad, drzemka, praca).
• 17-20 grudnia – budowa mebli i półek w jaskini.
• 3 stycznia 1660 r. – rozpoczęcie budowy palisady wokół obozu.
• 16 kwietnia – trzęsienie ziemi i potężny huragan.
• 19-27 czerwca – ciężka choroba, dreszcze i gorączka.
• 28 czerwca – powrót do zdrowia i rozpoczęcie lektury Biblii.
• 15 lipca – odkrycie dzikiego tytoniu i trzciny cukrowej.
• 20 lipca - 3 sierpnia – budowa letniego domu w głębi wyspy.
• 30 września – pierwsza rocznica pobytu na wyspie. Robinson postanawia oszczędzać atrament.

Motywy literackie

Samotność
Powieść to wielkie studium samotności. Robinson spędza na wyspie ponad dwadzieścia pięć lat. Uczy się radzić sobie z izolacjąCałkowite odcięcie od innych ludzi i świata.. Prowadzi dziennik, oswaja zwierzęta i rozmawia z Bogiem. Samotność pozwala mu osiągnąć wewnętrzną równowagę. Z czasem tak bardzo przyzwyczaja się do życia w pojedynkę, że boi się powrotu do cywilizacji.

Relacje z rodzicami
Defoe zestawia dwie różne postawy. Robinson lekceważy zakazy ojca i ucieka z domu. Przez lata uważa swój los za karę za to nieposłuszeństwo. Zupełnie inaczej wygląda relacja Piętaszka z ojcem. Karaibowie darzą się ogromną miłością. Piętaszek skacze z radości na widok ocalonego ojca.

Podróż
Chęć poznawania świata pcha Robinsona do ucieczki z domu. Przed trafieniem na wyspę zwiedza Afrykę i Amerykę Południową. Nawet na bezludnej wyspie wyrusza na wyprawy badawcze. Podróż jest motorem napędowym całej fabuły.

Relacja pan-sługa
Robinson łatwo podporządkowuje sobie innych. Robi to z Ksurym, a potem z Piętaszkiem. Wynika to z jego europejskiego wychowania. Od razu każe nazywać się panem. Buduje w ten sposób poczucie własnej wyższości.

Liczenie i mierzenie
Crusoe to skrupulatny człowiek interesu. Zapisuje wszystko, co da się policzyć. Podaje dokładne wymiary palisady w jardachAngielska miara długości, równa około 91 centymetrom. i calachDawna miara długości, równa około 2,5 centymetra.. Mierzy pnie drzew w stopachDawna miara długości, równa około 30 centymetrom.. To podkreśla jego praktyczność. Czasem jednak liczby zawodzą, gdy buduje zbyt ciężką łódź, której nie potrafi zwodować.

Zmagania z morzem
Morze to potężny żywioł, który testuje charakter bohatera. Najpierw straszy go sztormem u wybrzeży Anglii. Potem niszczy jego statek u wybrzeży Ameryki. Woda jest źródłem niebezpieczeństwa, ale też symbolem oczyszczenia.

Obraz cywilizacyjnego rozwoju ludzkości

Powieść opowiada o potędze ludzkiego rozumu. Robinson odtwarza na wyspie rozwój całej cywilizacji. Nie jest jednak całkowitym naturszczykiemCzłowiek prosty, żyjący blisko natury, bez wykształcenia.. Wykorzystuje wiedzę zdobytą podczas wcześniejszych podróży. Zna podstawy rolnictwa z pracy w MarokuPaństwo w północno-zachodniej Afryce. i Brazylii.

Początki na wyspie są trudne. Robinson musi poznać topografięUkształtowanie terenu i rozmieszczenie obiektów na danym obszarze. terenu, floręOgół gatunków roślin występujących na danym terenie. i faunęOgół gatunków zwierząt żyjących na danym obszarze.. Uczy się metodą prób i błędów. Z liści bananowcaWysoka roślina tropikalna o ogromnych liściach, rodząca banany. robi okap chroniący przed deszczem. Opracowuje własną metodę wypalania garnków. Szyje ubrania ze skór.

Bohater nadaje nowym miejscom swojskie nazwy. Powstaje Kozia Dolinka i Wzgórze Nadziei. Oswaja w ten sposób dziką przestrzeń. Losy Robinsona to skrócona historia ludzkości. Pokazuje, jak praca i rozum pozwalają przetrwać w najtrudniejszych warunkach. Biblia daje mu z kolei oparcie duchowe i wiarę w AbsolutBóg, najwyższa i doskonała siła kierująca światem..

Przemiana Robinsona Crusoe

Powieść ma głęboki wymiar etycznyNauka o moralności, o tym, co jest dobre, a co złe.. Ojciec Robinsona chciał dla niego spokojnego życia w klasie średniej. Tłumaczył mu, że żegluga wymaga znajomości geometriiDział matematyki badający figury i przestrzeń., astronomiiNauka zajmująca się badaniem gwiazd i kosmosu. i nawigacjiSztuka wyznaczania trasy i prowadzenia statku.. Bez tego zostanie zwykłym szypremDowódca niewielkiego statku rybackiego lub handlowego.. Robinson odrzuca te rady. Przypomina bohaterów tragedii greckichStarożytny gatunek dramatu, w którym bohater ponosi nieuniknioną klęskę., których gubi własna pychaZbyt wysokie mniemanie o sobie, zarozumiałość..

Przed trafieniem na wyspę Crusoe jest typowym kapitalistąWłaściciel kapitału, dążący do pomnażania zysków.. Skupia się na gromadzeniu majątkuZgromadzone dobra materialne, pieniądze i nieruchomości.. Nawet sprzedaż Ksurego traktuje jak zwykły interes. Takie podejście krytykowali później myśliciele socjalistyczniIdeologia dążąca do równości społecznej i likwidacji podziałów klasowych., w tym Karol MarksXIX-wieczny filozof i ekonomista, twórca teorii komunizmu.. Na wyspie Robinson uświadamia sobie, że złoto nie ma żadnej wartości, gdy brakuje jedzenia.

Pobyt na wyspie zmienia bohatera. Początkowo narzeka na swój los. Z czasem zaczyna dziękować opatrznościOpieka Boga nad światem i ludźmi.. Uznaje, że wyspa uchroniła go przed zepsuciem świata. Kiedy jednak widzi ślady barbarzyńcówCzłowiek dziki, niecywilizowany, okrutny., budzi się w nim żądza mordu. Przeraża go to, bo czuje, że sam staje się dzikusem.

Przełomem jest uratowanie Piętaszka. Robinson ryzykuje życie dla obcego człowieka. Wykazuje się humanitaryzmemPostawa pełna szacunku i współczucia dla drugiego człowieka.. Uczy chłopca języka i religii, stając się przedstawicielem cywilizacji ZachoduKultura i społeczeństwa Europy oraz Ameryki Północnej.. Po powrocie do Anglii staje się dobrym i hojnym człowiekiem. Swoim bogactwem wspiera biednych i funduje stypendia na uniwersytetachNajstarszy rodzaj uczelni wyższej, kształcącej studentów.. Z buntownika zmienia się w mądrego i pokornego człowieka.