Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Romeo i Julia - geneza

Nie znamy dokładnej daty powstania Romea i Julii, przejmuje się jednak, że historia kochanków została w ostatecznej redakcji napisana w latach 1594-1595.

"Romeo i Julia" należy do najwybitniejszych sztuk Shakespeare`a. I chociaż to tragedia, tryska ona wręcz życiem renesansowej Werony: miłość i nienawiść, młodość i radość życia, słabostki i ułomności ludzkie decydują o jej niepowtarzalnej atmosferze. Zaskakujące też, jak wielka jest tu rola przypadku. Wina nie wynika z działań bohaterów, ale z tajemniczych zrządzeń losu. Romeo i Julia spotykają się przypadkiem, przypadkiem Romeo staje się zabójcą Tybalda, a wreszcie ciągiem niezamierzonych przypadków są wydarzenia wiodące do śmierci głównych bohaterów. Zdaje się, że jakieś fatum ciąży nad Romeem i Julią; nie bez podstawy poeta w prologu mówi o nich jako o "parze kochanków przez gwiazdy przeklętych".
Para ta po dzień dzisiejszy jest symbolem miłości.


Geneza Romea i Julii


Dokładna data powstania „Romea i Julii” nie jest poświadczona żadnym dokumentem z epoki i datowanie genezy tragedii możliwe jest dzięki żmudnym dociekaniom szekspirologów. Pierwsza wzmianka o sztuce pojawiła się w niewielkim dziele Francisa Meresa: „Skarbiec Pallady: Skarbnica mądrości”, które ukazało się w roku 1598:
„Jak Plaut i Seneka uważani są za najlepszych autorów komedii i tragedii wśród pisarzy łacińskich, tak wśród angielskich najznakomitszy jest Shakespeare w obu tych rodzajach scenicznych utworów; w komedii świadczą o tym jego „Dwaj Panowie z Werony”, jego „Komedia omyłek”, jego „Stracone zachody miłości”, jego „Skuteczne zachody miłości”, jego „Sen nocy letniej” i jego „Kupiec wenecki”; w tragedii jego „Ryszard II”, „Ryszard III”, „Henryk IV”, „Król Jan”, „Tytus Andronikus” i jego „Romeo i Julia”.
Jak wynika z przytoczonego fragmentu tragedia znana była odbiorcom już przed rokiem 1598.

Wielu badaczy twórczości pisarza założyło, że sztuka powstała w latach 1590 – 1594, w tak zwanym okresie eksperymentalnym, kiedy Shakespeare podejmował próby pisarskie we wszystkich rodzajach dramatu. Wówczas to prawdopodobnie powstała pierwsza redakcja dzieła, a w latach 1594 – 1595 autor dokonał ostatecznej redakcji tekstu, wprowadzając do niego liczne poprawki i zmiany. Wiadomo również, że historia Romea i Julii nie była swoistym novum, lecz pojawiała się w literaturze pięknej już od czasów starożytnych.

Motyw nieszczęśliwej miłości pary kochanków, którzy nie mogą się połączyć i giną śmiercią samobójczą wskutek nieporozumienia, można odnaleźć w legendzie o Pyramie i Tysbe, opracowanej przez Owidiusza w IV księdze „Metamorfoz” w pierwszych latach naszej ery. Shakespeare znał ten poemat z czasów szkolnych i wspomniał o nim w II akcie „Romea i Julii”. W latach pięćdziesiątych XV wieku popularnością cieszyła włoska nowela Masuccia z Salerno: „Młodzieniec Mariotto zakochany w Ganozzie”, opisująca losy kochanków, którzy związali się tajemnym ślubem wbrew woli rodziców.

W 1524 roku Luigi da Porto na jej podstawie napisał: „Historię nowo odkrytą dwojga szlachetnych kochanków”. Akcję utworu umieścił w Weronie, a swoim bohaterom nadał imiona Romeo i Julia, zaczerpnięte prawdopodobnie z „Boska Komedii” Dantego. Opowieść cieszyła się ogromną poczytnością i była kilkakrotnie wznawiana. W 1553 roku ukazał się poemat Gheralda Boldieri: „Nieszczęśliwa miłość dwojga wiernych kochanków, Julii i Romea”. Rok później historia ta została zamieszczona w zbiorze nowel, zebranych przez dominikanina, Matteo Bandellę. Stała się ona punktem wyjścia dla pierwszych prób dramaturgicznych z udziałem motywu nieszczęśliwej i tragicznej w skutkach miłości dwojga kochanków.

Analiza tekstu tragedii Shakespeare’a wskazuje, że podczas pracy pisarz korzystał przede wszystkim z poematu Arhura Brooke’a: „Tragiczna historia Romea i Julii”, wydanego po raz pierwszy w 1562 roku, z którego zaczerpnął podstawowe rysy fabuły, dostosowując je do własnych potrzeb i koncepcji sztuki oraz wzbogacając opowieść o własne wątki.

Tragedia po raz pierwszy została wystawiona na scenie prawdopodobnie już w 1595 roku, tuż po tym, jak autor dokonał ostatecznej redakcji tekstu. Drukiem ukazała się dwa lata później. Było to tzw. złe Quarto, wydane pod tytułem: „Wybornie pomyślana tragedia Romea i Julii, tak jak była często, z wielkim aplauzem grana publicznie przez Sługi wielce szanownego Lorda Hunsdon”. Właściwe wydanie, tzw. dobre Quarto zostało opublikowane w 1599 roku i opatrzone było tytułem: „Najwyborniejsza i żałosna tragedia Romea i Julii, nowo skorygowana, uzupełniona i poprawiona, tak jak była w różnym czasie publicznie prezentowana przez Sługi wielce szanownego Lorda Szambelana”. Jest ona podstawą kolejnych edycji tragedii.

Kompozycja, czas i przestrzeń


Romeo i Julia jest tragedią w pięciu aktach. Poza tekstem właściwym dramatu znajdziemy tam jeszcze prologi-sonety. Poprzedzają one akt I i II. Pierwsza scena utworu (bójka służących) pełni wyraźnie funkcję ekspozycyjną w stosunku do wątku rodowej waśni, przedstawionego w dramacie. Następujące potem zdarzenia aktu I są wstępem przed zawiązaniem właściwej akcji dramatu w momencie spotkania Romea z Julią. W dalszej części dramatu akcja obfituje w dramatyczne wydarzenia, nie ma w niej jakiegoś jednego punktu kulminacyjnego. Na pewno ważnym wydarzeniem jest walka z Tybaltem – po raz pierwszy obok miłości pojawia się śmierć, będąca zapowiedzią ostatecznej klęski tytułowych bohaterów.

Kompozycyjnie tragedię można podzielić na trzy odcinki:
1. prezentacja Romea
2. spotkanie młodych i gwałtowny rozwój ich miłości (wraz niefortunną intrygą ojca Laurentego)
3. śmierć kochanków i pojednanie zwaśnionych rodów.

Czas i miejsce akcji można łatwo odczytać z tekstu. Żadnych informacji o czasie historycznym nie ma, było to dla Szekspira zupełnie nieistotne. Romeo i Julia była odbierana jako sztuka dziejąca się we Włoszech, w czasach współczesnych autorowi.

Czas trwania akcji jest wyznaczony bardzo dokładnie, obejmuje pięć dni i nocy: od poniedziałkowego poranku do świtu w piątek. Możemy także jednoznacznie określić pory doby, nawet co do godziny. Wzmaga to napięcie dramatu – oglądającemu czy czytającemu wydaje się, że nie dni, ale już godziny czy nawet minuty decydują o losach bohaterów.

Możemy dokładnie określić czas utworu:

Niedziela: od sceny 1 aktu I do sceny 2 aktu II
Poniedziałek: od sceny 3 aktu II do sceny 4 aktu III
Wtorek: od sceny 5 aktu III do sceny 3 aktu IV
Środa: sceny 4 i 5 aktu IV
Czwartek: sceny od 1 do 3 aktu V
Piątek: scena 3 aktu V

Miejscem akcjiWłochy, lokalizacja ta jest jednak bardzo umowna. Mimo umiejscowienia jej we Włoszech pojawiają się elementy charakterystyczne dla zwyczajów Anglii – piosenki, obchody (dożynki) i inne. Miejscem akcji jest głównie Werona (tylko scena I aktu V przenosi nas do Mantui, gdzie uciekł Romeo), wydarzenia nie ograniczają się jednak do jednego miejsca. Akcja obejmuje wiele miejsc miasta – ulice i place, dom i ogród Kapuletów, celę ojca Laurentego, a w ostatnim akcie cmentarz i grobowiec.

Bibliografia


Jarosław Komorowski, „Romeo i Julia” Williama Shakespeare`a, Warszawa 1990.
2. Danuta Polańczyk, „Romeo i Julia” Williama Szekspira, Lublin 1999.
3. Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1976.

Mapa serwisu: